Tíminn - 16.05.1972, Blaðsíða 17

Tíminn - 16.05.1972, Blaðsíða 17
?61 .ii n .81 :»:^fctui''"'i Þriðjudagur. 16. mai. 1972 VMlUfí? TÍMINN V. 17 Séra Jóhann Hannesson, prófessor: GUÐFRÆÐIAAENNTUN LEIKMANNA Hvaða munur er á kristnum fræðum og guðfræði? Eins og málum er háttað hér hjá oss, þekkja menn kristin fræði aðeins sem litla námsgrein, með litlum bókum og litlum tima i skyldunáminu, og siðan ekki við aðra skóla en kennaraskólann, og reyndar i mjög smáum stil þar lika, sökum timaskorts. Aður voru kristin fræði kennd i menntaskólum, en þeim fræðum hefir fyrir alllöngu verið útrýmt úr menntaskólunum hér á landi. Enda eru islenzkir menntamenn ákaflega fáfróðir á sviði kristinna fræða, vita t.d. engin deildi á helztu mönnum og málefnum kristninnar i samtið vorri. Guðfræðin er hins vegar kennd i háskólanum og guðfræðingar starfa meðal þjóðarinnar. Allir, sem eitthvað þekkja til sögu landsins, vita einhver deili á hlut- verki kirkjunnar hér á landi, öld fram af öld. Jafnvel skólabörnin vita eitthvað um kristnun Islands og fyrstu biskupana — og sumir vita, að það var kírkjan sem fyrst gerði menn læsa og skrifandi. Það er altalað, að islenzk söguritun hfjist með prestinum Ara fróða. Staða kristinna fræða meðal nágrannaþjóðanna er öll önnur en hún er nú i vorum skólum. Þareru kristin fræði kennd i mennta- skólunum, og þau eru stór náms- grein i kennaraskólunum, og siðast, en ekki sizt i sumum há- skólum. Guðfræðin hefur sem visindaleg háskólagrein verið byggð á námi i klassiskum forntungum, fyrst og fremst grisku og latinu, en viða er hebreska kennd lika, og svo er við háskóla .vorn. Þetta klassiska nám er glæsilegur arfur frá húmanismanum, en á það ber hins vegar að lita, að klassisk brynja fornmálanna, er nokkuð þung öllum þorra manna, og gerir guðfræðinámið tiltölulega langt og þungt, 5-7 ára nám. Eðlilegt er, að vaknað hafi sú spurning,hvort ekki væri hægt að læra guðfræði án þess að bera með sér þunga brynju fornmálanna. Þetta verður stundum að gera, td. i kennaraskólum Norðurlanda, en það er einnig gert i háskólanámi þvi, sem menntar kennara handa æðri skólum, og fólk,sem gengur inn i hið nýstofnaða embætti kateketa, en kateketar eru kennarar i kristnum fræðum undir fermingu, og þeir aðstoða presta i stórum söfnuðum við fermingarfræðsluna, og gera margt annað lika. Skal nú bent á nokkra kosti og galla við að sleppa fornmálum úr guðf ræðináminu. Annar kosturinn er sá, að með þvi má stytta sjálft guðfræðinámið veru- lega, gera það að þriggja ára námi. Hinn kosturinn er, að menn geta lært til verulegrar hlitar eitt- hvert nútimamál i stað forn- málanna á tveimur árum, og verður þá um að ræða fimm ára nám. Einnig mætti tengja hér við einhvern þátt sögunáms, sögu eigin lands, listasögu eða 'héims pekisögu. Með þessu móti mætti veita mönnum mjög góða menntun, þvi að þeir myndu eftir sem áður læra sex af greinum venjulegrar guðfræði, eða átta, ef notuð er önnur greining. Gallinn er hins vegar sá, að menn geta ekki sjálfir þýtt ritningartexta né skýrt þá út frá frummálum, án þess að kunna þessi mál, og þar með verða menn ósjálfstæðari en ella. Auk þess verður erfitt að fylgjast með i sumum fagvisindaritum .guðfræðinnar, ef menn skortir fornmálakunnáttuna, Griskan er móðurmál visindanna, ekki aðeins hugvisinda, heldur einnig náttúruvisinda. Fleiri heiti læknisfræðinnar eru komin úr grisku en latinu. Kristinfræði sem háskólagrein án fornnámsins, er hjá nágranna- þjóðunum þriggja ára nám eða rúmlega það. Jafnhliða náminu i kristnum fræðum leggja menn stund á eina háskólagrein aðra eða tvær, likt og i BA námi á ýmsum öðrum sviðum. Þeir, sem þetta nám stunda, verða flestir kennarar við æðri skóla. Ég hitti fyrir tveimur árum rektor einn við danskan kennaraskóla, sem á yngri árum hafði stundað þess háttar nám. Sérmenntun hans var saga og kristin færði, og hann er talinn vel menntaður maður. I norskum blöðum frá þessu ári gefur að lita greinar, þar sem að þvi er spurt, hvort ekki megi vigja málfræðinga til þeirra prestsembætta^sem enginn sækir um. Þessir málfræðingar eru ekki hvaða málfræðingar sem vera skal, heldur þeir, sem hlotið hafa sérmenntun i kristnum fræðum og það frá háskóla. Þá er gert ráð fyrir, að þessir málfræðingar stundi kennimannlegt nám um hálfs eða heils árs skeið áður en þeir tækju við prestsembætti. Svarið við spurningunni fer auðvitað eftir þeim lögum, sem gilda i landi og kirkju. Þar sem kirkjur eru eingöngu frikirkjur geta söfnuðir ráðið þvi hvaða menn þeir kalla til prests- þjónustu. Þar sem rikiskirkjan er, þar setur löggjafinn reglur um menntun presta. En þau lög eru i Danmörku allmiklu frjalslegri og viðtækari en hér hjá oss. Þa ákal i stuttu máli greint írá þvi,hvernig kristnifræðinám við háskóla er saman sett. Sem dæmi má nefna reglugerð frá Kaup- mannahafnarháskóla um nám i kristnum fræðum. Hún er aðeins 15 ára gömul. Kenndar eru þessar greinar. 1. Gamlatestamentisfræði, þar með talin inngangsfræfti, saga Israels og ritskýring. 2. Nýjatestamentisfræði á sama hátt, ásamt samtiðarsögu. 3. Trúfræði, aem ávallt er þýðingarmikil grein. 4. Kristin siðfræði, ásamt trú- arbragðaheimspeki. 5. Kirkjusaga, bæði almenn og saga eigin lands. 6. Almenn trúarbragðasaga, með áherzlu á frumstæðum átrúnaði. Auk þess eiga menn kost á sér- hæfingu á einhverju sviði þessa náms. Hér með eru upp taldar sex af aðalgreinum guðfræðinnar, og þær geta menn allar lesið á dönsku. Ef menn ljúka prófi i þeim og bæta við sig kennimann- legu námi i seminari Háskólans, þá eiga þeir að lögum rétt til þess að gerast prestar á Grænlandi. En sú krafa er i þvi sambandi gerð, áður en þeir hefja nám, að þeir kunni að tala og skrifa grænlenzku jafn vel og kennara i grænlenzkum barnaskóla. I ör- fáum setningum: Námið er þriþætt: Eitt lifandi tu tungumál, kristin fræði og kennimannaleg guðfræði. Hjá oss væri vel hugsanlegt að skipuleggja sams konar nám við Háskólann án mikil tilkostnaðar og þótt menn kynnu ekki græn- lenzku, heldur aðeins islenzku eða einhverja grein sagnfræði meðfram náminu i kristnum fræðum, eða uppeldisfræði, sem tæki álika langan tima. Bæði i voru eigin landi og sumum öðrum, þó ekki Norður- löndunum, horfast menn i augu við stóra skóla, þar sem enginn maður lærir siðfræði — og það sem verra er, enginn kennari er til, sem getur kennt siðfræði, af þvi að kennararnir hafa aldrei lært hana sjálfir. Þá er spurningin sú, hvort þetta sé verjandi. Það kom fram i óeirðunum vestan hafs fyrir tveimur árum meðal stúdenta og annarra skóla- manna, að neméndur fengu enginn tækifæri til að tala við reynda menn um vandamál lifsins. Ef slikir menn voru til,þá sátu þeir inni á vinnuherbergjum sinum og skrifuðu bækur um sinar visindagreinar, en hugsuðu ekki um æskulýðinn. Hinum lærðu mónnum var ekki um það gefið að ræða við æskulýðin um vandamálin, blátt áfram af þvi að þeir höfðu aldrei lært að tala, — aldrei lært það m'ál, sem nota þarf til þess að tala um hin háleitustu gildi lifsins og vanda mannlegrar tilveru. Er þá nokkur furða, þó margir villist af veginum og fylgi lýðnum til illra verka? Ég segi ykkur satt, það stendur i lögunum, að gjald- miðill Islands nefnist króna, erskiptist i lOOaura (Hver var að tala um milljón?). I skipt- um skulu notaðir peningaseðl- ar ogslegnirpeningar (mynt). Seðlabankinn hefur einkarétt til að láta gera og gefa út pen- ingaseðla og láta slá og gefa út peninga úr málmi og skulu þeir vera lögeyrir i allar greiðslur hér á landi með fullu ákvæðisverði. Ráðherra ákveður, að tillögu Seðlabank- ans, gerð, lögun, útlit og ákvæðisverð peningaseðí- anna. Sömuleiðis skal Seðla- bankinn láta slá peninga lir málmi (mynt), er fullnægi eðlilegri þörf á skiptimynt á hverjum tima. Akveður ráð- herra, að tillögu bankans, ákvæðisverð peninga þeirra, sem slá skal, svo og gerð þeirra, þunga, stærð og málm- blöndu. Peningar þessir skulu það rétt slegnir, að mismunur á þunga einstakra peninga, sem eiga að hafa sömu þyngd, skal ekki nema meira en 1 af 100. Ekki eru aðrir en bankar og sparisjóðir skyldugir að taka við greiðslu i einu á meira fé en 500 kr. i slegnum peningum. Peningaseðlar, sem eru svo skemmdir, að númer þeirra og ákvæðisverð verður eigi örugglega greint, eru eigi lögmætur gjaldmiðill. Slegnir peningar, sem eru svo slitnir eða skemmdir, að áletranir á þeim eru ekki vel læsilegar, teljast ekki lögmæt- ur gjaldmiðill. Að tillögu Seðlabanda Islands er ráð- herra heimilt að ákveöa að innkalla skuli einstakar gerðir seðla og sleginna peninga, sem i umferð eru, og þeir hætta að vera lögmætur gjald- miðill i lögskiptum. Seðlabankinn skal stefna að þvi, að hafa ávallt á móti a.m.k. helmingi seðlamagns- ins, sem i umferð er, gulleign, innstæðureða aðrar auðseldar og óbundnar eignir i erlendum gjaldeyri, sem nota má til greiðslu hvar sem er. Skal bankinn birta reglulegar skýrslur um það, hve miklum hluta seðlaveltunnar þessi trygging nemi. Og ekki trúi ég þvi, sem ein- hver læknir sagði um daginn, að tannlæknar ættu meira gull en the Central Bank of Ice- land. B.Þ.G. 6 daga stríðið - Jerúsalem Þegar vopnahlé var gert milli Israels og Jórdaniu 1949, var Jerúsalem skipt i tvo hluta. Israel hafði tekizt með lagningu nýs vegar að halda Gyðingahluta bæjarins, en gamli bærinn og nýju Araba- hverfin lentu i Jórdaniu. Meðan Jórdania réði voru tvö pósthús i hinum arabiska hluta. Aðalpósthúsið móti Heródesarhliðinu og útibú við Jaffahliðið. Mynd 1 synir þessa stimpla, sem notaðir voru af Jórdaniu fram til striðsins 1967. Mánuði eftir að striðið brauzt út, var svo aðal- pósthúsið opnað að nýju, 5. júli 1967.1 ágúst opnaði svo útibúið og i nóvember voru opnuð 2 pósthús i þorpunum Bet Khanina og Shufat, rétt utan við bæinn. Hinn arabiski hluti Jerúsalem var strax sam- einaður israelska hlutanum. Þess vegna heyrir póst- þjónustan i Jerúsalem beint undir israelsk póstyfirvöld, en er ekki með sama hætti og á herteknu svæðunum. Eru þvi stimplar og eyðublöð og ábyrgðarmiðar aðeins venju- legir israelskir en ekki með arabiskum einkennum Stimplar eru eftirfarandi á þessu svæði: Jerúsalem við Heródesarhliðið nr. 71-77, fra 5. júli 1967. Jerúsalem, Jaffahliðið nr. 78-79, frá 27. ágúst 1967. Jerúsalem VI. Vélstimpill á aðalpóslhúsinu. Stimplar 71-79 eru 35 mm i ummál og hafa neðst mynd af Daviðsturninum og númer stimpilsins, mynd 2. Vélstimpilinn, mynd 3, sýnir einnig Daviðsturninn. Til að halda upp á sigurinn gaf Israel út 16. ágúst 1967, samstæðu frimerkja með myndum af Grátmúrnum i gamla bæjarhlutanum, sem nú var aftur á valdi þeirra. Af þvi notaði pósthúsið við Heródesarhliðið, sérstimpil, mynd 4. Hin hebreska áletrun stimpilsins er tilvitnun i Jesaja 52, 7: ,,..sem friðinn kunngjörir, gleðitiðindi flytur, hjálpræði boðar..." Mynd 4. Pósthúsin i Bet Khanina og Shufat nota stimpla, sem eru 29 mm i ummáli meö staðar- heitinu Jerúsalem, mynd 5 Jerúsalem 81, Bet Khanina, frá 6. nóvember 1967 og Jerúsalem 82, Shufat, frá 6. nóvember 1967. Sigurður II. Þorsteinsson. Mynd 3 Mynd 4 ,V' Mynd 1 Mynd 2 Mynd 5 Auglýs endur Ath. að auglýsingar þurfa að berasteigi siðar en kl. 2 daginn áðuren þær eiga að birtast. Þeir, sem óska eftir aðstoð við auglýsingagerð þurfa að koma með texta með 2ja daga fyrirvara. Auglýsingastofa Timans er I Bankastræti 7 Slmar 19523 og 18300

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.