Tíminn - 02.12.1972, Blaðsíða 11

Tíminn - 02.12.1972, Blaðsíða 11
Laugardagur 2. desember 1972 TÍMINN 11 . ..:....- Ingólfur Davíðsson: Hefurðu tekið upp svörð? ,,Þaö er mal til komið að taka ofan af sverði'% sagði |§|| pabbi einn vormorgun. Ég tök spaða og gekk niður að gömlu svarðargröfunum ofan við !|§ Olnboga, utan við Svarðarlæk- inn. Fyrst markaði ég fyrir, !!§! hve stör svarðargröfin skyldi |§§! vera, og fór siðan að taka ofan af grasrótina og niður á klaka. !|i Vetrarklaki verður oft þykkur |||! í mýtunum og þiðnar seint, það var ekki nema half stunga niður á hann. Síðan var mokað ||f ofan af klakanum daglega, þunn skán, sem þiðnað hafði. Þetta var gert til að flyta fyrir þiðnun, svo að hægt væri að taka upp svörðinn fyrr en ella og ljuka þvi af, áður en meiri ' vorannir byrjuðu. Það er víð- ast talsvert djúpt ofan á sjálfan svorðinn, efst er gras- lll rotin og undir henni mis- þykkur torfsvoröur, fremur laus i ser og jurtaleifar i hon- III um minna ummyndaðar en i sverðinum. En svörður (oðru nafni mór) er jurtaleifar, sem hafa smám saman pressast saman, en ekki naö' aö rotna vegna skorts á súrefni i bleyt- jl| unni. A þurru landi rotna jurt- ||| irnar .og verða að mold. í svarðarmýrunum geymast III frjókorn jurta í þusundir ára ͧ!§ svo hægt er að ákvarða þær og |||§ segja, hvaða tegundir hafi vaxið í mýrinni fyrir langa ||§ longu. Sprek, aðallega fornar birkileifar, finnast viða i |i| sverðinum, sums staðar tvo llll greimleg kvistalog, ævagöm- ul. Þarna eru líka elftingar- §||| tagar um allt, dokkar utar, en Mi ljósar innar og sætar á braeð. Við krakkarnir átum þær með góðri lyst. Sprekin og kvistirn- ir í sverðinum eru siðan löngu fyrir landnámsöld, en frjó- greiningar sýna, að skóglendi var miklu útbreiddara en nú, þegar landið fannst og byggð- ist. Það eru aðallega mosar, starir og elftingar, sem mynd- að hafa svörðinn i mýrunum, þ.e.sömu tegundir og vaxa þar nú. Svörður er mjög mis- þykkur oft 4-6 skóflustugnur, en sums staðar 7-12 stungur eða meir. Beztur og harðastur er hann að jafnaði ineðstulög- unum, mest pressaður og dökkur sem kol. Það var „handagangur i öskjunni", þegar tekinn var upp svörður. Einn maður stakk hnausana og annar kastaði þeim með gaffli upp á bakkann. Þar tók sá þriðji við, oft unglingur, og hlóð hnausunum i stafla renn blautum. Eftir nokkra daga var talsv-ert sigið úr hnausun- um og þá voru þeir bornir.eða fluttir í hjólbörum út á þurrk- völlinn og dreift úr þeim. Siðar voru hnausarnir klofnir i flögur með spaða, eða sér- stöku litlu áhaidi og svarðar- flögurnar breiddar til þerris. Þeim var snúið eftir nokkra daga, svo þær þornúðu fyrr. Hálfþurrum var þeim hlaðið gisið í svarðarhrauka. Blés gegnum hraukana og þornaði vel i þeim, er á sumarið leið. Vorum við börnin þá oft send með poka að sækja svörð og bera' hann lieim S bakinu. Svörður er eldfimur og logar vel, en er heldur hilalilill, einkum efri lögin. Sums staðar er sérlega mikil eld- fjallaaska, er fokið hefur saman i sverðinum. Tvö ljós öskulög jafnan greinilegust. Það var kallaður sandsvörður, rauk askan úr honum þurrum, og þótti slíkur svörður lélegur. Svarðaraskan var borin i flór- inn og blandaðist mykjunni, og hefur liklega bætt hana til áburðar. Gamall öskuhaugur var borinn á túnið. Var i hon- um mikið af fiskbeinum og skeljum. Skelfiskurinn mun hafa verið hafður i beitu, en allmikil útgerð var frá Stóru- Hámundarstöðum i gamla daga. A haustin var svörðurinn mestallur fluttur heim i hrip- um og eldiviðarkofinn fylltur. Húsin voru með grind i botni, sem hleypa mátti niður. Kerrur voru þá ekki enn komnar til.sögunnar, en mest flutt á hestum og á sjó. Sverði, sem ekki komst inn var hlaðið i stóra hlaða og gert utan um með torfi og hnausum. Vildi hann stundum blotna og frjósa og var æði fyrirhafnarsamt að þfða hann og ekki vel þokkað af eldhússtúlkunum. Sprek, sem rak i fjöruna, bættu mjög eldiviðinn, og lengi fram eftir var einnig brennt taði. Það þurfti að hafa hraðar hendur i svarðargröfunum, þvi að oft kom upp vatn og bakkinn gat líka sprungið og vatn flætt inn frá göinlu gröf- unum. Svarðargröfum var skipt i „kistur", en ekki man ég hve stórar kisturnar voru vanalega. Kista var það, sem Svarðarhraukur i Lambadal tekið var fyrir í einu. Torf- svörðurinn var litt hæfur til eldiviðar og var honum rutt burt, ofan i næstu gömlu gröf- ina. Fljót var fifan að leggja undir sig nýjan svarðargrafa- ruðning og urðu grafirnar snjóhvitar af fífu. Svo kom mógrafabrúsi, lófótur og riykra i vatnið i sjálfum gröf- imum. Nú eru dökkleitar þyrp ingar svarðarhrauka sjaldgæf sjón, betra eldsneiti er komið i staðinn. Væna svarðarhrauka sá ég þó i Lambadal i Dýrafirði (sjá mynd) sumarið 1965. Mun svörður þar óvenju þykkur og góður. Var stundum seldur til Þingeyrar fyrr á tlð. Útgáfur 1973 Póststjórnin hefir nú gert heyr- um kunnugar þær Utgáfur, sem væntanlegar eru á næsta ári. Útgáfurnar hefjast með þvi að veglega verður minnst 100 ára af- mælis islenzkra frimerkja, en fyrstu islenzku frimerkin komu Ut 1. janúar 1973. Ekki er þess þó getið i fréttatilkynningunni hve- nær þessi útgafa né aörar er væntanleg. Þá kemur næst út hið sigilda Evrópufrimerki, sem er sameig- inleg Utgáfa allra CEPT landanna eins og verið hefur, nema hvað hin Norðurlöndin hafa ekki alltaf verið með. önnur sameiginleg útgáfa verður einnig á árinu, en það eru Norðurlandafrimerki, sem gefin verða út af öllum Norðurlöndun- um. Að þessu sinni verður Nor- ræna póstþingið haldið i Reykja- vik og má búast við útgáfunni af þvi tilefni og ýmsu fleiru skemmtilegu fyrir frimerkja- safnara. Asgeirs Ásgeirssonar, áður for- seta Islands, verður einnig minn- zt með frimerkjaútgáfu á árinu og er það sjálfsagt, að Póst- og simamálastjórnin minnist á'vallt þannig látinna forseta landsins, en hér á iandi er ekki til siðs að gefa út frimerki með myndum lif- andi manna og er ekki einu sinni brugðið út af þvi með þjóðhöfð- ingja. Þá verða gefin út frimerki af tilefni 100 ára hátiðarsýningar til að minnast 100 ára afmælis is- lenzka frimerkisins. Þess má geta hér að þessari sýningu verða gerð skil i næsta Frimerkjasafn- ara og er þvi ekki ástæða til að ræða hana nánar hér. Verður þarna vonandi um falleg frimerki að ræða, sem halda munu heiöri sýningarinnar á lofti um alla framtið. Loks verða svo gefin út fri- merki i tilefni aldarafmælis Al- þjóðaveðurfræðistofunarinnar. Er það vel að við Islendingar skulum taka þátt i þeirri útgáfu, sem verður gefin út i flestum löndum heims, þar sem við eigum svo mikið undir veðri og vindum, sem raun ber vitni. 1 stórum dráttum er þetta ákaf- lega hæfileg útgáfuáætlun fyrir árið og ætti að gera okkur f ært að halda þeim sessi, að vera meðal hinna virtari þjóða i heiminum i frimerkjaútgáfu. Sigurður H. Þorsteinsson. 100 ára afmæli íslenzkra frímerkja. A næsta ári verða 100 ár liðin frá þvi að fyrstu islenzku fri- merkin, hin svonefndu skildinga- frimerki, voru gefin Ut. Þessara merku timamóta verð- ur minnzt með ýmsum hætti, svo sem með útgáfu frimerkja, út- gáfu bókar um sögu islenzkra fri- merkja, er Jón Aðalsteinn Jóns- son cand. mag. hefur samið og með frimerkjasýningu. Frimerkjasýningin verður hin stærsta sem haldin fiefur verið á islenzkum frimerkjum og er gert ráð fyrir, að sýnt verði i um 300 römmum. Sýningin verður hald- in i nýja myndlistarhúsinu á Miklatúni og verður hUn opnuð föstudaginn 31. ágUst 1973 og stendur i 10 daga. Sýningarefnið verður fyrst og fremst islenzk frimerki og verða auk innlendra safna, söfn þekktra frimerkjasafnara á Norðurlönd- um til sýnis. Hluti úr Hans Hals- safninu verður og sýndur, en það er i eigu póst- og simamála- stjórnarinnar. Auk þess munu póststjórnir Norðurlandanna sýna valin söfn frimerkja. UndirbUningur að sýningunni er þegar hafinn og sérstök sýn- ingarnefnd hefur verið skipuð,.en i henni eru: Jón SkUlason, póst- og simamála- stjóri, formaður, Finnur Kol- beinsson, lyfjafræðingur, Gisli Sigurbjörnsson, forstjóri, Halldór Sigurþórsson, fulltrUi, Jónas Hallgrimsson, forstöðumaður, Rafn JUliusson, póstmálafulltrUi, Sigurður H. Þorsteinsson kennr ari. Framkvæmdastjóri sýn- ingarinnar er Guðlaugur Sæmundsson fulltrUi hjá póst- og simamálastjórn. Nánari tilhögun sýningarinnar verður kynnt sið- ar^ Kennsla í hússtjórnar greinum mikilvægur þáttur í almennu uppeldi Samtök þessi eru mynduð af hUsstjórnarkennarafélögum allra Norðurlandanna með um liðlega 12 þUsund félagsmönnum. Kenn- arafélagið HUsstjórn hefur verið i þessum samtökum um árabil. (Nordisk samarbejdeskomite for husholdningsundervisning). Fundurinn var að þessu sinni haidinn i Helsingfors, dagana 21. og 22. október s.l. Þær Halldóra Eggertsdóttir og Sigriður Haraldsdóttir voru fulltrUar Kennarafélagsins HUsstjórn á fundinum. NUverandi formaður samtakanna er Unni Mundal Kul- berg frá Noregi. A dagskrá voru ýmis merkileg mál og af þeim skulu nefnd: a) Staða heimilisfræðslunnar sem námsgreinar innan skóla- kerfisins og hvernig kennslunni er háttað á hinum ýmsu skóla- stigum. b) Upplýsingaþjónusta fyrir al- menning á sviði heimilisfræða og hvernig henni er háttað. Flutt voru framsöguerindi i báðum þessum málum frá öllum Norðurlöndunum. Hafði Halldóra Eggertsdóttir framsögu i þvi fyrrnefnda og Sigriður Haralds- dóttir i þvi siðarnefnda, af Islands hálfu. Miklar umræður urðu um þessi yfirgripsmiklu mál. Meðal annars kom það fram i umræðun- um, að það væri mjög áriðandi að vinna markvisst að þvi að sann- færa yfirvöld menntamála um mikilvægi þessarar fræðslu fyrir sérhvern einstakling þjóðfélags- ins. Eftirfarandi ályktun var samþykkt i lok fundarins: Kennsla i hússtjórnargreinum er mjög mikilvægur þáttur i upp- eldi manna. A siðustu árum hafa lifnaðarhættir fólks tekið miklum stakkaskiptum og þar af leiðandi námssvið heimílisfræða. Þrátí fyrir það er fræðsla a pessum vettvangi ekki siður nauðsynleg fyrir einstaklinginn nU en áður. Það er mjög áriðandi, að ein- staklingurinn öðlist grundvallar- þekkingu á sem flestum sviðum, sem mikilvæg eru fyrir tilveru hans, svo sem á sviðum hollustu- hátta og næringar, heilbrigðis- hátta og hreinlætis, fjölskyldu- tengsla og samskipta manna, umhyerfisverndar og híbýla, heimilishagfræði, neytendafræði o.fl. Þvi meira sem þjóðfélagið tekur að sér að annast af uppeldi og menntun einstaklingsins, þvi mikilvægari verður kennslan i heimilisfræðum, bæði á skyldu- námsstigi, i framhaldsskólum og fullorðinsfræðslu. Það er þvi mjög mikilvægt að skapa hagstæð skilyrði fyrir kennslu i heimilis- fræðum, bæði i skólum og allri leiðbeiningarstarfsemi — og með þvi stuðla að auknum þroska ein- staklingsins, svo að honum megi fremur auðnast að verða farsæll og nýtur þeg í þjóðfélagi framtið- arinnar. Þá var rætt um framtiö Nor- rænna samtaka um husstjórnar- fræðslu. Frá upphafi hafa samtökin haldið uppi ýmiss konar fræðslu- og kynningarstarfsemi. NU var rætt um að gera starfið viðtækara og virkara t.d. með þvi að auka námskeiðshald af ýmsu tagi, fjölga skiptiheimsóknum og kynnisferðum kennara, skiptast á ritgerðum um málefni, sem eru efst á baugi hverju sinni o.fl. Næsti ársfundur verður haldinn i Sviþjóð i byrjun ágUst næsta sumar. t sambandi við hann verð- ur efnt til viku námskeiðs fyrir húsmæðrakennara. Þetta nám- skeið mun fjalla um hibýlin og umhverfið.

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.