Tíminn - 21.12.1972, Blaðsíða 6

Tíminn - 21.12.1972, Blaðsíða 6
TÍMINN Fimmtiidagur 21. d.esémb'eV 1!)72 lllllllllllllllllllllll flWltf Æftjörð og umheimur lijörtur Pálsson: Dynfaravísur. tltgefandi: Sctbcrg. Kcykjavik, 11172. t blaðaviðtali á dögunum (Þjóðviljinn 2. desember) segir Hjörtur Pálsson um Ijóðin i þessari fyrstu bók sinni, að þau séu „af ýmsu tagi, og það er varla hægt að segja.að þau myndi neina samfellda heild, það er ekki hægt að lesa út úr þeim neina eina beina stefnu". Þetta kemur vita- skuld til al' þvi,að þau eru ort á löngum tima, ekki skemmri en limmtán árum að sögn höfundar. Bókina verður að meta i þvi Ijósi, að hún er ávóxtur margra ára lómst.iðju, en ekki mark- vissrar ástundunar. Ljóð Hjartar Pálssonar i Dynfaravisum má þvi lesa sem vitnisburð um skáld- hneigð, sem of lilil rækt helur verið lögð við, og hefði þó verið auðveldara að meta framvinduna i ljóðagerð höfundar þessi ár, el hann helði látið fylgja ársetningu hverju Ijóði. Bókin skiptist i fimm kafla. Fyrsti hluti ber nafnið ,,Enn blossar ástar tinna", sótl i visu Páls Vidalins; þá eru Ijóð, sem bera yfirskriflina Milli nándar og fjarska; siðan Úr heimshorna- spyrnu, þvi næst stuttur kafli, fcg veit eitt land, og loks ljóðaflokk- urinn Arstiðasöngvar. Við þessa niðurskipan má gera þá alhuga- semd, að betur hel'ði að minni hyggju á þvi farið,að lá Árstiða- siingvum slað l'ramar, en láta bókina enda á kaflanum Éfig veit eitt land. Þá er þess að gela um útlit bókarinnar, að hún er úr garði gerð með nokkuð öðrum hætti en flestar Ijóðabækur, bæði brot og uppsetning frábrugðið. Það kann að þykja kostur, en mér þykir þetla snið ekki að öllu leyti hæla Ijóðum. Einkum er mér letursta'rð á lyrirsögnum ljóð- anna og kal'laheitum þyrnir i augum; auk þess l'er miður vel á þvi að nota i báðum tilvikum sama letrið. Skal svo ekki um þetta farið l'leiri orðum, en snúið að Ijóðunum sjálfum. Skáldskapur Hjartar Pálssonar er mjög bóklegur. Það dylst ekki, að höfundur er handgenginn islenzkum kveðskap að fornu og nýju. Þctta birtist þegar i nalni bókarinnar, sem sðtt er i Alvíssmál: vindur heitir með álíum dynfari. Og sum ljóðin eru beinlinis stilæl'ingar i anda ljóð- lorms og kveðskapargreina, sem heyra til liðnum tima, án þess að skáldið virðisl vilja bregða nýju l.jósi á yrkisefnið. Þannig er um tvii Ijóð i l'yrsla kafla: Það vaxa hvitar liljur, stælt eftir þulukveð- skap, og ,,1'ingraa'fingu um riddaralegarástir" sem hölundur nelnirsvo; hvorttveggja smekk- lega sliluð kva'ði. Sjálfur Ijóð- stillinn i kvæðum þar sem höl'- undurinn beitir persónulegri tökum er einnig viða mjög ,,bók- menntalegur". Má hér sums staðar s já allsterkt svipmót sam- tiðarskálda, einkum Hannesar Pélurssonar, sem virðist helzti lærimeislari hófundar. Og vera má.að hér heyrist einnig ómar viðar að. Það er varla álösunarefni þótt raddir þeirra skálda7sem hæst ber i samtiðinnUáti nokkuð til sin heyra i ljóðum ungra og leitandi ljóðasmiða. Eigi að siður getur lesandi Dynfaravisna ekki varizt þeirri hugsun, að Hjörtur Pálsson hefði stundum átt að þagga nokkuð niður i hinum ráðrika meistara sinum (Hellismenn, Draumur i miðri borg). Það leynir sér hinsvegar ekki i ýmsum ljóðum á við og dreif i bókinni, að skáldið á til persónu- legan ljóðstil, og bregður honum iyrir bæði i Ijóðum i hefðbundnu formi og l'rjálsu. Dæmi um hið siðarnefnda eru ljóðin Gengið á Helgafell og Orðsending með vindinum i fyrsta kafla, bæði gædd persónulegum lýriskum þokka. Yfirleitt virðist ljóðstill Hjartar njóta sin betur i frjálsu lormi, þar sem tært ogsmekkvis- legt málfar hans hefur meira svigrúm, til að mynda i Árstiða- songvum. Þó hefur hann svo gott vald á máli og brag,að hann lendir sjaldan i ógöngum i hinum helðbundnu ljóðum; aðeins er persónulegt svipmót höfundar þar stundum óskýrara. Lifsviðhorf Hjartar Pálssonar er i meginatriðum hið sama og lúlkað hel'ur verið i mörgum islenzkum skáldverkum siðustu áratugi; reynsla hans markastaf tilfinningu sveitamanns á möl- inni. Náttúran og átthagarnir með íriðsæld sinni og festu er at- hvarf hans og griðastaður i striði dagsins. Frá manngrúanum á strætinu er hann áður en varir horfinn i l'aðm sveitarinnar: Þögnin er fjarri. Gatan er grá og hörð. Saml geng ég um döggvotan haga undir kvöld þegar kyrrð er á og komin um langvegu til min angan úr kjarri, úrsvalur vindur af skaga. En skáldið beinir einnig sjónum út l'yrir þann reit.sem þvi er markaður i heiminum. 1 þriðja kal'la er ort um strið óg áþján á jörðinni: Vietnam, Grikkland, Biaf'ra, Tékkóslóvakiu, o.s.frv. Minnisstæðast þessara ljóða og raunar eitt hið áhrifamesta i bókinni er Klukkurnar i Naga- saki. Það hefur svofelldan for- mála: „9. ágúst ár hvert er öllum klukkum samhringt i Nagasaki, og þess siðan minnzt með algerri þögn, að þann dag var kjarnorku- sprengju varpað á borgina árið 1945". Siðan er þvi lýst með lát- lausum orðum hvað gerðist JOLATRE LANDGRÆÐSLUSJOÐS ADAL ÚTSÖLUSTADIR: Hverfisgata 20 (neöán yið Laugaveg7) og Kossvogsblettur 1. Aorir útsölustaðir: Vesturgata 6 Bankastræti 2 Blómatorgið v/ Birkimel Sjóbúðin v/ Grandagarð Laugavegur 95 Blómabúðin Runni, Hrisateig Háaleitisbraut 68 Blómaval, Sigtúni Lauganesvegur 70 Valsgarður v/ Suðurlandsbraut Blómabúðin Mira, Suðurveri Skrúðgarðast. Akur/ Suðurlands- braut Hagkaup, Skeifunni 15 Blóm og Grænmeti, Langholtsvegi Við Breiðholtskjör i KÖIWVOGI: Blómaskálinn, Kársnesbraut Við Félagsheimili Kópavogs VERD A .IÓLATRJÁM: 0,70 - 1,0 m Kr. 220,00 1,01—1,25 - — 260,00 1,26 -1,50 - - 320,00 1,51 -1,75 — — 360,00 1,76 - 2,00 - - 430,00 2,01-2,50- 550,00 BIRGDASTÖD FOSSVOGSBLETTI 1. — SÍMAR: 40300 og 40313 KURU- OG GRENIGREINAR SELDAR A ÖLLUM ÚTSÖLU- STÖDUM. ADEINS FYRSTA FLOKKS VARA. þennan morgun i Nagasaki. Þannig verður harmleikurinn nærgengur, slikum áhrifum nær sá einn.sem ræður yl'ir listrænni kunnáttu. Og þetta ógleymanlega Ijóð ris hæst i lokin; þá er eins og skáldið blási i það þeim persónu- lega listarneista, sem skilur milli feigs og ófeigs i skáldskap. Unga stúlkan.sem á barnsaldri var vottur þessara ragnaraka, stendur við hlið skálds - og lesanda: Ég þekki unga stúlku með slétt oghrafnsvarthár og hræðilegar minningar að baki, Á hverju ári hrynja af hvörmum hennar tár þegar klukkunum er hringt i Nagasaki. Að minum dómi sker þetta ljóð úr um það,hvers má með réttu vænta al Hirti Pálssyni i f'ram- tiðinni. Dynfaravisur sæta ef til vill ekki verulega ' miklum tiðindum i islenzkri ljóðlist. Fæst eru ljóð bókarinnar með þeim frumleiks- brag hugmynda.sem afdráttar- laust segi til um hvers höf- undurinn væri megnugur.ef hann legði rikari stund á skáldskap og haslaði sér þar völl af einbeitni. En mesta prýði ljóðanna er lýriskur þokki, ósvikin stilgáfa höfundar og sjáldbrigðul smekkvisi i meðferð máls. Þótt hér verði ekki hafðir uppi neinir spádómar um væntanleg afrek Hjartar Páls- sonar, ætti að mega trúa þvi.að þessir eiginleikar muni draga hann lengra áleiðis til persónu- legrar ljóðlistar. Gunnar Stefánsson. Draumtáknin •• onnur en hér Edgar Cayce: Draumar, skyggni og vitranir Örn og örlygur gáfu út. 1 fyrra gáfu örn og örlygur út bók um Edgar Cayce, einn frá bærasta undramann, sem um getur á þessari öld. Hann var þeirri gáfu gæddur. að þekkja sjúkdóma og ráðleggja meðul við þeim i miðilsástandi. Furðusögur þær verða ekki raktar hér, en að eins á það minnt, að margt, sem hann sagði i leiðslu, er geymt hljóðritað, en hann dó árið 1945. Visindamenn.svo sem læknar og sálfræðingar, hafa athugað þetta, svo að undrin eru staðfest svo vel, að enginn mælir þvi i móti.að þetta hafi gerzt. Nú er komin út hjá sama forlagi önnurbók, runnin af sömu rótum. Hún nefnist Draumar, skyggni og vitranir, skýrt samkvæmt dá- lestrum Edgar Cayce. Höfundur er Elsie Sechrist, en Loftur Guð- mundsson hefur þýtt eins og fyrri bókina. Þessi bók er einkum frásagnir af þvi, hvernig Cayce skýrði drauma , og er getið fjölda drauma, sem honum var sagt frá og-hann gaf skýringu á. Eru draumarnir flokkaðir eftir efni sinu og eðli, svo sem Cayce skýrði það, en höfundur hefur bersýni- lega lagt mikla vinnu i þetta við- fangsefni. Skýring sú, sem þarna er gefin á draumum, er á þá leið, að oftast eigi þeir rætur að rekja til undirvitundar mannsins og séu þvi oftast skýring á þvi, sem ger- ist eða hafi gerzt i fylgsnum sálarlifsins. Þó séu margir draumar aðvörunardraumar, þar sem undirvitundin er að reyna að benda vökuvitundinni á rétta leið eða vara hana við. Cayce taldi, að með bænrækni gætu menn þrosk- að draumgáfu sina, svo að þeir myndu drauma sina bet-ur og dagvitund þeirra yrði móttæki- legri fyrir vitranir og hjálp eftir leiðum draumanna. Flestir þeir, sem eitthvað hafa kynnt sér drauma, munu kannast við ákveðin draumatákn, sem kallað er, að séu fyrir einhverju. Hér á landi dreymir marga fyrir veðrum og tiðarfari, enda hefur þjóðin lengstum átt lif sitt og lán undir þvi. Algeng draumatákn á þvi sviði eru t.d. að silfur og gull boðar heiðrikju og sólskin, ölvun rigningu, söngur og hávaði hvass- viðri, hvitar skepnur snjó, en dökkar þiðu og eyðu. Sennilega erum við ennþá meiri náttúru- börn en Amerikumenn. Það ber litið á þvi i þessari bók, að dreymt sé fyrir veðri. Og draumatáknin eru önnur þar i landi.Þetta mun heldur ekki vera svo einfalt, að alltaf megi lesa hið sama úr sama tákni. Þau eru sjálfsagt að nokkru leyti einstaklingsbundin. Þeir, sem halda, að þvi, sem nefnt er dulfræði, sé yfirleitt hvergi sinnt nema á Islandi, hefðu gott af þvi að kynna sér þessar bækur um Edgar Cayce. H.Kr. Fólk, sem vert er ad kynnast Eiiingur Daviðsson: Aldnir liala orðið Skjaldborg, Akureyri Aldnir hafa orðið er bók, sem Skjaldborg á Akureyri sendir nú á markað. Þetta eru frásagnir sjö kunnra manna á Akureyri. Erlingur Daviðsson ritstjóri hefur fært i letur. Þetta fólk, sem þarna kemur fram, er Guðmundur Blóndal, Jón Rögnvaldsson, Nói bátasmið- ur, Ólafur frá Hamraborg, Ragn- heiður O. Björnsson, Sesselja Eldjárn og Sæmundur á Sjónar- hæð. Svo er það kynnt á bókar- kápu.og þannig munu menn við Ey.iaf jörð þekk.ia það bezt. Og allt er þetta fólk, sem vert er að þekkja og gaman er að kynnast i þessari bók. Blaðið Dagur á Akureyri þótti á ýmsan veg vaxa og batna á þeirri tið, sem Haukur heitinn Snorra- son stjórnaði þvi. Þegar hann var kallaður þaðan til ritstjórnar við Timann óttuðust ýmsir, að Dagur léti á sjá. Þá tók Erlingur Daviðs- son við ritstjórninni,og Dagur hélt reisn sinni og vinsældum og er svo enn. Þeir, sem hafa lesið Dag að staðaldri, vita.að Erlingur er ritfær vel og fundvis á það, sem vert er að festa hugann við i mannlegu eðli og mannlegu lifi. Þess vegna langaði mig til að sjá þessa bók hans, með þvi lika, að sumt af fólki hennar er þjóðkunn- ugt á þann veg, að meiri kynni freista. Stundum hef ég orðið fyrir von- brigðum af bókum og fundizt kynnin við þær gefa minna en efni stóðu til. En hér varð ég ekki 1 /rir vonbrigðum. Þvert á móti. 3vo ólikt, sem þetta fólk bókarii.nar er, verður maður þakklátur fyrir tækifæri til að eiga sálufélag með þvi. Það eru mörg eftirminnileg atvik og umhugsunarverð og snjöll tilsvör rifjuð upp. Það er sagt frá merku starfi, svo sem i lystigarði Akureyrar og útvarps- stöðinni á Sjónarhæð. Og menn gera grein fyrir lifsskoðunum sin- um og trú. Það væri hægt að skrifa langt mál um þessa bók með mörgum tilvitnunum. En það er bezt að finna þær i bókinni sjálfri. H.Kr.

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.