Tíminn - 02.02.1975, Blaðsíða 12

Tíminn - 02.02.1975, Blaðsíða 12
12 TÍMINN Sunnudagur 2. febrúar 1975. li'iM'iV.tiM'iíllljJfll Aukin hættumerki í efnahagsmálum Hættumerki Þess sjást nU vlða merki, aö ástandiö í efnahagsmáíum þjóðarinnar er að verða alvar- legt. Bankarnir hafa orðið að taka upp aukið aðhald i sambandi við gjaldeyrisyfirfærslur, þvi að þeir tveir milljarðar króna, sem voru i gjaldeyrisvarasjóðnum um ára- mótin,mega aðheita þrotnir. Það er nokkur Urbót, en þó ekki veru- leg, aö meiri birgðir eru nú I land- inu af óseldum vörum en oft áður. Ef svoheldur fram sem nú horfir, verður óhjákvæmilegt að herða á gjaldeyrishömlum, þvi að ekki er endalaust hægt að fleyta sér á , eyðslulánum. Þá eru yfirlýsingar þær, sem borizt hafa frá bæjar- stjórnunum á Akranesi og I Keflavik, alvarleg áminning. Þær gefa til kynna, að útgerðin og frystihUsin stöðvist, verði ekkert gert til þess að rétta við hag þess- ara atvinnugreina. Stórfellt at- vinnuleysi sé i vændum á þessum stöðum að óbreyttum aðstæðum. A sama tlma og þetta gerist, láta svo blöð stjórnarandstöðunn- ar eins og efnahagserfiðleikarnir séu ekki verulegir, og þvl séu skilyrði fyrir almennrí kaup- hækkun. Oft má helzt á þessum blöðum skilja, að erfiðleikarnir séu eiginlega ekki til nema á síð- um stjórnarblaðanna.sem séu að hræða almenning til að sætta sig við kjaraskerðingu. Lengst geng- ur Þjóðviljinn I þessum efnum, en hann manar nU sjómenn til að sýna kraft samtaka sinna og fara I verkfall til að knýja fram kaup- hækkun. Við stöndum nú I þeim sporum, að gjaldeyrissjóðurinn er þrotinn, verðbólgan er meiri en nokkru sinni fyrr, og atvinnuleysi er að halda innreið sina. Við þessum vanda verður að bregðast af manndómi. Þjóðin verður að þrengja að sér um sinn, á meðan verið er að sigrast á erfiðleikun- um. Vonandi þarf það ekki að haldast lengi, þvi að margt bendir til þess, að hin versnandi við- skiptakjör verði ekki varanleg, heldur sé þetta aðeins tlmabundið fyrirbrigði. Lifao um efni fram Erfiðleikarnir, sem hér er feng- izt við, eiga tvær meginorsakir. Annarsvegar eru hin versnandi viöskiptakjör Ut á við. Hinsvegar er það, að þjóðin hefur skammtað sér of rlflega siðustu misseri, eða m.ö.o. lifað um efni fram. Þetta sést á þvi, að viðskiptahallinn við Utlönd á síðasta ári varð rUmir 15 milljarðar króna, þegar skip og flugvélar eru ekki talin með. Hagskýrslur sýna, að rauntekjur launþega voru 8% meiri á árinu 1974 heldur en 1973. Lífskjörin hérlendis á siðasta ári munu hafa orðið einhver hin beztu I heimin- um. Þessu hefur fylgt meiri eftir- spurn eftir erlendum vörum en svaraði útflutningstekjunum. Ef allt væri með felldu, ætti það þvl ekki að verða erfitt fyrir þjóðina að sætta sig við nokkra kjara- skerðingu um sinn. Þrátt fyrir það ættu Hfskjörin hér að geta verið betri en viðast annarsstað- ar. Það getur að visu verið nokkr- um vanda bundið, þegar menn eru orðnir góðu vanir, að þurfa að þrengja eitthvað að sér. Það ætti mönnum þó jafnframt að vera ljóst, að betra er að gera það um stundarsakir, heldur en að kalla yfir sig annað verra I framtlðinni, vegna þess að ekki var brugðizt viö I tlma. Það sést nU glöggt, að alltof langt var gengið I hækkun grunn- kaups á slðast liðnum vetri. Astandið væri nú annað og betra, ef farið hef ði verið eftir þeirri til- lögu vinstri stjórnarinnar á slöastl. vori, að ekki kæmi til framkvæmda sU grunnkaups- hækkun samkvæmt hinum nýju kjarasamningum, sem væri um- fram 20%. Hestar og fé á beit á vetrardegi, er sól er enn lágt á lofti. Vandrötuo leið Alþingi hóf störf sin að nýju slöastliðinn mánudag. Verkefni þess munu verða tviþætt að þessu sinni. Annars vegar mun það fjalla um ýms umbótamál, sem gefin eru fyrirheit um i stjórnar- sáttmálanum. Hins vegar verður þaö verkefni þess að fást við efna- hagsvandann. Það hefur raunar verið nær árlegt verkefni þings- ins, en að þessu sinni er vandinn þó meiri en oftast áður. Það er hinsvegar von manna, eins og áð- ur segir, að hann sé timabundinn að þessu sinni, og verður að sjálf- sögðu að taka mið af þvi. Þvi er það rétt, sem ólafur Jóhannesson dóms- og viðskiptamálaráðherra sagði á fundi Framsóknarfélags Reykjavlkur á dögunum, að hér má ekki gera ráðstafanir I flaustri, og gæta verður þess eftir megni, að ráðstafanir, sem gerð- ar verða, skapi ekki nýjan vanda i staö hins.sem þær kunna að leysa. Þetta hefur t.d. gerzt I ýmsum grannlanda okkar, þar sem. gripið hefur verið til mjög víðtækra samdráttarráðstafana I þvl skyni að hamla gegn verð- bólgu. Þar hafa þessar ráðstafan- ir skapað enn meiri vanda, at- vinnuleysið. Hér þarf þvl að reyna að finna vandrataðan meðalveg, sem hamlar gegn verðbólgu, en leiðir þó ekki til at- vinnuleysis. Afstaoa Fram- sóknarmanna Ráðstafanir þær, sem Alþingi mun gera I efnahagsmálum, hljóta svo að mótast af þvi, hver verður niðurstaða samninga um fiskverð og kjaramál. Verkalýðs- hreyfingin getur ráðið miklu i þessum efnum, og afstaða hennar mun þvi móta hinar endanlegu aðgerðir Alþingis. Það er t.d. efa- laust, eins og áður segir, að hin mikla grunnkaupshækkun, sem samið var um I fyrra, er ein meginorsök vandans, sem nú er gllmt við. Verði haldið áfram á svipaðri braut, hljóta nýjar vand- ræðaráðstafanir að fylgja I kjöl- farið, Hkt og varð á siðasta ári. Vonandi kemur ekki til þess. En þá verður llka að koma til móts við verkalýðshreyfinguna á þann veg, að næg atvinna verði tryggð og reynt verði að tryggja sem bezt afkomu láglaunastéttanna. Þetta slðara er hægt að gera með ýmsum hætti öðrum en kaup- hækkun. Þær leiðir ber að athuga til hlltar, enda er nú unnið að þvi. Af hálfu Framsóknarflokksins er lögð megináherzla á að næg at- vinna verði tryggð, en frumskil- yrði þess er að tryggja rekstur at- vinnuveganna. Það er t.d. ekkert mikilvægara fyrir framgang hinnar nýju byggðastefnu en að tryggður sé sæmilegur rekstur nýju skipanna og hinna endur- bættu frystihúsa, en þetta tvennt hefur hleypt mestu fjöri í at- hafnallf dreifbýlisins, ásamt út- færslu fiskveiðilögsögunnar. Það er nú mesta mál dreifbýlisins, að þessi nýju atvinnutæki verði nýtt sem bezt. I öðru lagi munu framsóknar- menn svo leggja áherzlu á að tryggja afkomu láglaunastétt- anna, og að þannig verði fylgt fram þeirri stefnu, sem mótuð var af ólafi Jóhannessyni með láglauna ból unum. Furðuleg skrif Furðuleg eru þau skrif Alþýðu- blaösins, að efnahagsaðgerðir nU- verandi rikisstjórnar beinist einkum að því að bæta hag for- stjóranna, og þvf sé hUn fyrst og fremst þeirra stjórn. I þessu sambandi er ekki Ur vegi að minnast þess, að á árun- um 1967-1968 varð svipuð rýrnun á viðskiptakjörum og nU hefur orð- ið. Þá var Alþýðuflokkurinn i rlkisstjórn, ásamt Sjálfstæðis- flokknum. Þá var gripið til efna- hagsráðstafana, sem höfðu það I för með sér, að stórfellt atvinnu- leysi skapaðist og landflótti hófst Istórum stll. Jafnhliða þessu varð mikil kjaraskerðing hjá lág- launafólki, án þess að nokkuð væri gert af opinberri hálf u til að rétta hlut þess. Eina aðgerð stjórnarvalda I þeim efnum var aö afnema lögbindingu vlsitölu- bóta á laun, jafnt hjá hinum lág- launuðu og hálaunuðu. NU er farið öðruvlsi að. NU hef- ur verið haft fullt mið af þvi I sambandi við allar efnahagsað- geröir, að næg atvinna haldist I landinu. NU hafa verið teknar upp lögbundnar láglaunabætur I fyrsta sinn. Leitazt veröur við að fylgja þessum sjónarmiðum áfram I sambandi við þær efna- hagsaðgerðir, sem kunna að verða nauðsynlegar. Það, sem hér er haft I huga, er fyrst og fremst það, að tryggja hag fólks- ins I landinu eftir þvi sem unnt er á erfiðum timum. Það er sannar- lega ekki gert I þágu neinna for- stjóra, þegar reynt er að tryggja rekstur hinna nýju skipa, sem flest eru meira og minna sameign fólksins I viðkomandi byggðalög- um. Það er verið að reyna að tryggja hag og afkomu þess fólks, sem þar býr, og renna þannig traustari stoðum undir byggða- stefnuna. Sama gildir, þegar ver- ið er að reyna að treysta undir- stöður iðnaðarins á þéttbýlis- svæðunum. Þá er verið að tryggja afkomu iðnverkafólksins, því að stöövun fyrirtækjanna yrði meira áfall fyrir það en forstjórana. Þannig má halda þessari upp- talningu áfram. Þannig miðar stjórnarstefnan að þvl að styrkja afkomu og hag fólksins en ekki forstjóranna. Fræðsla full- orðinna Meðal merkari mála, sem nU liggja fyrir Alþingi, er frumvarp frá Vilhjálmi Hjálmarssyni menntamálaráðherra um full- orðinsfræðslu. Meginefni frum- varpsins er að bæta skilyrði til þess að menn geti aukið menntun sina, helzt alla ævi, að loknu hinu venjulega skólanámi, eða utan þess. Þegar menntamálaráðherra mælti fyrir frumvarpinu, fórust honum m.a. orð á þessa leið: „Vegna síbreytilegra starfs- hátta I þjóðfélagi nUtimans þurfa menn að eiga þess kost að endur- hæfa sig I starfi, m.a. þeir sem um sinn hafa horfið frá vinnu ut- an heimilis, en hefja þau störf á ný, þegar aðstæður breytast, svo sem nU er orðið um margar kon- ur. Þótt menn af ýmsum ástæðum hverfi frá námi við lok skyldu- fræðslu, þá þarf að vera unnt að taka upp þráðinn á ný,ef áhugi er á þvl. Einnig þurfa menn að eiga þess kost að verja tómstundum til náms, sér til aukins þroska og ánægju. Vafalaust er miklum vand- kvæðum bundið að veita skilyrði til sllks náms á þann hátt, að bæði verði auðvelt fyrir þá, sem þess vilja njóta, og þó ekki um of kostnaðarsamt fyrir riki, sveitar- félög, einstaklinga og atvinnu- veitendur. I frumvarpinu er kveðiöskýrtáum, að f járframlög af rfkisins hálfu fari eftir því sem veitt sé f f járlögum hverju sinni, en þó eigi lægri f járhæð árlega en sem svarar 5% af þeirri heildar- fjárhæð, sem varið sé til mennta- mála, og er hér tekið mið af fjár- framlögum til þessara mála á Norðurlöndum. Samkvæmt fjárlagafrumvarp- inu fyrir árið 1975 eru áætlaðir til menntamála um 7.5 milljarðar króna. Framlag til rikisins til fullorðinsfræðslu yrði þá sam- kvæmt þessum hugmyndum um 375 milljónir króna árið 1975 Framlög til fullorðins fræðslu i Danmörku árið 1972-1973, munu hafa numið sem svarar um 20 milljörðum íslenzkra króna, eða um 4 þUs isl. kr. á hvern IbUa Danmerkur. í Finnlandier fram- lagið sem svarar um 3.000 Isl. kr. á hvern IbUa I Noregi um 3,500 kr.I Svíþjóð um 5.500 kr. á IbUa." Rammalög Menntamálaráðherra sagði enn fremur: „NU þegar lög um grunnskóla og lög um skólakerfi hafa verið samþykkt, þarf að fara fram endurskoðun alls skólakerfisins, og er það verk ýmist hafið eða I undirbUningi. Samhliða er æski- legt, að komið verði hagfelldu skipulagi á fullorðinsfræðslu. HUn hefur til þessa einkum farið fram I námskeiðum og námsflokkum, bréfaskölakennslu og Utvarps- kennslu, en i of litlum mæli. Þá hefur og verið gerð tilraun með svonefnda „öldungadeild" við menntaskólann I Hamrahlið I samræmi við ákvæði laga um menntaskóla. Frumvarp þetta er fyrst og fremst miðað við, að sett verði rammalöggjöf, er fylla megi Ut í meöreglugerðarákvæðum, innan þeirra marka, sem Alþingi ákveður. Er miðað við^ að þar sem um frumsmlð er að ræða I lagasetningu, þurfi að breyta ýmsum atriðum eftir því sem reynsla segir til um. Hvaða form sem menn telja hyggilegast að hafa á fullorðins- fræðslu, þá þarf að setja henni lagareglur, sem tryggi ákveðin fjárframlög. Einnig þarf að tryggja, að mönnum nýtist námið til vissrar réttindaöflunar t.d. starfsréttinda eða frekara náms, og að tryggð séu gæði þess náms- efnis, sem fram er boðið og nýtur styrks af almannafé". Að öllu þessu er stefnt með frumvarpinu um fullorðins- fræðsluna/óg er hér þvi um hið merkasta mál að ræða. Andleg fátækt og mannrækt Umræður snUast nú mjög um efnahagsmálin, en fleira þarf þó að gefa gaum. Ólafur Jdhannes- son, formaður Framsóknar- flokksins, vék að þessu i ára- mótagrein sinni. Hann sagði: „Þegar litiðer til næsta árs, eru horfur um efnahagslega afkomu mörgum, og þá ekki hvað sizt stjórnmálamönnum, efst I huga. Það er eigi óeðlilegt. En vissulega má það ekki gleymast, að við lif- um ekki af brauði einu saman. Það þarf Hka að leiða hugann að hinum andlegu afkomuhorfum, ef svo má segja. öll ytri skilyrði sýnast vera fyrir hendi til and- legrar grósku I þjóðlifinu. Og vafalaust má benda á ýmsar framfarir á þvi sviði. Ýmiss kon- ar menningarstarfsemi stendur I blóma. Eigi að siður virðist ástæða til að vera á verði I þeim efnum, ekki siður en á vettvangi efnahagsmála og athafnallfs. Það er sums staðar vottur að fátækt á andlega sviðinu. Og ég held, að sumt af þvi, sem miður fer I þjóð- Hfinu, megi rekja til þeirrar innri, andlegu fátæktar. Ég nefni aðeins ýmiss konar óreglusemi og rót- leysi, að ógleymdri ofbeldis- hneigðog hryðjuverkum. Og ætli hin taumlausa vínnautn og óreglusemi eigi ekki stundum rót að rekja til eirðarleysis og ein- hvers konar leiðinda — lifsflótta? Ætli þetta sé ekki I sumum tilfell- um sprottið af skorti á innri full- nægingu — af vöntun á lifsfyll- ingu? Þessi hlið mannllfsins má ekki gleymast. HUn er ekki aðeins verkefni fyrir uppalendur — heimili, skóla og kennimenn — heldur fyrir okkur öll — þjóðina alla. Og þó að tal okkar snUist oft mest um efnahagsmálin, eru vandamálin, e.t.v þegar alls er gætt, ekki siður hugarfarslegs eðlis og orsakir efnahagsvanda eiga kannske að einhverju leyti upptök sin á huglægu sviði ef grafið er fyrir ræturnar, má rekja þær til breyttra viðhorfa og ann- ars gildismats en áður rikti. Þessum viðfangsefnum I slnum margvislegu myndum þarf að gefa gaum á komandi ári. Það þarf að muna eftir mannræktinni ekkert slður en efnalegu afkom- unni. Með þeim dsetningi skulum við heilsa nýju ári." Þ.Þ.

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.