Tíminn - 05.05.1972, Blaðsíða 10

Tíminn - 05.05.1972, Blaðsíða 10
10 TÍMINN . Föstudagur 5. mal 1972. 1. mai er liðinn, og baráttumál verkalýösfélag- anna var, að fiskveiðilögsagan yrði gerö 50 milur, eins og rlkissijóruin hefur þegar ákveðiö, livaö sem erlendar ionaoarþjóoir hafa um það ao segja. Senn er lokio einni ver- tloiiiui enn. Sú, sem nú er ao kve6já, hófst meo mikilii ótio og aflaleysi, og hefur svo fram gengio ao sagt er. l»ó mun afiamagn vera orðio I heild talsvert meira en var á sloustu vertlð efia vertiðinni 1971. Afli hefur skipzt uokkuft eft- ir landshlutum, og segja má aö vcrstöovar viö Bréiðafjörð, og svo verstöovar svo sem Hornafjöröur , hafi haft gófta vertlö þrátt fyrir inikla ótift framan af. Vertioina 1971 var hlutur Vestmannaeyja nokkuð slak- ur, og verður sennilega aftur nú, og er það þungt fyrir stórá verstöð að fá tvö aflatregðuár I röð. Vertfðin 1970 var mjög hagstæð, og varð afli þá mun meiri en hann er nú, hvað sem verðurf er vertiðinni lýkur. Mikil lníhót varð mörgum hin góða loðnuveiði, sem var I vet- ur, en alltaf má vera vitur eft- ir á, vertiðin nýttist ekki eins vel og bezt hefði getað orðið, kaupendur voru hræddir við þær horfur, sem voru I vetur, en þá leit illa út með siilu afurðanna, og enginn skyldi lá þeim, þótt þeir væru ekki ahugasamir um kaup á meira hráefni en þegar hafði aflazt. Loönu vertiðin hófst snemma að þessu sinni, og má þakka það árvekni fiski- fræðinga okkar, en þeir eru tilbúnir til rannsóknaleið- angra jafnt I svartasta skammdeginu sem albjartan sumardaginn. Það verður seint fullþakkað, það sem þessir visindamenn leggja á sig i þarfir útgerftar- innar með ferðum sinum um sollinn sæinn, þegar allra veðra er von. Mikil loðnu- gengd var, og aflaðist mikið, en sá böggull fylgdi skammrifi, að ekki hafði verið hugsað um löndun, eins og siðar kom i ljós að full ástæða var til. Skipin lentu I langri bið mörg hver, og töldu skip- stjórarnir að þeim væri mis- munaft með löndunina, og mun svo hafa verið. t framhaldi af þeim mótmælum, sem urðu um þessi mál, skrifaði Farmanna-og fiskimanna- sambandið bréf til Sjávar- útvegsráðherra og óskaði eftir þvi, að teknar yrðu upp við- ræður við verksmiðjueigendur um löndunarmálið og reynt yrði að leysa þann vanda, sem skapaðist siðustu vertlð i sam- bandi við löndun loðnunnar. Fyrir nokkru gat aö lita auglýsingar I dagblööum höf uðborgarinn ar um trollhlera af norskri gerð, og eru þeir allfrábrugðir þeim sem licr hafa verið notaðir, og er það aðallega lag hleranna, sem hér er um að ræða. Gerð þessara hlera cr sporöskjulagað þé breiðari I annan endann, og Iikjast þvl mest, að skorin hafi veriö sneiö úr eggi. Sjálfsagt þekkja sjómenn þessa gerð hlera af orðspori, þótt þeir hafi ekki náð hylli islenzkra sjómanna. Hlerar þessir eru framleiddir af þekktu, norsku fyrirtæki, A.S. Bergens Mekaniske verksteder, Bergen. Norðmaður sá, sem hér var staddur og var að lýsa þessum hlerum, taldi að þeir hefðu nokkra kosti fram yfir þá, sem hér hafa lengst af verið notaðir. T.d. taldi hann, að þeir væru betri á vondum liotui, og sagði það reynslu Norðmanna, og væri það eiiin af mestu kostum hieranna. Hlerakostnaður togaranna er geysimikill og væri nokkurs virði, ef hægt væri að minnka hann, en þessir hlerar eru all- dýrir miðað við þá, sem hér hafa verið mest notaðir. Norski söiumaðurinn fullyrti, að miðað við notkun Norð- iiiamia, þá þyrftu þeir eitt par af þessum umræddu hlerum á móti þrem pörum af þeim venjulegu. Nú mun Hafrann- sóknastofnunin fá par af þessari gerð, og verður fróð- íegt að fylgjast með tilraunum þeirra með þessa hlera. Á islandsmiðum er botnlag viða þannig, að hleraslit er æði inikio, og hlerakistnaður þess vegna mjög tilfinnanlegur liður I veiðafærakostnaði togaranna. Ef I Ijós kemur, að þessir hlerar duga betur á vonda botninum, og geta þannig dregið úr kostnaði af hleranotkun væri til nokkurs unnið að taka I notkun þessa norsku hlera. Ing. Stefánsson JÓHANN Ádeila þrátt fyrir ærsl Hvern fjárann eru þeir að verja „frelsið" í mörg hundruð mílna fjarlægð frá föðlandinu M.A.S.H. Leikstjóri: Robert Altman. Handrit: Ring Lardner, byggt á skáldsögu eftir R. Hooker. Kvikmyndari: Harold E. Stine, klippari: Danford B. Greene. Tónlist: Jhonny Mandel. Sýningarstaður: Nýja bió. Islenzkur texti. Þaö er tæpast á færi annarra en Bandarikjamanna að gera gam- anmynd um lækna að starfi i striði. Aö visu á M.A.S.H. aö ger- ast I Kóreu-striðinu, en siðhærðir karlmenn og marihuana reyk- ingar ásamt anfetaminneyzlu, minnir frekar á Viet Nam. Myndin kemur hressilega á óvart, hún er algjörlega laus við tepruskap og yfirborðs- mennsku. Donald Sutherland fer á kostum I þessari mynd, hlut- verkið er eins og sniðið fyrir hann. Eliott Gould og Tom Skerritt gefa honum ekkert eftir. Sally Kellerman leikur siðprúðu yfirhjúkrunarkonuna mjög vel og Rene Auberjonois er réttur mað- ur á góðum staö 1 hlutverki prestsins. Mitt i öllum ærslunum kemst beisk ádeila til skila. Hvern fjár- ann eru þeir að verja „frelsið" i mörg hundruð mílna fjarlægð frá föðurlandinu? Mitt i hörmungum striösins eru yfirmennirnir önn- um kafnir við áhugamál sin, ann- ar með veiðidellu, hinn með „baseball" dellu. Hér er einnig viðhorfum rækilega umvent, venjulega er „góði" maðurinn i svona myndum trúrækinn læknir, sem leggur allt i sölurnar til að hjálpa meðbræðrum sinum. Hér er hann öllum til ama og aum- ingjalegur hræsnari. '.'¦"'> fáum örlitið að kynnast kyajf *trinu, en.mest ber á. drambinu/ sem foringjar sýna óbreyttum hermönnum. „Er þetta foringi eða óbreyttur her- maöur? óbreyttur. Haföu þá sporin stór". Við sjáum grallar- ann Hauk gefa sjálfur blóð, þegar striðsfangi liggur á skurðborðinu og „gleymzt" hafði að panta rétt blóö frá Seoul. Hann beitir lika öllum brögðum með Mclntyre vini sinum til að fá að skera upp helsjúkt barn á einkasjúkrahúsi i Japan. Þar liggur sonur þing- manns, hann nýtur auðvitað sér- stakrar umönnunar, en barnið, sem er kynblendingur, á að deyja Drottni sinum, ef æru-og orðu- prýddur foringi fær að ráða. Þaö er engin furða,að uppselt hefur verið á þrjár sýningar I dag, siöan byrjað var að sýna þessa mynd. Hún er ein af þeim sem mælir með sér sjálf. Hjúkrunarfólkið getur ekki endalaust útausið samúð sinni þar sem það stendur eins og slátr- arar blóðugt upp fyrir olnboga, og hefur ekki einu sinni nauðsynleg tæki til aö lappa uppá þessa vesa- linga, til þess kannski að senda þá aftur i brjálæðið. Altman hefur tekizt að skapa styrjaldarand- rúmsloft, þó að við sjáum engin átök nema „baseball" keppni milli Bandaríkjamanna sjálfra. Þyrlur, sem koma stöðugt með helsærða menn, og þreytulegt hornauga, sem þau gefa likunum, þegar þeim er ekið brott á jepp- um. „Baseball" keppnin, endur- speglar styrjöldina nákvæmlega, þar er öllum ráöum beitt, ekkert bragð er of auðvirðilegt til þess að hægt sé að nota það, og einungis fyrir peninga og ánægjuna af þvi að sigra. „Merjið þa, drepið þá", hrópar Varaheit Houlihan i hita bardag- ans, og sýnir þar viðhorf konunn- ar til „óvinanna". Kvikmyndin er mjög vel tækni- lega unnin, og leikin afburða vel af hverjum einum einasta leik- ara, þó að Sutherland eigi sviðið. Ég spái þessari mynd langra lif- daga á tjaldinu. A myndinni sést Jo Ann Pflug i M.A.S.H., sem sýnd er i Nýja bio við dæmafáa aðsókn og mikla hrifningu. PL. Eitt stór skáldið enn er borið til grafar i dag, þriðja herfang dauð- ans úr þeim knérunni litillar þjóðar á fáum dögum, — Jóhannes Kjar- val, Jakob Thorarensen og nú Jó- hannes skáld úr Kötlum. Allt er þá þrennt er, og mættum við svo biðja um staðfestu þeirra orða. Jóhannes Bjarni Jónasson, er ungur bætti við skirnarnafn sitt „úr Kötlum" til samfylgdar skáld- skapnum, var Dalamaður, fæddist 4. nóv. 1899 að Goddastöðum i Döl- um. Foreldrar hans voru bænda- hjónin Jónas Jóhannesson, lengst bóndi i Ljárskógaseli i Laxárdal vestur þar og Halldóra Guöbrands- dóttir. Jóhannesvar kvæntur Hróðnýju Einarsdóttur frá Hróðnýjarstöðum i Dölum. Jóhannes ólst upp i fátækt og faðmi sveitar með gull þeirrar ver- aldar að þroskaföngum, las, nam og naut eins og islenzkur sveita- drengur bezt kunni á þeirri tið en sat ekki i skólum fyrr en eftir ferm- ingu, fór þá i unglingaskóla i Hjarðarholti og þaöan i Kennara- skólann, einn þeirra menntaþyrstu ungmenna, sem geröu þá stofnun að háskóla sinum, sóttu þangaö undirbúningsnám og tóku inntöku- próf þaðan inn i skóla lifsins 1921. Siðan gerðist hann kennari um skeið bæði i Dalasýslu og Reykja- vik. Ég hefði gjarnan viljað vera barn i bekk hjá honum, svo augljós kennari sem mér virtist hann i stopulum, siðari kynnum. Hann Jluttist til Reykjavikur og átti þar ,'heima um sinn, sfðan i Hveragerði og loks aftur i Reykjavik, alltaf sami sveitadrengurinn með skarpa sýn til heimsins. Jóhannes var i eðli sinu alda- mótamaður, ungmennafélagi og vormaður i þeim félagsskap, eld- hugi i baráttu, hvar sem nugur hans nam sér sóknarmál. Þegar leið á þritugsaldurinn gerðist hann kommunisti i fram- sveit byltingamanna hér á landi, og gerðist oft bæði hrifningarmikill og orrustuharður i þeim orrahriðum, en þótt mjög greindi á milli hans og flestra islenzkra sveitamanna i þeim efnum, urðu aldrei vinslit þar á milli, néslitnaði sú ramma skáld- skapartaug, sem þar lá á milli, heldur styrktist meö kvæöum og árum. Svo sterkar voru rætur hans i landinu og sveitalifinu, að þar var i raun og veru hjarta hans allt, þeg- ar á reyndi, og i skáldskaparþjón- ustunni við þá móðurjörð reis hann hæst i ljóöum sinum. Siðar á árum leitaði hann á vit landsins á nýjan leik með óviðráðanlegri ástriði og eðlishvöt, eins og fram kom i þvi, að hann undi mörg sumur við öræfavörzlu sauðfjárgirðinga, eða sem um- sjónarmaöur i Þórsmörk. Jóhannes gekk ekki abeins i mannfélagsbaráttuna með ljóða- sverö að vopni, heldur gerðist frambjóðandi á þjóðmálavangi og sat skamma hrið á Alþingi sem þingmaður Reykvikinga. 1 félags- málum rithöfunda var hann hvorki deigur né hálfur fremur en i öðrum átökum og var forystumaður i rit- höfundasamtökum og Bandalagi islenzkra listamanna. Þegar þjóðin kallaði til skálda sinna um óö á hátiðastundum i frelsisbaráttu, var honum sizt að skapi aö sitja aðgerðalaus hjá sem ónytjungur. I samkeppni um Al- þingishátiðarljóð 1930 hlaut hann 2. verðlaun og 1. verðlaun um lýð- veldishátiðarljóð samhliða Huldu skáldkonu. Þar hljómaði hinn sterki ættjaröarstrengur Jóhann- esar úr Kötlum svo skært og inni- lega, að gekk hverjum tslendingi beint að hjarta. Fyrsta ljóðabók Jóhannesar úr Kötlum kom út 1926 og hét Bi, bi og blaka, æskuljóð mild og fögur eins og nafnið. Þar er dreyminn ung- lingur enn á ferð. Alftirnar kvaka var næst 1929, þá Ég læt sem ég sofi 1932 og Samt mun ég vaka 1935. Nafngiftirnar i skemmtilegu sam- ræmi við þroskaferil skáldsins. Þessi lióð unnu mörg hver hug þjóðarinnar og höfundinum ótviræða skáldskaparviðurkenn- ingu. Varö siðan skammt stórra höggva milli á litrikum ferli. Hrim- hvita móðir kom út 1937, Hart er i heimi 1939, og baráttuskáldið i full- um tygjum, Eilifðar smáblóm 1940, Sól tér sortna 1945. Sóleyjarkvæði 1952. Um þær mundir er Jóhannes far- inn að færa út kviarnar og beita fleiri vopnum en ljóðasverðinu, hefur undið sér i skáldsagnagerð öðrum þræði. Og björgin klofnuðu kom út 1934, Verndarenglarnir 1943, Dauösmannsey 1949, Siglingin mikla 1950, Frelsisálfan 1951. Auk þess sendi hann frá sér barnabæk- ur af þjóðlegum toga, þýddi bækur og tók saman safnrit. Hann ritaði og fjölda greina i blöð og timarit. Arið 1955 kom út ljóðabók eftir Jóhannes og kallaðist Sjödægra. Þar •:¦::' brýtur hann i blað og vinnur umtalsvert brautryðjandaverk, ef til vill mikilvægasta framlag til sáttagerðar i höröum átökum ljóð- forma. Hann var i raun og veru ný- sköpunarmaður og honum hefur vafalitið gengiö að hjarta sú borgarstyrjöld, sem háð var á þeim árum i átökum, sem sumir hafa kallað ljóðbyltingu. Með bók sinni Sjödægru, svo og þýddu ljóðunum, Annarlegar Tungur, sýndi hann og sannaði þjóð sinni, að ljóð er annað og meira en form, að skáldskapur- inn villir ekki á sér heimildir, hverju sem hann býst að heiman, að gagnvegir hans liggja greiðir gegnum formin. Skáldsögur Jóhannesar eru snjallritaðar margar, hverjar og þrungnar hita og lifi, en hann • bætti engu við skáldgildi sitt með þeim, og þær hlutu þau örlög að . falla i skugga listaljóða hans. / Framlag Jóhannesar ' til islenzkrar ljóðlistar verður hins vegar hróður hans og langlifi með þjóðinni öldum saman, og hann mun skipa þann sess, sem þjóðin hafði löngu valið honum I fylkingu stórskálda sinna. Beztu ljóð hans eru gædd þvi lifi, sem ekki fölnar, meðan islenzk hjörtu slá. Menn munu læra og kunna mörg stef þeirra ár og aldir eins og af ósjálf- ráðri þörf, þegar þeim brennur hugur i ást og aðdáun á landi sinu og þjóðmenningu, i frelsiskennd og mannlegri samúð, þvi að þar var Jóhannes úr Kötlum allur þegar hins bezta og innsta var leitað. —AK

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.