Tíminn - 07.10.1972, Blaðsíða 9

Tíminn - 07.10.1972, Blaðsíða 9
Laugardagur 7. október 1972. TÍMINN KASTLJOS i hann aðra" að þú varst kvæntur í annaö sinn? — Jú, hún óx. Og nú kemst ég ekki hjá þvi að rekja þann kafla ævisögu minnar, sem mér hefur þyngstur þótt. Við eignuðumst sjö börn og bjuggum við hamingjusamt heimilislif. En á meðan börn okk- ar voru öll i ómegð, veiktist kona min, og lyktaði þvf þannig, að hún andaðist árið 1945. Þá var elzta barn okkar, sem er stúlka, aðeins þrettán ára. Eftir það bjó ég ein- göngu með börnum minum, en það bjargaði heimilinu, hve þau eru óll einstaklega veí af guði gerð, eins og mæður þeirra. •^Það hefði nú einhverjum ver- ið dimmt fyrir augum i þinum sporum. — Rétt er það, og vissulega þótti mér lika, sem nú væri fokið i flest skjól. En manni leggst ævinlega likn með þraut og þetta bjargað- ist allt saman. Börnin veittu mér mikla gleði, þótt erfiðið væri auð- vitað talsvert mikið. Alltaf var veriö að rækta — Ég sé, að hér breiðir úr sér stórt og fallegt tún. Hefur þú ræktað allt þetta sjálfur? — Já, það hef ég gert. Ég byrj- aði á þvi að slétta gamla túnið, og var það verk að visu hafið fyrir mina buskapartíð hér. Þorleifur var farinn að slétta með gömlu ofanafristuaðferðinni, á meðan hann bjó hér, og þeirri iðju hélt faðir minn áfram. En nú fór timi hinna stórvirkari tækja i hönd, og það notfærði ég mér að sjálfsögðu eftir föngum. Mýrarnar hérna fyrir neðan voru ákaflega blautar og þvi reyndi ég að fá skurðgröfu til þess að ræsa þær fram, strax og sú tækni kom til sögunnar. Að visu gekk þaö fremur hægt, þvi þessar vélar voru svo geysilega eftirsótt- ar, að hver bóndi fékk ekki nema litinn hluta þess, sem hann bað um hverju sinni. Ég held að skurðgrafan sé búin að koma til min eitthvað fjórum sinnum. — Þvi triii ég vel. Það var vist alls staðar sama sagan með þá hluti. En hvað er nú þetta stórt land, sem þú ert búinn að rækta? — Það er núna rúmir sjötiu hektarar, sem komnir eru i rækt- un. — Hvað táknar það mikinn hey- skap á ári? — Það er nú misjafnt eftir ár- ferði. Árið 1968 fékk ég rétt um tvö þúsund hestburði af heyi, en i Frh. á bls. 15 ,:,:;::..:;! <^ \ Sigvaldi Hjálmarsson: Að komast vel áfram Sá sem ætlar að komast vel endalaust i sömu grein jafnvel áfram i lifinu, einsog þeim mál- þótt virðulegum stöðutitlum sé um er háttað i dag, þarf að óspart dreift niðrávið, aðallega menntastmeðþaðfyriraugum að með það fyrir augum að menn komast i góða stöðu. 1 þvi er ekki komist auðveldlegar I hærri endilega fólgið að vera vel launaflokka, Og þá er ' þrauta- menntaður, heldur að hafa lokið lendingin að fara að skipta sér af tilskildum prófum sæmilega. opinberum málum, einhverri Pappirinn er það sem gildir. virðulegri hreyfingu, verða Siðan þarf að keppa að þvi að formaður i landssambandi — eða eignast — eignast hús og bil, fara úti pólitik. . gjarnan með lágu númeri, konu Það er misjafnt hve lengi menn og krakka og virðulegt hobbý — nenna að halda " þessu streði sem samt tekur ekkj of mikinn áfram, enda tekur nú hjartað að tima og gerir ekki of háar kröfur gefa sig og fleiri mikilvæg liffæri. gráu heilasellanna. En þeir sem enn halda áfram vilja komast á þing, verða gjarn- an ráðherrar. Til þess þarf heilsugóða menn. Til eru aðrar leiðir að sama marki. Ein er sú að gerast óhemju rikur og gefa svo fé til að halda uppi starfsemi pólitisks flokks. Slikt eru mannkostir,sem launast oft með þingsæti, eða valdastöðu innan flokks og þá virðulegúsæti á lista. Önnur leið er að gerast já maður stjórnmálaforingja, segja lengi vel já við hverju sem er og vera i spreng dag og nótt að hlaupa fyrir málstaðinn, en hætta svo allt i einu að segja já og byrja að segja nei og láta ganga pass- lega mikið eftir sér. Þessi maður er ómissandi, og já-og-nei-for- múlan er hans verðleikar. Með þessari aðferð hafa ýmsir komist vel áfram. Maðurinn þarf að vera hörku duglegur að vinna fyrir pening- um. þvi ekki er vist að hann eigi rikan pabba, kunna að verja sér vel borgaða aukavinnu og láta konuna vinna lika, eins þótt þau eigi börn: þeim má fleygja i ömmu, ellegar i hinar eða þessar barnfóstrur, svo hver krógi er kannski búinn að vera hjá 20-30 kerlingum i fóstri þegar hann er kominn á skólaaldur. Að ýmsu fleira þarf að gæta. Húsið þarf að vera flott og gegna eins vel þvi hiutverki að láta horfa á sig utan og innan og búa i þvi. Ekki spillir að eiga mávastell og málverk eftir fræga málara, og svo auðvitað lika Islendinga- sögurnar i skrautbandi ásamt fleiri fallegum kjölum uppi skáp — sem maður kikir i einstaka sinnum nokkrar minútur I senn I sérstókum sloppi með alveg ein- staklega gáfulegan svip á ásjón- unni. Auðvitað þarf hann að vinna störf sln vel: það er partur af þvi að vera i góðu áliti, sem aftur er skilyrði fyrir að komast vel áfram. Þar að auki er maðurinn vafalaust allra vænsti maður, samvizkusamur og hollur i starfi: flestir eru þannig. Annað er þó sjálfsagðara: að láta ekki komast upp um misferlurnar — sem þó hljóta alltaf að vera einhverjar, nema hlut eigi að máli maskina en ekki maður, ekkiafþví hann sé slægur og falskur, heldur af hinu að hann getur ekki að sér gert að reyna að komast áfram einsog aörir — og þess vegna kennir hann öðrum um oftar en hann vildi. Mestu varðar þó hvað staðan heitir, þarf helzt að enda á -stjóri, og bráðnausynlegt er að hægt sé að hækka I tign. En ekki er hægt að hækka i tign A hinn bóginn hef ég aldrei vit- að neinn „komast vel áfram" fyr- ir það eitt að vinna verk sitt vel nema þá með þvi móti að vera tekinn úr þvl verki og látinn I eitt- hvað.sem kallað er merkilegra og hann kunni ekki eins vel að vinna. Þetta er að hækka i tign. Að kom- ast áfram með því að vinna verk sitt vel, fá betur borgað, vera meira metinn, og halda áfram að vinna það verk, jafnvel enn betur, • það þekkist ekki. Ég er ekki að segja að það sé neitt varið i það útaf fyrir sig að fá vel unnið verk launað með hærra kaupi og tilheyrandi. En slikt er okkar aðferð til að sjá eitthvað við eirihvern. Og úrþvi menn fá kauphækkun til að hætta i stað þess að halda áfram hljót- um við að meina að eitthvað annað sé mikilvægara en vinna vel. Hvernig finnum við það út að störf séu mis-mikilvæg? Mér er það alls ekki ljóst. Stundum er talað um að eitt start sé ábyrgðarmeira en annað og þá þýðir það vanalega að sá,sem i þvi situr hafi yfir fólki að segja. Ekki vil ég gera litið úr sliku, t.d. hefur rikisstjórnin yfir fáein- um að segja og ber vist mikla ábyrgð. Raunar sagði vitur maður i merku skáldverki eftir Halldór Laxness eitthvað á þá leið að sæl væri sú þjóð sem hefði óduglega rikisstjórn. Eftir þvi að dæma liggur ábyrgðin ekki sizt i þvi að kurma að lá.ta ógert. Þegár um er að ræða vanaleg fyrirtæki og stofnanir er málið heldur ekki fyrrilega ljóst. Það er vandalaust að stjórna hundrað mönnum, sem vinna vel, á hinn bóginn ómögulegt að fást við iiundrað lélega menn. Það væri ekki mikiö um lélega starfsmenn ef þeir yrðu góðir við það eitt að lenda undir stjórn góðra yfirmanna. Gæði I starfi fara ailtaf eftir einstaklingnum, ekki eftir yfirmanni hans. Annars finnst mér að ef einhver störf eru öðrum merkilegri á þessu landi þá hljóti það að vera sjómennskan, og ætti þvi að láta sjóara fá flesta krossa og hæst kaup — sum ekki mun raunin. A þeirra púði byggjast laun okkar hinna allra með tölu. Að leitast við að komast vel áfram einsog það orð er jafnan notað er liklega hálfgildins trúar- brögð. Menn drekka þetta I sig með móðurmjólkinni, eru heila- þvegnir i bernsku einsog titt er um trú. Þessi keppni eftir þvi aö kom- ast hátt hefur tvo augljósa ókosti i for með sér: Menn hirða siður um að sinna þvi sem þeir eru bezt upplagðir til að gera afþvi kannski er það ekki nógu flnt samsvarandi manni af góðum ættum, — og ekki er lögð áherzla á að vinna verk vel afþvi bara að rétt sé að vinna það vel, heldur til að fá seinna annað verk með fallegri stimpli, maður til að mynda herðir sig að vera góður féhirðir til að geta hætt að vera féhirðir. Hafa ekki öll störf einmitt gildi sitt I þvi sem þau eru mönnum sameiginlega? Ekkert eitt starf virðist hafa verulegt gildi útaf fyrir sig, en það öðlast það i sambandi viö önnur störf og þaö mikilvægi.sem mannlegt lif hefur i heild sinni. Forsætisráðherralaus þjóð er kannski dálitið álappalegt fyrir- bæri. Allir sjá þó að þjóðarlaus forsætisráðherra er hálfu verri. Hvur kann að raða fólki að veizluborði lifsins? Eiga menn að standa þaðan upp misvel saddir? En aftur á móti: Er ekki nýju mikilvægi bætt inni lifið ef það er gert að keppikefli að vinna verk sitt vel, hvað sem það er, tcT það'" er að skúra gólf eða sópa götu? Einmitt það segja gamlir arab- ar að sé hundraðasta nafnið á All- ah, þetta nafn sem ekki er hægt að segja, aðeins hægt að vera. 1 sambandi við að komast vel áfram stendur sú fyrirferðar- mikla skapgerðar eigind sem heitir: metnaður. Yfirleitt held ég að það að hafa metnað þyki bera vott um mann- dóm. Methaðargjarn maður er talinn sterkur pg vaskur til at- hafna. En er nú alveg vist að svo sé? Hvað er metnaður? Einfait svar: að vilja vera mik- ill. Nu er augljóst að þeim sem vill vera mikill finnst sjálfum að hann sé ekki mikill, a.m.k. ekki nógu mikill, hann er með öðrum orðum haldinn snert af minni- máttarkennd, kannski töluvert miklum. Enda sést greinilega á metnaðargjörnum mönnum að Þeir eru si og æ hræddir um sjálfs sins stöðu, finnst sér aldrei sýnd nægileg virðing, móðgast auð- veldlega, eru með derring við fólk. Þetta, að komast áfram kemur ekkert við hinu að vilja láta mikið og gott af sér leiða. Þeir sem eftir þvi sækjast, þvi miður nauða fáir, þurfa ekki viðurkenningu eða titil. Þeir sækjast eftir aðstöðu. Þeir eru vanalega litils metnir meðan þeir eru á dögum, stundum illa haldn- ir og svangir, en hafa óbilandi trú á sjálfum sér — og þess vegna allra manna auðveldastir i sam- skiptum við annað fólk. Gandhi hafnaði stöðum og titl- um, en hann svinbeygöi heilt heimsveldi með viljastyrk sinum einum vopna. Hann var allra manna litillátastur og ljúfastur i viðmóti. Hann var ekki að reyna að komast áfram, hafði ekki metn- að, enda laus við minniháttar- kennd. En hann kunni að vinna verk sitt vel. Ingólfur Davíðsson: Hey, mikið hey! Hlöður fullar, hýrt i koti, — hey er bóndans veldissproti súgþurrkað og sólarbakað, — i sumarönn er lengi vakað. Blöðin voru lengi full af fréttum um einvigi aldarinnar." En hvað er hjá heyskaparmeti bændanna islenzku sumarið 1972? Það var mesta heyskaparár i sögu þjóðar- innar i ellefu aldir! A unglings- árum minum voru túnin bara litlar grænar skákir kringum bæina og viðast voru aðeins 3-5 kýr á beit. Nú ná túnin saman I heilum sveitum og stórar kúa- hjarðir skila mjólk, smjöri, ostum og skyri i þjóðarbúið. Siðast liðinn vetur var óvenju mildur, það festi varla klaka i jörð, og nýtt kal sást alls ekki I sumar, jafnvel ekki á illa fram- ræstu, marflötu landi, þar sem kalhættan er þó mest. Veðráttan réði úrslitum. Sumarið var fremur svalt, en flest grösin þurfa ekki mjög mikinn sumarhita, ef aðrar aðstæður eru i lagi. Grösin gengu prýðilega fram undan vetri og rakinn var sannarlega nægur i sumar, svo sprettan varö ágæt um land allt. Hirðing heyja var allerfið vegna óþurrkanna, en náðust þó óhemju mikil, sæmi- lega verkuö hey að lokum. Myndin sýnir mörg hey, hlið við hlið, að baki hlöðu og gamals fjárhúss á Arskógsströnd við Eyjafjörð. Fénaður sækir að heyjunum I . nýafstöönu norðanhreti og er búizt til að girða þau til varnar. Nú er löngu hætt að rista torf á heyin, en strigi er lagður yfir þau til skýlis. Auk þess eru heyin oft njörfuð niður með gömlum netum, þar sem stormasamt er. Alika sjón, fullar hlööur og mörg hey, uppborin út á tún, gefur nú viða að lita I sveitum landsins. Það verður nóg af hollum mjólkurvörum i vetur, og nóg kjöt, þvi að dilkar reynast vænir. Sumir vara við feitu smjöri, kjöti og rjóma. Aðrir ráöast nú fyrst og fremst gegn mikilli sykurneyzlu, nú nýlega t.d. brezkur næringar- fræðingur Zudkin að nafni. Hver skyldi reynast réttari fitu- eða sykurskaðsemiskenningin?

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.