Tíminn - 29.09.1972, Blaðsíða 10

Tíminn - 29.09.1972, Blaðsíða 10
10 TÍMINN Föstudagur 29. september 1972 Hrossin komin til rétlar i Stafni. Nú ríða þeir aö Stafni með silfurbúnar svipur, enda át hundurinn sinina, scm Árni Arnason hafði aö keyri forðum. Ljósmynd: Ágúst Björnsson. Úr Víðidalstungurétt — þar var margt um manninn og glatt á hjalla. Ljósmynd: Böðvar Indriðason. Féð rennur niður tunguna sunnan við Alku. Ljósmynd: Böðvar Indriðason. Gamli Holtapresturinn, séra Ólafur Ölafsson, komst svo að orði i einni af greinum sinum, sem hann skrifaði til þess að minna þjóðbræður sina, sem upp- fullir voru af vanmetakennd og Amerikuórum, á gæði föður- landsins og nytsemd þeirra at vinnuvega, er þeir gátu stundað á ættarslóðum, aö lömbin kæmu af afréttum á haustin með spesi- urnar á bakinu. Löngu seinna orðuðu þeir Andrés Kristjánsson og Agúst á Hofi svipaða hugsun á þann veg, að hvitagullið streymdi niður dalinn, þegar safnið væri rekið til byggða. Nú eru höfuðréttirnar nýlega afstaðnar, og með þvi að Timinn átti þá sem oftar hauka i horni viða um land og hér og þar voru á stjái menn, sem ráku erindi blaðsins, hefur okkur áskotnazt ekki svo litið af myndum, sem á sinn hátt sýna hugblæ þessara daga, sem jafnan hafa verið og eru enn eftirminnilegastir allra daga, þegar sumri lýkur. Meö þvi að við höfum sótt fyr- irsögnina á greinina I fórur þeirra félaga, Andrésar og Agústs, gæt- um við þeirrar kurteisi að velja myndir úr fjórum húnvetnskum byggðarlögum — Svartárdal, Svinavatnshreppi, Vatnsdal og Viðidal. Á þeim slóðum eru afréttir miklir, göngur langar og sögufrægar og bændur fjármarg- ir, að minnsta kosti sumir hverj- ir. Þar eru réttir þess vegna meira en nafnið tómt á þessum slóðum, þótt sums staðar annars staðar á landinu séu þær ekki orðnar nema svipur hjá sjón. Að visu hittast Húnvetningar og Borgfirðingar ekki framar i göngum á hálendinu — þvi valda mæðiveikigirðingarnar, er enn standa — og við þaö hafa göng- urnar orðiö heldur fátæklegri en þær voru I fyrri daga, þvi að skilja má, að oft hafi verið næsta glatt á hjalla, er sunnanmenn og norðanmenn hittust, og margar eru þær minningar, sem rosknir menn eiga um þá samfundi. Ekki er heldur treyst jafnt á hestana og gert var i fyrri tið, og fleira, er breytingum hefur tekið. Af þessum sökum mun vart til þess koma framar, að sami mað- urinn hafi nitján hestakaup á ein- um sólarhring i göngum eins og sagt er, að einn hinna fyrri bænda i Viðidalstungu hafi gert. En f jall- kóngar og réttarstjórar eru enn miklir menn á haustdögum (og vonandi einnig þess utan alla jafna) og til eru markglöggir menn, sem jafnan eru þarfir i réttum, þótt minna reyni orðið á þá nú en áður, þar er beitilöndin eru hólfuð sundur með girðing- um. Og fjölsóttari eru réttir sennilega orðnar en nokkru sinni hefur áður verið. Það hefur að visu lengi verið landssiður að allir, er nærlendis búa, reyni að komast i rétt sveitar sinnar, og hefur lengi verið talið að hart brjóst þyrfti til þess að neita til dæmis unglingi um þá ánægju. En nú valda breyttir samgönguhætt- ir þvi, að fólk kemur miklu vlðar að, jafnvel úr öðrum landsfjórð- ungum, enda ekki timafrekari að skjótast eitt eða tvö hundruð kíló- metra á bil en fara riðandi marg- ar bæjarleiðir. Ekki mun laust við, að enn haldist það, er lengi hefur loðað við, að mönnum sé tamara en endranær að hafa hönd á pyttlu i réttunum. Einu sinni var lfka sagt, að rata mætti réttaleið um Stórasand af flöskum þeim, sem vörðuðu leið gangnamanna. Hafi svo einhvern tlma verið — dálitl- ar ýkjur eru húnvetnskt skálda- leyfi — þá er það að minnsta kosti ekki rétt lengur. En hvað um það: Enn þykir það ekki tiltökumál, þótt menn séu við skál i réttum, þótt verið hafi lika til (og til séu trúlegtenn) byggðarlög ilandinu, þar sem ósvinna var talin að hafa vin um hönd I réttum. Við sleppum þvl að segja frá at burðum i réttunum i haust, þótt án efa hafi þar sitthvað frásagnarvert gerzt. Slikt fylgir réttum jafnan, að eitthvað er það til frásögu haft. Og sumt dregur lengri drögu en frásögurnar ein- ar, þvi að ekki er enn ótitt fremur en á fyrri tið, að þar beri það við, að teningum sé kastað og framtið fólks ráðin. Ég hef lika heyrt það af munni þess, sem glöggt má vita, að það sé hið mesta heillaráð að trúlofast I lyngbrekku á réttardaginn, og afbragðshjónabönd, sem af þvi kvikna. Stundum tekst þó ekki svona vel til. Allir muna, hvernig fór fyrir Kormáki, er hann ætlaði I leitir, og sá Steingerði undir' skeggi Hagbarðs i gististað i Gnúpsdal. En raunar var það I leitum Miðfirðinga. Það er Hall- freður vandræðaskáld og Kol- finna, sem eru hinir ólánssómu elskendur austursýslunnar, og það var i seli, sem Hallfreöur gisti að Kolfinnu. En svo gerast lika spaugileg atvik i réttum eins og nærri má geta. Við höfum ekki að þessu sinni myndir úr Stafnsrétt, nema úr hrossaréttinni. En Stafnsrétt er nú einu sinni meðal fræg- ustu rétta I landinu. Þess vegna- er ekki f jarri lagi klykkja hér út með dálítilli gamansögu þaðan, að visu ekki nýrri af nálinni. Höf- undur hennar var þekktur : Húnvetningur, Jónas Illugason, og segir þar af þvi, þegar hundingjar og sinverjar börðust. Sagan er á þessa leið I megin- dráttum: „Arni er maður nefndur Arna- son. Hann átti sér kenningarnafn, var kallaður gersemi. Hann var lausingi og mjög kenndur við drykk. Eitt haust fékk hann hest og reiðtygi að láni og riður til Stafnsréttar. Hafði hann nautssin i hendi og ekki annað vopna. Reið hann, sem leið liggur fram Svart- árdal að Stafni. Þetta var kvöldið fyrir réttina. Var á þeim árum fjölmenni mikið við réttina, og komu flestir kvöldið áður. Varð þvi oft mannmargt I Stafni um nóttina. Hús voru þar ekki stór, önnur en eldhúsið. Það var mikið að lengd og breidd, en ekki hátt. Ei var þaö þiljað, en veggir þurrir og harðir af sóti. Hlóðir miklar

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.