Tíminn - 03.05.1975, Blaðsíða 6

Tíminn - 03.05.1975, Blaðsíða 6
TÍMINN Laugardagur 3. mai 1975. Kristján Friðriksson: AAiidun „stóradóms" Þingsályktunartillaga um sérstaka framkvæmd grunnskólalaganna. Ræða flutt í sameinuðu Alþingi 15. apríl Hér skal gerö nokkur grein fyrir tillögu til þingsályktunar 219. tnál. nr. 413. Tillagan er þess efnis, a6 vissar greinar grunnskólalaga veroi framkvæmdar meö ákve&num hætti. 1 greinargeröinni meö til- lðgunni er skilgreint i aöalat- riöum, hvernig sú tilhögun er hugsuo, aö hér er stungiö upp á. Þess vegna mun ég nú láta nægja a& fara nokkrum or&um um málið almennt. „Stóridómur" hinn nýj Me& grunnskólafrumvarpinu tel ég aö hafi veriö kve&inn upp einhver þyngsti refsidómur sem nokkru sinni hefur veriö kveöinn upp hér á landi — einkum vegna þess hvaö hann snertir margt fólk, og hva& hann gildir fyrir langt timaskeib úr ævi þess. Stóridómur hinn forni, sem svo var nefndur og gilti sem lög, þótt hann væri nefndur dómur — og tók gildi seint á 16. öld, var illræmdur mjög. Dæmi um ger- ræöi valdhafa gegn varnarlaus- um almenningi. Stóridómur hinn nýi — en svo nefni .ég nú grunnskólalögin — hann dæmir hvorki meira né minna en alla æsku landsins til a& sitja kyrra á skólabekkjum i 9 manuöi i 9 ár, e&a blómann úr æsku sinni. Skólastjórar og kenn- arar reyna a& visu a& milda dóminn, eftir þvi sem þeir sjá sér fært og hafa a&stö&u til meö föndri, leikfimi — ofurlitilli vinnu i kennslustundum o.s.frv. — en liklega um 70 hundru&ustu af þessum umrædda tima fer i aö sitja á skólabekkjum og hlusta og horfa á e&a skrifa ni&ur, þa& sem kennarar segja. Þingmenn, setjið ykkur í spor æskufólks Nú vil ég biöja ykkur, velvirta alþingismenn, a& reyna a& setja ykkur i spor þessa æskufólks. Þetta ætti aö vera auövelt, einmitt fyrir ykkur. Hugsiö ykkur, a& þiö yröuöaö sitja kyrrir I sætum ykkar — undir öllum ræ&um hér á þinginu. Þetta ættub þi& au&vitaö aö gera — en þiö geriö þa& ekki. Þi& laumizt út, þegar ræöuhöld hefjast. Hér er algengast a& sjá næstum au&a bekki, me&an ræ&uhöld fara fram. Má þykja gott, ef svo sem 10 til 15 þingmenn sitja kyrrir og hlusta. Þó eru þingfundir yfirleitt tæplega jafnlangir og hálfur skóladagur. Og þingtiminn er næstum aldrei 9 mánu&ir á ári. Og svo eruö þiö búnir aö stytta vikuna, þannig a& þi& mætið næstum aldrei á föstudögum. En ég verö nú aö skjóta þvi inn hér, a& mér blöskra&i, þegar ég komst a& raun um þessi vinnubrögð, þ.e.a.s. me& a& fella föstudaginn ni&ur. Þingmenn tolla illa í sætum En áfram me& samanbur&inn viö stóradóm. Ykkur er aö vlsu vorkunn, þvi flestar ræ&ur hér eru heldur brag&daufar og lei&in- legar. En margar þeirra eru meira og minna skynsamlegar, og þess vegna margar þess vir&i aö hlustað sé á þær af þeim mönn- um, sem eiga a& taka ákvar&anir um málin. Já, ykkur finnst vist ræöur hér lei&inlegar, e&a svo er a& sjá af stær& áheyrendahópsins. En þó skal ég fullvissa ykkur um þa&, a& þa&er fulltaf kennurum, sem eru miklu lei&inlegri en þi&. Og enn eitt: Ýmsir þeirra sem hér sitja, búa einmitt yfir nokkrum leikarahæfileikum, og ekki trútt um a& þeirhæfileikar hafi einmitt greitt götu ýmissa a& sætum hér, jafnvel engu sl&ur en raunveru- legur málefnaáhugi e&a hæfi- leikar til yfirsýnar um efnahags- mál og þjóðmal. Ég held þiö séuö þvl yfirleitt skemmtilegri en margir kennarar. Vesalings börnin og unglingarnir ver&a að hlusta á sama mann oft klukkustund eftir klukkustund —• dag eftir dag, viku eftir viku, jafnvel ár eftir ár. Hér er þó alltaf veri& a& skipta um persónur á svi&inu. Já, hvernig þætti ykkur, ef þiö yröuö að sitja kauplaust — skulum viö segja — sitja kyrrir í sætum ykkar I 5 klukkustundir á dag, 5 e&a 6 daga I viku, nlu mánu&i I niu ár og hafa lengst af sama mann i pontu, og eiga þá eftir a& sitja 8 e&a 9 mánu&i á ári i 5 ár til viöbótar, ef þið ætluðuð aö komast I stúdentspróf — og eiga þá eftir mörg ár I einhverjum framhalds- skóla. Lika þá meira og minna stfjandi viö skólapúlt. Þaö þarf sterka menn til aö vera ekki orönir aö aumingjum eftir slika meöferö. Sýnir reynslan skólaskernmdirnar? Enda er útkoman ekki góö. E.tv. er ástandiö i ýmsum þjó&málum hér á landi eins og þaö er, me&fram af því aö hér I þessari gömlu, vir&ulegu stofnun er orðið of margt af langskóla- handingjum — hverra hæfni til framtaks, dómgreindar og hug- ljómunar hefur beðiö hnekki viö langvarandi innilokun I skólastof- um. Þó hel'ui' enginn þeirra manna, sem hér sitja nú, orðiö að þola þá me&ferö, sem þi& nú hafiö dæmt æsku landsins til a& þola a& þessu leyti. Ég læt þess getiö hér, án þess a& tefja me& útskýringum, a& ég tel, a& me& hinni löngu skólasetu séu þrir af sex meginþáttum manngildisins settir I mikla hættu meö langskólasetunni, og visa ég til þess, sem ég hef um þaö ritaö og hverjum manni er aögengi- legt, sem vill verja stund til aö kynna sér þa&. Ekki amazt við skólahaldi, heldur of löngum skólasetum Me& þeirri tillögu, sem hér er flutt, er I rauninni ekki fariö fram á mikift. Þaö er fariö fram á þa&, að skólasetan ver&i stytt til reynslu, fyrir nemendur I nokkr- um skólahverfum, þar sem hentugt væri aö koma þvi vi&. Stytt úr nlu mánu&um 15 1/2 eöa 6 mánuöi eftir atvikum — en ung- mennum lofaö a& starfa me& fullor&na fólkinu helming ársins. Það er verið aö fara fram á ör- litla mildun stóradóms til reynslu. Og nú vlsa ég I þær lagagreinar, sem tillöguger&in sty&st viö. 1 2. grein, þri&ju málsgrein grunnskólalaganna, stendur (me& leyfi forseta): „Grunnskólinn skal veita nemendum tækifæri til aö afla sér þekkingar og leikni og temja sér vinnubrögð og stu&la aö stöðugri vi&leitni til menntunar og þroska Skólastarfið skal þvi leggja grundvöll að sjálfstæfiri hugsun nemenda og þjálfa hæfni þeirra til samstarfs viö aöra." Lifsskólinn er líka skóli Me& tillöguflutningnum vakir alveg sérstaklega fyrir, a& þeir þættir námsins, sem hér um get- ur, veröi ræktir I vinnunáminu — utan skólans, á þeirri árshelft, Kristján FriOriksson sem nemandinn er ekki innan veggja skólans. 1 V. kafla laganna, 41. grein, stendur: „Æski skólanefnd, a& hluta námsskyldu barna I 1.-6. bekk sé fullnægt meö sumarskóla, getur fræ&slurá&, a& fenginni umsögn fræðslustjóra.heimilað, að allt að fjórðungur kennslunnar fari fram með þeim hætti." 1 42. grein segir: „I samræmi við markmiö grunnskóla skal a& þvi stefnt, aö nám i öllum bekkjum skóians tengist sem bezt raunhæfum at- hugunum og þroskandi störfum utan skólaveggjanna." Samanber svo enn fremur 65. grein laganna. Ekki verið að brjóta grunnskólalögin Þessar tilvitnanir sýna, aö þaö er siöur en svo, aö verið sé aö brjóta grunnskólalögin, þótt farið ver&i inn á þá braut aö fram- kvæma þau samkvæmt tvenndar- skóla-skipulaginu. Ég vil nota þetta tækifæri til a& þakka alþingismönnum fyrir að hafa opnaö þessar smugur I grunnskólalögunum. Opnað möguleika til a& milda stóradóm, já i rauninni a& opna leið til að fella hann aö verulegu leyti niöur, þvl ekki er hér verið aö amast viö skólahaldi — heldur aöeins of löngu skólahaldi. i grunnskólalögunum berjast tvær and- stæðar s'tefnur Rétt tel ég a& vekja athygli á, a& þær greinar laganna, sem ég hef hér tilnefnt, sýna, a& I grunnskólalögunum, berjast I rauninni tvær stefnur. önnur er sú, sem rlkt hefur um mikinn hluta Vesturlanda, nú um langt árabil og er fólgin I þvi aö halda nemendum sem lengst innan veggja skólans. Sú stefna hefur nú i reynd gengiö sér til hiiðar — einmitt þegar veriöer aö innlei&a hana hér meö meginefni grunn- sk,ólalaganna. En hin nýrri stefna, sem hefur fylgi me&al þeirra, sem hafa gert sér grein fyrir hættum langskólasetunnar — hún hefur einnig sett mark sitt á lögin — og þökk sé ykkur fyrir þaö, velvirtir alþingismenn. Ekki aðeins spörun — heldur spörun tii umbóta Nú vill svo til, a& þótt góöæri riki I landi hér, þá er nokkurt tómahljóö I rikiskassa og talaö um ni&urskurö áöur geröra f jár- laga. Ég hef reynt aö fara I gegn um fjárlögin og leita að liöum, sem iriætti Iækka, án þess aö tjón hlytist af. Ég hef aö vlsu fundiö nokkra, en sýnist a& verkefniö — þ.e. niöurskuröurinn, sé ekki vanda-: laust. En nú get ég þó bent á leiöir, sem ekki aðein s mætti ná sparna&i meö — heldur mætti spara til rnikilla hagsbóta og hollustu fyrir þjóðina. Með þvi að taka upp tvenndar- skóla-fyrirkomulag, mætti auöveldlega fresta byggingu skólahúsa hér og hvar um landiö, þvi á langflestum stööum er nægilegt húsrými til staöar fyrir nemendurna, ef aöeins helmingur hópsins er innan veggja skólans i senn— eins og tvenndar skóla- fyrirkomulagiö gerir ráö fyrir — en skólabyggingarnar myndu nýtast allt áriö. Allir myndu fá verkefni Ekki er minnsti vafi á nægum verkefnum fyrir þá nemendur, sem yr&u utan veggja skólans hverju sinni, sbr. þá reynslu, a& 70-80 % fá nú sumarvinnu, þótt öllum sé dengt ut í atvinnuleit samtimis. Viö þetta vil ég svo bæta eftirfarandi: önnur sparnaðar- tillaga Sama fyrirkomulag mætti og ætti aö taka upp I mörgum öörum skólum, t.d. stúdentsskólum og ýmsum sérskólum, og jafnvel I ýmsum deildum háskólans. Kæmi þá til greina önnur spörun, ekki minni en sú fyrrnefnda. Me& þvi a& breyta námsönnum há- skólans nokkuö, gætu nemendur veriö a&eins 6 mánu&i hver I há- skólanum árlega — en tekiö þátt I daglegum framleiöslustörfum þjó&ar sinnar hálft áriö. Byggingar háskólans, kennaraliö og annaö starfsliö myndu nýtast allt áriö. Mætti þá fella niöur hið hvim- leiða og spillta námslánafargan að mestu leyti. Lán til fólks er- lendis yrðu að visu að haldast, og aö litlu leyti einnig hér heima, þetta áriö a.m.k., þvi ekki er hægt að snögghætta þess háttar fóðrun — en hálfan milljarð mætti auðveldlega spara, til mikilla hagsbóta fyrir nemendur og hollustu fyrir þjóö- ina I heild. Ný, stórkostleg hætta, sem vofir yfir skólakerfinu Að siöustu skal leitazt við að vekja athygli á einni hættu, sem nú vofir yfir skólakerfinu. Og það er alveg á sinum stað að vekja at- hygli á þeirri hættu I tengslum viö tillögugerft um tvenndarskólann — þvi einn af mörgum kostum viö tvenndarskólann er sá, a& hann dregur úr þeirri hættu, sem nú skal greint frá. Vegna þess a& 9 x 9 mánaöa skólabekkjasetan reynist óþol- andi, þá er nú komin af sta& tals- verð hreyfing fyrir því, aö reynt ver&i aö draga ur þjáningum nemenda við langskólasetuna, með þvi a& fara me& atvinnulifiO inn I skólana. Þetta hefur alveg gegndar- lausan kostnaö I för meö sér, og veröur sjaldnast annaö en gervimennskukák. Hættan er sú, aö reynt veröi a& fara meö ein- hverskonar gervii&naö, gervilandbúnaö — jafnvel gerviútgerö inn I skólastofurnar Ómögulegt er aö sjá fyrir, hvaö þetta gervikapphlaup getur gengiö langt — en þaö mun reynda mjög á gjaldþol rlkis- sjóðs. Það get ég fullvissaö ykkur um. Þetta á a& gera undir þvi yfirskini — eöa eigum viö aö segja I þeim tilgangi — ,,aö auka verklegt nám I skólunum." Gerviverknám er hættulegt Aukiö verklegt nám er a& visu góöra gjalda vert, en vel að merkja þvl aðeins að verkefnin séu þess eðlis, að þau henti til kennslu innan veggja skóla. Svo er um sum verkefni — en það er ákaflega takmarkjað, sem hvað hægt er að gera i þessu efni. Hin stefnan er sú, þ.e. tvenndarskóla- stefnan, að fara með nemendur útT I atvinnulifið — I stað þess a& gera, oftast vonlausa tilraun, til a& fara meö atvinnulifiö inn i skólana. Ég höfða tii mannúðar þingmanna og skólayfirvalda Ég höföa til mannú&ar ykkar — góöir alþingismenn — og biö ykkur aö opna leiö til mildunar stóradóms til reynslu til aö byrja meö— þvl ég, sem gamall skóla- ma&ur, hef hugleitt skólamál meira og minna f ein 40 ár — er þess fullviss a& a&eins ef brautin er rudd meö þeim tilraunum, sem gert er rá& fyrir i þeirri tillögu, sem hér um ræ&ir, þá muni þa& grei&a le lei&ir til betra og hollara lifs fyrir stærri hluta islenzks æskufólks. Svo legg ég til, aö málinu veröi visað til nefndar, sem si&an kæmi þvi á framfæri viö menntamála- fáöhera og skólayfirvöld, eftir þvi sem viö á. Gu&rún Benediktsdóttir Tekur sæti á Alþingi t GÆR tók sæti á Alþingi GuOrún Benediktsdóttir frá Grundarási Vestur-Húnavatnssýslu, en hún er fyrsti varamaOur þingmanna Framsóknarflokksins I NorOur- landskjördæmi vestra. Tók GuO- rún sæti Páls Péturssonar, sem veröur fjarverandi fyrst um sinn. GuOrún hefur ekki áOur setiO á þingi.

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.