Tíminn - 18.01.1975, Blaðsíða 9

Tíminn - 18.01.1975, Blaðsíða 9
Laugardagur 18. janúar 1975. TÍMINN S>!:fiv 58 millj. lítrar á síðasta ári — söluverð 2200 millj. kr. HHHHHW nálægt 132.000. A sama tíma hefur fjöldi vörutegunda aukizt lir 5 (þ.e. nýmjólk, súrmjólk, undan- renna, rjómi og skyr) i 21 tegund mjólkur og mjólkurvara. I byrjun voru umbúðir gler- flöskur og járnbrúsar undir mjólk og rjóma en trédallar undir skyr. Mikill hluti varanna var seldur i lausu máli i búðum. Árið 1959 voru fyrstu pappaumbúðirnar teknar I notkun, og eru nú allar söluvörur sendar út í neytenda- umbúðum, nema hluti skyrsins. Frá upphafi var Mjólkursam- sölunni skylt að sjá um, að ætlð væri nóg af neyzlumjóik til sölu á hverjum tima og jafnframt að ákveða útsöiustaði. Aður en hún var stofnuð, var mjólk seld i um 100 búðum i Reykjavik. Þótti sölu- og dreifingarkostnaður allt of hár, og var búðum þvi fækkað. Nú eru i Reykjavik 83 mjólkurút- sölur, en á daglegu sölusvæði Mjólkursamsölunnar 135. Þar af rekur Mjólkursamsalan 66, en aðrir 69. Mikil breyting hefur oröið á fyrirkomulagi og búnaði mjólkurútsala. I byrjun var allt afgreitt yf ir búðarborð og kæling i búöum léleg og sums staðar engin. Nú er sjálfsafgreiðsla i öllum búðum, og eru þær búnar vélkælingu. Mikið hefur verið rætt um mjólkursölumálin, og sumir viljaö að breytingar yrðu þar á. Nefnd var skipuð til þess að gera drög að frumvarpi um heildar- skipun mjólkurmálanna, og var frumvarpið lagt fram á siðasta þingi. Þar var lagt til að Mjólkur- samsalan yrði heildsölufyrirtæki. Mál þetta var ekki afgreitt. Ef mjólkursamsalan yrði heildsölu fyrirtæki, leiddi af sjálfu sé, að allar verzlanir hennar yrðu lagðar niður, en kaupmanna- verzlanir eða samvinnufyrirtæki tækju söluna I sinar hendur. Mjólkursamsalan myndi þá að sjálfsögðu losa sig við allar verzlanir sinar, og gæti alls ekki tekið við dreifingunni áfram, og yrði ekki aftur snúið, eins og Agúst Þorvaldsson, formaður stjórnarinnar sagði á blaða- mannafundinum. Stefán Björns- son, forstjóri Mjólkursam- sölunnar, kvaðst telja, að reikna mætti með 20-30 fermetra auka- rými i venjulegri verzlun, ef hún hygðist taka upp mjólkursölu. Yrði sú breyting gerð á mjólkur- sölulögunum, yrði að tryggja það, að verzlanir tækjur allar aðrar mjólkurvörur, auk mjókurinnar sjálfra, til dreifingar. En ýmsir Guðbrandur Hlíöar, yfirmaður rannsóknarstofu Mjóikurstöðvarinnar, sýnir hér plaslöskju, sem bóndinn getur fengið til þess að setja mjólk- ursýni I. Þessi sýni eru siðan rannsökuð með tilliti til júgurbólgu, en þær rannsóknir eru liður I starfi rannsóknarstofunnar. Frá þeim var skýrt i frétt i Timanum á fimmtudaginn, og kom þar fram, að mjög mikiö fjárhagstjón verður á hverju ári vegna jugurbóigu i kúm. Er þetta tjón jafnvel talið skipta hundruðum milljóna. Unnið að rannsóknum á rannsóknarstofu Mjóikurstöðvarinnar. óttast, að af þessu gæti leitt það, að kostnaður við dreifinguna yrði meiri og kröfur um hækkaða álagningu gætu stungið upp kollinum, þegar fram liðu stund- ir. Fyrstu árin var yfirstjórn Mjólkursamsölunnar i höndum stjórnskipaðrar mjólkur- sölunefndar en vorið 1943 varð sú breyting á, að stjórn hennar komst i hehdur bænda. A aðalfundum mjólkurbúanna, sem að Mjólkursamsölunni standa, eru kosnir fulltrúar til að starfa að þessum málum i umboði bænda, en þeir kjósa siðan stjórn Mjólkursamsöiunnar. Er stjórn hennar skipuð fimm mönnum. Núverandi formaður er Agúst Þorvaldsson á Brúnastöðum, for- stjóri Mjoikursamsöiunnar er Stefán Björnsson, og hafa þrir menn gegnt þvi starfi áður. Cr isgerð Mjólkursamsölunnar. Oddur Magnússon útskýrir, hvernig nota á eitt af stjórnborðum Mjólk- urstöðvarinnar. Hermann Jónasson. Séra Sveinbjörn Högnason. STYRJOLDIN UAA MJÓLKURLÖGIN Það er til dæmis um, hvernig mjólkursölumálunum var komið, að þrennt gat gerzt samtimis: Tekin var upp gerilsneyðing allrar sölu- mjólkur á einum stað, útsölu- verð mjólkur i Reykjavlk lækkaði um einn til tvo aura, i 38-40 aura litrinn, eftir þvi hvort hún var keypt i búð eða send heim, og bændur fengu 24% hærra verð en áður. Þetta var unnt með miklum sparn- aði á rekstrarkostnaði, sem fylgdi nvju skipulagi. Mjóikurbúðir bæjarins höfðu verið orðnar 105 og margar fjarri þvi að fullnægja lág- markskröfum um hollustu- hætti, og var þeim fækkað i 38, en þess þó gætt, að hvert hverfi hefði sina mjólkurbúð. Staðgreiðsla var tekin upp til þess að afnema innheimtu- kostnað, og kostnaður við mjólkurflutninga stórminnk- aði. Arið 1934 voru harðar kosningar háðar. Fram- sóknarflokkurinn og Alþýðu- flokkurinn náðu meirihluta. og Hermann Jónasson, er þá var i fyrsta skipti kjörinn þing- maður Strandamarina, mynd- aði ríkisstjórn, er þeir Ey- steinn Jónsson og Haraldur Guðmundsson tóku sæti Í. Þá var heimskreppan I al- gleymingi, aimannahagur bágborinn, atvinnuleysi megnt og afurðasölumál bænda komin i öngþveiti. Eitt af fyrstu verkum Hermanns Jónassonar, með tilstyrk þeirra flokka, sem studdu stjórn hans, var að setja af- urðasölulögin, er reyndust það bjargráð, sem byggt hefur verið á fram á þennan dag. t byrjun árs 1935 tók svo Mjólkursamsalan til starfa. Svo undarlegt sem það kann að virðast nú, ollu afurðasölu- lögin, og þó sérstaklega mjólkurlögin, pólitiskri styrjöld, sem stóð linnulaust árum saman. Andstæðingar rikisstjórnar- innar, með Sjálfstæðisflokkinn i broddi fylkingar, börðust af alefli gegn mjólkurlögunum og Mjólkursamsölunni, og þegar veturinn 1935 var svo- nefnt Húsmæðraféiag Reykja- vfkur tvivegis látið efna til mjóikurverkfalla, og I Morgunblaðinu birtist eins konar matseðill, sem átti að sýna, hvernig nota mætti gos- drykki i stað mjóikur handa ungbörnum. Þótt m jólkurverkfallið rynni út I sandinn, gengu æsingar fjöllunum hærra ár- um saman, og brotnuðu þar þyngstar bylgjur á Hermanni Jónassyni, landbúnaðarráð- herranum á þessum árum, og séra Sveinbirni Högnasyni, formanni mjólkursölunefnd- ar, sem var allra manna vig- reifastur og einbeittastur i sókn og vörn, svo sem þeir vita, er hann muna. Að lyktum voru þó vopnin sliðruð, enda höfðu afurða- sölulögin fyrir löngu sannað, hvilikt gagn þau höfðu gert, og munu nú þeir, sem harðast börðust gegn þeim, sem minnzt vilja halda baráttu sinni á lofti, likt og þeir, sem i byrjun aldarinnar 'riðu til Reykjavlkur til þess að mót- mæia simanum, gerðust siðar á ævinni fáorðir um þá för sina.

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.