Tíminn - 29.05.1975, Blaðsíða 6

Tíminn - 29.05.1975, Blaðsíða 6
TÍMINN Fimmtudagur 29. mai 1975 SJÓNARMIÐ ÚTGERÐARMANNA Kjaradeilan á stærri togurunum Hinn 9. apríl s.l. skall á verkfall á hinum stærri togurum, bæði ' síðutogurum, sem nú eru aðeins 5 talsins, og 17 skuttogurum. Há- setar riðu á vaöið, en siðan komu vélstjórar og 2. stýrimenn I kjöl- •farið og nú loks loftskteytamenn. Gildandi samningar á togurum. Eins og kunnugt er gildir nU I höfuðatriðum tvenns konar samningsfyrirkomulag á togara- flotanum. A hinum minni togur- um, togurum undir 500 brtittó- rúml., eru hrein hlutaskipti með lágmarkskauptryggingu, ef afli bregst á tilteknu timabili. Á stærri togurunum er um að ræða fast mánaðarkaup og aflaverð- laun. Við þetta bætist svo, að á stærri togurunum greiðir útgerðin fæðiskostnaðallan, gegn nokkurri endurgreiðslu úr áhafnadeild Aflatryggingasjóðs, en á minni togurunum greiða sjómenn fæði sitt sjálfir, en fá hluta þess greiddan úr sama sjóði. Þá greið- ast iðgjöld til lifeyrissjóðs sjó- manna af öllum launum sjó- manna á stærri togurunum. A hinum stærri skipum nemur þetta útgjaldaaukaaðfjárhæðrúml. 1,2 millj. kr. á ári á skip, þegar litið er á hlut útgerðarinnar, en rúml. 2 millj. kr., þegar litið er á hlut beggja, útgerðar og sjómanna. Um ýmis önnur útgjöld, svo sem frldagagreiðslur o.þ.h. verð- ur ekki rætt hér. óeðlilegur fyrir- komulagsmunur. Útvegsmenn sætta sig ekki við mannaflamuninn á skipunum. Stærðarmunur skipanna er að vfsu allnokkur, en ekki slikur, að hann réttlæti þennan mikla mun, sem nti skal rakinn. 1 fyrsta lagi er enginn loft- skeytamaður á minni skipum, en hins vegar á þeim stærri. Ekki er skylt að hafa loftskeytamann á skipum, sem stunda veiðar hér við land, en hins vegar á skipum I siglingum, ef áhöfn er fjölmenn- ari en 12 menn. Ekki hefur verið um þetta skeytt, þótt minni skipin sigli með afla á erlendan markað, ogekkieru loftskeytamenn á slld- veiðiskipum, sem stunda veiðar I Norðursjó og landa erlendis, og hafa fleiri en 12 skipverja. betta er þvl dauður bókstafur. 1 lögum um atvinnuréttindi vél- stjóra eru m.a. ákvæði um fjölda vélstjóra á fiskiskipum og fer hann eftir stærð véla. A minni skipunum eiga samkvæmt lögum þessum að vera þrir véJstjórar. Reynslan er að visu sú, að þrir vélstjórar eru skráðir á skipin, en oft er það svo að 3. vélstjóri vinn- ur að fullu á dekki með hásetum. Raunverulega eru starfandi vél- stjórar þvl aðeins tveir. Á hinum stærri skipum eru skráðir og starfandi minnst þrir vélstjórar, auk þess sem þeir hafa aðstoðar- mann, sem tekur laun samkvæmt hásetasamningi. En ef vélar eru stærri en 2300 hö. er ekki aðstoð- armaður, nema sérstaklega standi á, en vélstjórar 4. Enginn þessara manna vinnur háseta- störf á dekki. Togaraútgerðarmenn vilja stefna að þvi, að vélstjórar verði þrír — án aðstoðarmanns — og vinni aðeins við vélgæzlu og við- gerðir. Þeir telja að stærðarmun- ur véla sé ekki slikur, að vélgæzlu og viðgerðum sé ekki siður borgið á þennan hátt á hinum stærri skipum en nú gerist á hinum' minni skipum. Störf matsveins eru I öllum þessum athugunum vandamál. Á minni skipunum er ekki nema einn matsveinn, en á þeim stærri eru þeir tveir, enda 15—16 skip- verjar á þeim fyrrtöldu en 24 á hinum siðartöldu. Það er hald manna, að einn matsveinn geti arinazt matseld fyrir 19 menn, sérstaklega ef létt væri af honum allviðtækri ræstingarskyldu á skipi, sem á honum hvilir nú, og aðrir skipverjar gætu e.t.v. tekizt á herðar. Mannaflafækkun. Ef sleppt er loftskeytamanni, aðstoðarmanni I vél og/ eða 4. vélstjóra, svo og aðstoðarmat- sveini, er skipshöfnin komin I 21 mann alls. Þá er á það að Hta, að á minni skipunum, sem eru með sams konar veiðibúnað og veiði- tækni og stærri skipin, eru 5 menn á vaktá dekki og I lest, en á stærri skipunum eru 7 og 8 menn á vakt. Aflamagnsmunur er þó oftast Htill og nær alltaf minni en þessi mannaflamunur gefur til- efni til. M.a. má benda á, að karfaafli stærri togaranna er miklu meiri hlutfallslega en minni togaranna. Krafann þarf ekki að slægja, en að vlsu er hann oftast veiddur á verra botni og rifrildi vörpu þá meira og þar með netjabætingar. Það er óhrekjanleg stað staðreynd, að þessi mikli mann- aflamunur minni og stærri togar- anna hefur valdið þeim siðar- nefndu fjárhagsörðugleikum, auk þess sem laun undirmanna á þeim eru lakari en á hinum minni og samkeppnisaðstaða um gott vinnuafl þvi mun verri. Við þetta bætist svo það, að lögin frá 23. marz 1973, er Alþingi lögfesti laun yfirmanna á stóru togurunum þrátt fyrir eindregin mótmæli F.I.B., leiddu til þess að launa- munur yfirmanna og annarra skipverja jókst óafsakanlega mikið og er a'llt annar og miklu meiri en á hinum minni togurum. Sams konar samningar á öllum togurum. Eigendur hinna stærri togara hafa talið oeðlilegt, að óllkir samningar giltu á Islenzkum tog- urum, þótt stærðarmunur sé nokkur, og komi það þá helzt fram I mannafla, eins og allar til- lögur og hugmyndir þeirra bera vitni um, þa 15—16 menn á minni skipunum en 19 menn á þeim stærri. Um þetta efni var samninganefnd vélstjóra og 2. stýrimanna ritað bréf strax 13. april 1974 og afrit af því afhent samninganefnd Sjómannasam- bands Islands skömmu siðar. Það hefur þvi gefizt gott tóm til að I- huga þessi mál. Það skal að vlsu viöurkennt, að samningaviðræð- ur lágu niðri I öllu þvl stjórn- málaumróti, sem var hér á landi frá þvl í mai 1974 og fram á þetta ár, er stjórnvöld hafa verið að kljást við efnahagsvandann, sem steðjað hefur að þjóðinni I heild, en utgerðinni sérstaklega, nti i meira en heilt ár. Drög og hugmyndir F.í.B. Fyrir nokkru lagði svo samn- inganefnd F.l.B. fyrir gagnaðila slna drög eða sýnishorn af þvi, hvernig kjör skipverja á stærri togurum gætu orðið eftir ntiver- andi samningum á minni skuttog- urum og miðað við nitján manna áhöfn. Það var tekið fram, að það væri forsenda af hálfu F.I.B., að allir aðilar féll- ust á þetta fyrirkomulag og ræða mætti frekar ýmis atriði, sem ekki hentuðu á stærri togurum. Þessi hugmynd sýndi, að laun há- seta gætu hækkað um rúmlega •1/2 millj. kr. á ári, matsveins verulega miklu meira vegna auk- ins vinnuálags, en yfirmanna nokkru minna en hinna og er það I samræmi við þá láglaunastefnu, sem alþýðusamtökin berjast nú ekki hvað sizt fyrir. 1 þessari hug- mynd kom fram, að skipstjóri yrði afskiptur, en gefið fyrirheit um að lita á pað vandamál sér- staklega. Það skal og skýrt tekið fram, að hér var um að ræða launakostnað i heilt ár, 12 mán- uði, með orlofi svo að frá verður að draga þann tima, sem hver og einn skipverji teldi sér henta að taka til orlofs. Ekki var reiknað með lífeyrisiðgjaldagreiðslum, frlu fæði og margvislegum trygg- ingarhlunnindum. Samkvæmt dæminu áttu mánaðarlaun að geta verið þessi: Hækkun miðað við gildand isamn. og 1.6.1973: kr. 299.884,- 7,4% kr. 224.825,- 10,6% kr. 224.825,- 9,3% kr. 187.369,- 17,0% kr. 187.369,- 12,3% kr. 168.640,- 14,8% kr. 187.369,- 51,0% kr. 179.860,- 45.0% kr. 168.640,- 44,4% kr. 149.912,- 33,9% Hugsanleg mánaðarlaun, skv. samningi minni skuttogara: Skipstjóri 1. stýrimaður 1. vélstjóri 2. stýrim. 2. vélstjóri 3. vélstjóri Matsveinn Bátsmaður 4netam.,hver 7hásetar,hver Þessum hugmyndum var hafn- að og virtist I þvl efni mestu skipta kerfisbreytingin, þ.e. að hverfa frá hinu blandaða kerfi aflaverðlauna og mánaðarkaups yfir I hrein hlutaskipti (með lág- markskauptryggingu). Auk þess komu fram andmæli við manna- fækkun frá bæði hásetum, en þó einkum loftskeytamönnum, sem áttu að hverfa af skipunum, svo og vélstjórum. Þegar hér var komið ihuguðu togaraeigendur ný úrræði reist á gamla, blandaða kerfinu og 19 manna áhöfn. Með tilliti til lág- launastefnunnar hugðust titgerö- armenn dreifa sparnaðinum af fækkun manna jafnt á alla skip- verja eða, (þó þyrfti e.t.v. að at- huga sérstaklega laun mat- sveins). Jafnframt þyrfti að at- huga og breyta eða afmá úrelt og . óaðgengileg ákvæöi ýmist úr eldri samningum eöa lögunum frá 23. rrjarz 1973. Miðað við þessar hugmyndir hækkuðu mánaðarlaun skipverja hvers um sig um tæpl. 30 þús. kr. og yrðu sem hér segir: Skipstjóri 1. stýrimaður 1. vélstjóri 2. stýrimaður 2. vélstjóri 3. vélstjóri Bátsmaður Matsveinn? 4netam.,hver 7hásetar,hver Grundvöllurinn að öllum þess- um útreikningi er meðaldagsafli skipanna s.l. ár metinn til ársút- halds á nútlma fiskverðlagi að mati Þjóðhagsstofnunar. Framkomnar kröfur nú. Kröfur þær, sem félög 2. stýri- manna og vélstjóra hafa nri lagt fram og ef gengið yrði að þeim, fækkun manna færi ekkifram, og ennfremur, að aðrir yfirmenn fengju tilsvarandi hækkanir, myndi sllk samningsgerð auka útgjöld hvers skips að meðaltali um 7,4 millj. kr. á ári. Þetta eru þær kröfur, sem beint verða metnar til fjár, aðrar kröf- Hækkun miðað við ». gildandi samninga «g 1.61973: kr. 354.163,- 9,3% kr. 233.450,- 14,7% kr. 235.934,- 14,7% kr. 190.386,- 18,9% kr. 197.094,- 18,1% kr. 177.161,- 20,5% kr. 154.246,- 24,3% kr. 154.246,- 24,3% kr. 146,974,- 25,9% kr. 142.152,- 27,0% ur eru lika, sem eru óljósar og nýjar og erfitt að meta, sem myndu hækka þessa upphæð mik- ið, ef að yrði gengið. Kröfur undirmanna, sem fyrir liggja nema um 4 millj. kr. á ári, en sú upphæð myndi óhjákvæmi- lega hækka, ef gengið yrði að hækkun yfirmanna. F.Í.B. hefur i lengstu lög forð- ast að bera frásagnir I fjölmiðla um gang kjarasamninga. Nú hefur svo margt verið rætt um þessa kjaradeilu og margt mis- sagt jafnvel af kunnugum mönn- um að félagið sér sig knuið til að birta greinargerð þessa. UTGERÐARMONNUM SVARAÐ Félag islenzkra botnvörpu- skipaeigenda hefur sent frá sér einskonar greinargerð vegna yf- irstandandi vinnudeilu, sem félagið á f við skipshafnirnar á togurum þeirra útgerðarfyrir- tækja, sem eru aðilar að F.Í.B. (þ.e. hina stóru togara). Var þessi greinargerð birt i f jölmiðl- um I slöustu viku. Er i greininni skýrt nokkuð frá gangi þessara deilumála, sem nú hefur I raun staðið yfir I rúmt eitt og hálft ár, og jafnframt gerð grein fyrir við- horfum útgerðarmanna til launa- kjara og vinnuálags þeirra manna, sem á togurum starfa. Að sjálfsögðu klæða fulltrUar F.I.B.- manna, sem greinina rita, sig I föt sanngirninnar I garö togarasjó- manna, meðal annars eru birtar 2 töflur yfir hugsanlegar mánaöar- tekjur togarasjómanna, með þeim kjörum og mannfjölda á skipunum, sem Utgerðarmenn telja sig geta boðið o& állta hæfi- legt, eins og nU háttar. Sýnast tekjurnar samkvæmt þessu all bærilegar, a.m.k. hjá þeim hæstu. En ekki er allt gull sem glóir. Við allan þennan málatilbUnað hefur samninganefnd sjómanna- félaganna margt að athuga. Til að fá Ut þessar hugsanlegu með- altekjur sjömanna er byggt á spá Þjóðhagsstofnunarinnar um afla- verðmæti meðaltogara af stærri gerðinni fyrir yfirstandandi ár. Er þannig gert ráð fyrir að meðalaflaskip skili yfir árið 95,6 milljónum króna afla á þvi verði, sem aflahlutur sjómanna er reiknaður Ut frá. Hinu er af skilj- anlegum ástæðum gengið fram hjá, hver var reyndin um afla og aflaverðmæti togaranna á s.l. ári. Samninganefndin telur sanni nær að byggja hugmyndir um Hk- legar tekjur sjómanna á reynslu s.l. árs um aflabjörgð togaranna og sá meðalafli verðlagður á fisk- verði því, sem nú er skammtað sjómönnum. Samkvæmt skýrslu, sem L.I.Ú. hefur gefiö Ut um afla- magn og aflaverðmæti hinna stærri togara á s.l. ári, byggt á skiptaverði aflans til sjómanna á þvl ári, er meðal aflaverðmætið á hvert skip um 58 milljónir króna, sem gæti vart orðið meira en um 70 til 72 milljónir með þvl fisk- verði, sem Hklegt er að verði meðalverð til skipta á þessu ári. Eru þessar tölur byggðar á meðaltali 12 togara af 23, og er þá sleppt 11 togurum, sem mest töfð- ust frá veiðum vegna bilana, eða skemmst uthald höfðu á árinu. Þannig var afli togaranna I reynd á árinu 1974 sem mótaði aflahlut sjómanna á togurunum. Með öðr- um orðum, Utgerðarmenn hafna þvl að byggja áætlanir sinar um tekjur sjómanna á skýrslu sinna eigin samtaka, en grlpa heldur aflaspá ofangreindrar rlkisstofn- unar, þegar það hentar betur, til að gylla það, sem þeir hafa uppi, og kalla boð um bætt kjör sjó- mönnum til handa. Allir sjómenn og aðrir, sem þekkja til, vita, að þarna er gert ráð fyrir hær.ri meðalafla, en reynsla s.l. árs gef- ur tilefni tíl, þvl miður. Þessi talnaleikur F.l.B. I blöðunum og öðrum fjölmiðlum er þvl gerður til að sýna það almenningi, sem ekki þekkir til málavaxta, hærri tölur varðandi tekjur sjómanna, heldur en Hklegt er, að geti orðið í reynd. Til glöggvunar fyrir almenning teljum við rétt að gera hér I stuttu máli nokkra grein fyrir kjara- málum sjómanna á togurunum, og hvernig á þessari vinnudeilu stendur. Launakjörin á togurunum hafa verið byggð upp með tverinum hætti, annars vegar frlu fæði og föstu mánaðarkaupi, sem venju- lega fylgir eftir breytingum, er verða á almennum launum I land- inu. Hinsvegar á aflahlut, sem breytist m.a. með verðlagi á fiski, eins og það gerðist almennt i landinu á slnum tlma. Þetta launafyrirkomulag, fast kaup og aflahlutur, hefur verið I gildi frá þvi togaraútgerð hófst hér á landi. Sama meginform um laun á togurum hefur gilt I nágranna- löndum okkar. Norðmenn, sem hafa verið einna fastheldnastir á að notast við hlutaskipti við fisk- veiðarnar, þ.e. hin ævafornu veiðimannakjör, sem merkja, að sá, sem Htið veðir, fær lltið til að bíta og brenna fyrir sig og sitt skyldulið. Þegar Norðmenn fóru verulega að stunda fiskveiðar á togurum nU fyrir fáum árum, tóku þeir upp þau kjör að greiða togaramönnum frltt fæði og fast mónaðarkaup og aflahlut. Þannig er slíkt launafyrirkomulag, fast kaup og hlutur, greitt togarasjó- mönnum meðal okkar nágranna- þjóða og tekið upp nú nýlega, þar sem það var ekki áður. Þegar sjómannafélögin, sem eru aðilar að kjarasamningum á togurum, höfðu sagt upp fyrri samningum I nóvember 1973, voru kröfur um kjarabætur und- irbUnar með aðstoð starfandi manna á togurunum, og voru þá allir sammála um að leggja aðal- áherzlu á að fá fastakaupið hækk- að verulega. Aðrar kröfur um hækkun á aflahlut, umbætur á bUnaði veiðarfæra o.fl. þess hátt- ar voru smávægilegar. Þetta var um sama leyti og önnur verka- lýðsfélög voru að ræða við at- vinnurekendur um launakjör sln, um og eftir áramót '73 og '74. Út- gerðarmenn neituðu þá öllum kjarabótum og töldu, að rétt væri að blöa og sjá, hvernig færi um launahækkanir almennt. Þegar lokið var samningum um almenna launahækkun i landinu, sem var 20 til 40% I febrUar og marz I fyrra og gerðir nýir kjara- samningar á bátaflotann um Hkt leyti, með tilsvarandi hækkun á kauptryggingu og öðrum kaup- liðum. Varenn leitað hófanna um kjarabætur og nýja samninga á togurunum, og enn svöruðu Ut- gerðarmennmeð algerri neitun á hverskonar kjarabótum fyrir tog- arasjómenn. Var þessi algera neitun nU, eins og á stóð, að öll launakjör i landinu höfðu verið hækkuð mikið, nánast ný og óvenjuleg viðbrögð af hálfu for- ustumanna F.l.B. Þar sem áður hafði tekist um árabil að fá fasta- Hupiö hækkað umyrðalltið til jafns við almennar kauphækkanir I landinu. Um 11 ára timabil frá 1962 til 1973 urðu aldrei tafir á rekstri togaranna vegna vinnustöðvunar af hálfu háseta einmitt vegna þess, að þáverandi forustumenn F.I.B., Loftur Bjarnason, stjórn-

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.