Tíminn - 05.06.1975, Blaðsíða 9

Tíminn - 05.06.1975, Blaðsíða 9
Fimmtudagur 5. júnl 1975 TÍMINN Um þessar mundir sýnir að Kjarvalsstööum i Reykjavlk ungur málari, Gunnar Guðjóns- son, en hann hefur sýnt a.m.k. tvivegis áöur I Reykjavfk. Reyndar var slðasta sýning Gunnars I fimleikahúsinu a Sel- tjarnarnesi, þá var hann ný- kominn sunnan frá Spáni, þar sem hann hafoi stundað nám. Gunnar Guöjónsson veröur aö teljast I hópi þeirra málara, sem mála af unaöi eöa sér tií sáluhjálpar. Til þess benda af- kösthans og myndefni. Þa& skal viöurkennt þegar I upphafi, aö ég hafði svolitlar áhyggjur af farangri hans til sýningarinnar aö Kjarvalsstööum. Þetta er feikna stór salur og þarfnast margra mynda, og fáeinir „fiskar á fjalli" duga skammt til a& fylla me& slikan geim. Þaö veröur a& játa, aö Gunn- ari tekst alls ekki illa ,,a& fylla salinn" þrátt fyrir allt. „Stórsýningar" o'rka tvimælis Kjvarvalsstaðir hafa, auk hinna listpólitisku vandamála, dálitla sérstööu, sem ef til vilí væri rétt aö taka til meöfer&ar, en þa& er hin mikla stærð sýn- ingarsalarins. Yfirleitt eru svona stórsýningar sýnu verri, en efni standa til, þar eö málar- ar láta gjarnan vonda hluti fljóta meö til þess a& fylla sal- inn. Skynsamlegt úrtak og skynsamleg sko&un á farangrinum gæfi dálftið aöra mynd af stöðu og hæfileikum málaranna, en svona eigna- kannanir gera. Nóg um þa&. Vikjum ögn að myndunum. Með hliösjón af sýningu hans mnmtiijJMiiiiiiiniiin *w* Sýning Gunnars Guðjóns sonar öö Kjarvaísstöðum á Seltjarnarnesi er um a& ræ&a dálitla framför. Ef ég man rétt, eru sumar myndanna nú hengd- ar upp aftur á Kjarvalsstö&um og virðast vera nokkuð hjálpar- vana innan um nýrri myndir, þar sem meira frjálslyndi rlkir. Liturinn hefur hins vegar ekki breytzt til muna, né heldur a&- feröirnar. Þó má ef til vill greina ný tf&indi f myndum no. 16, no. 8 og no. 6. Tréristur Auk olfumálverka sýnir Gunnar Guöjónsson fáeinar tré- stungumyndir, bæ&i prent- blokkir og þrykk. í þeim er kraftur og frlskleiki, sem á stundum skortir I oliumyndirn- ar og hefur hann vafalaust ekki sagt sitt si&asta or& I þeim efn- um. Ef litiö er á sýningu Gunnars Guöjónssonar I heild og hún skoöuö af þeirri mildi, sem nauösynleg er, komum vio strax auga á ókostina vi& stærð þessa sýningarhúss. Vandað úrtak heföi gert sýninguna betri. Áhorfandinn á örðugt með a& staöfesta leiðina, sem málarinn fer. Viö, sem höfum séö fyrri sýningar Gunnars, erum dállti& betur sett, vi& greinum framför og viljum gjarnan hvetja þenn- an duglega mann til nýrra átaka, nýrrar sko&unar. Þa& er mikill fengur I því fyrir málara a& fá að hengja öll sin verk upp I einu I stórum bragga, eins og Kjarvalsstaðir er, á þvl má læra margt og mikið. Og þótt maður eigi þá ekki fullt hús á hendi geta það verið góö spil samt. Jónas Guðmundsson. HEIMIR STEINSSON: SKOPLEIKUR Á KIRKJUBÖLI Halldór heitir maður og er Kristjánsson. Hann fer á hendur mér I dagblaðinu Timanum fimmtudaginn 29. mai. Halldóri hefur sem fleirum orðið bumbult af grein minni i Kirkjuriti. Halldór Kristjánsson á nokkuð undirsér. Var það alþjóð kunnugt fyrir og eflaust fleiri lýðum. Sjálfur gengur Halldór fram á sviöið i upphafi greinar sinnar og talar eins og sá, er valdið hefur. Hann rekur skilmerkilega tilmæli min varðandi kirkjuritsgreinina, en lýsir þvi siðan yfir með skir- skotun til „allar alþýðu", að hann muni hafa þau að engu. Já, þau eru ómerk ómagaor&in! Meðal annars hef ég mælzt til þess, að menn ræði grein mina i Kirkju- riti. En Halldór getur þess sér á partí, að þessari beiðni muni hann ekki sinna. Reyndar er ég orðinn vanur viðbrögðum sem . þessum. Reynslu minni mætti helzt likja við það, að ég leigi litla salinn i Norræna húsinu og bjó&i nokkrum mönnum þangað til umræðufund- ar, en þangað komi enginn nema ég, — og þyrpist menn þess i stað saman i Laugardalshöllinni til þess að hafa hátt um fundarefnið. Tónninn i inngangsorðum Hall- dórs er hins vegar svo skringilega sjálfumglaður og búralegur, að hann tekur öðrum þeim fram, er gert hafa hróp að mér. Virðist ekkert vanta annað en það, að Halldór skrifi fyrsta persónufor- nafnið og eignarfornafn það, er þvi hæfir, með stórum störfum og feitu letri: ÉG lit þannig &.... Það er MÍN skoðun.... o.s.frv. Fram- hald greinarinnar er í góðu sam- ræmi við innganginn. „Dramb er falli næst", segir Halldór. Sjálfsagt væri það i meira lagi óvarlegt af mér að ganga svo uppstertur að hafa að engu fundarboð sliks stórmennis sem þess, er hér er á ferð. Hlýt ég þvi að hlaupa frá litla salnum tómum, en gægjast stundarkorn um gáttir hjá Halldóri Kristjáns- syni og „allri alþýðu" i Laugar- dalshöll Timans. Halldór byrjar á þvi aö gagn- rýna þaö eiliföarhugtak, sem vik- iö var að I upphafi greinar minn- ar, kallar það bull, — og „einka- skilning" minn (leturbr. H.S.). Vitnar hann I Helgakver, máli sinu til stuönings, — og þar með i „lúterskan rétttrunaö". — Þar lágu þeir i þvi, Parmenides og Platon, — og arftakar þeirra um aldir. Nú er það eilifðarhug- tak, sem annar höfuðstraumur evrópskrar heimspeki hefur hald- ið fast við I meira en tvö þúsund ár, vegið og léttvægt fundið af sjálfum HalldóriKristjánssyni, — meö liðveizlu Helgakvers. Allt er þetta ekki annað en einkaskoðun prestlings uti á íslandi. Helgákver er til margra hluta nytsamlegt. Þó vissi ég ekki, að það væri heimspekisaga. En greinilega hefur hið ágæta kver nægt Halldóri Kristjánssyni og gert hann vel færan i téðri grein! Litlu siðar vikur Halldór aö þvi, að ég boði ljótan Krist og óræsti- legan, — enda fullyrðir hann, að ég trúi þvi, a& það sé Kristur, sem valdur er að ofdrykkju þjó&arinn- ar. Þetta er vist ósköp einfaldlega það, sem kallað er útúrsnúningur, en satt aO segja er hann af lökustu gerð. Það hlýtur að vekja nokkra furðu, er jafn slyngur maður og Halldór Kristjánsson gripur til svo ómerkilegra áróðursbragða, tæpum málstað slnum til stuðn- ings. Hefur Halldór Kristjánsson ein- hverja sérstaka ástæ&u til að telja lesendur Timans svo skyni skroppna, að þeir muni gleypa það umtölulaust, að þessi sé trú nokkurs prests á Islandi? Llklega telur Halldór umgetna blaðales- endur ekki sterkari á svellinu en þetta. A.m.k. endurtekur hann áðurnefnt drykkjuraus sitt I lok greinarinnar. íig leyfi mér að ætla „allri al- þýðu" meiri dómgreind en Hall- dór eignar henni, og hef ég þvi ekki fleiri orð um þetta barnalega skrök. Annars fjargviðrast Halldór svo mjög út af sáluhjálp bindind- ismanna, — sem hann virðist telja nokkrum vafa undirorpna, — að það er engu líkara en hann væni mig um að hafa ráðizt sér- staklega á þennan hóp manna. Þetta gerði ég þó hreint ekki, enda viröi ég stórlega marga bindindismenn, — einkum þess konar bindindismenn, sem geta látiö það vera að stæra sig af þvi i blöðum, að þeir aldrei hafi drukk- ið brennivin. Eins og fleiri virðist Halldór Kristjánsson kvekktur á þeirri á- bendingu minni, að mannlegir vitsmunir ekki hrökkvi til að gera tilveruna skiljanlega eða gæða hana tilgangi, — og að sá einn horfist i augu við allan sannleik- ann, er viðurkenni þessi takmörk sin. Auðvitað telur Halldór hér nærri sér höggvið. Ég hef vakið athygli á þvi, að enginn maður sé alvitur. Að visu nefndi ég ekki Halldór Kristjánsson I þvi sam- bandi. En hann álitur greinilega vegið að sér persónulega meö þessum upplýsingum. Enda játar hann siðar I grein sinni, að hans kristindómur sé „kristindómur, sem ég skil.... Og hann er I fullu samræmi við allt það, sem ég veit og hef þreifað á". Hér er sannarlega á ferð maður, sem ekki er að eyða tim- anum i að brjóta heilann um Htil- ræði.Hann skilur,— og hann veit. Ég efast ekki um, aö Halldór Kristjánsson skilur holdtekju Guðs i Jesú Kristi, svo að nefndur sé einn af þeim aukabitum, sem postulasmælingi á borð við Jó- hannes gu&spjallamann hefur viljað tengja kristinni trú. Elleg- ar upprisa Krists! Auðvitað skil- ur Halldór Kristjánsson hana. Vitaskuld veit þessi kotroskni aldamótamaður, hvernig uppris- an fór fram. Að maður nú ekki minnist á friðþægingu og endur- lausn! Vissulega skilur Halldór Kristjánsson þess háttar hluti út i æsar. Það er ekki undarlegt, þótt Halldór þykist grátt leikinn, er hann les nokkur orð um takmörk mannlegra vitsmuna! Raunar er það svo, að um þenn- an hlut er þvl miður ekki við mig að sakast. Ummæli min um tak- mörk mannlegra vitsmuna voru engin fullyrðing. Ég benti einung- is á alkunna staðreynd, sem af- burðamaður á borð við Halldór Kristjánsson ætti að kunna skil á. En sá er nú gallinn á snilligáfu Halldórs Kristjánssonar, að á þessu kann hann einmitt engin skil, — vill það ekki og getur það ekki. Hann skilur alla leyndar- dóma kristinnar trviar. Þeir eru i fullu samræmi við allt það, sem hann veit. Hann skilur og veit að öllum likindum alla hluti á himni og jörðu, — alla nema einn, — alla nema þetta, sem hógvær griskur spekingur kvað hafa sagt endur fyrir löngu, — þetta, að ég veit það eitt, að ég veit ekki neitt. Þar eru á ferðinni orð, sem Hall- dór Kristjánsson sennilega aldrei mun skilja. Til þess er honum um of runninn i merg og bein sá andi grunnhyggni og hundava&shátt- ar, sem viröist hafa svifiö yfir vötnum islenzkrar trúarhugsunar á fyrstu áratugum þessarar ald- ar. Sem barn las ég me& nokkurri undrun háð Halldórs Laxness um Pétur þrihross og „skynsemis- kristindóm" hans. Forsendur þeirra gamanmála voru mér ó- kunnar. Siðar hef ég skiliö þær forsendur betur, — og aldrei eins vel og nú si&ustu vikurnar. Þri- hrossin hafa hrakizt heim I garð til min, hvert af öðru. Þau stappa þar og frisa. Þessa dagana er Halldór Kristjánsson fremstur. Þegar liður á grein Halldórs, kemur i ljós, hvað það raunveru- lega er, sem að honum amar. Hann hefur sumsé fundið til i spiritismanum sinum, blessaður, þegar ég greip á þvi kýlinu í Kirkjuriti á dögunum. Eftir dálitla moösuöu um spiritisma o.fl. segir Halldór orö- rétt: „Ég hef taliö, að þetta væri allt i samhljóðan við kristindóminn.... Mér hefur fundizt, að menningar- starf Þjóðkirkjunnar væri I og með unnið á þessu sviði undan- farna áratugi". Hér verð ég að biðja Halldór Kristjánsson að taka fram Helga- kver að nýju, — og lesa nii ræki- lega. Hvernig i ósköpunum gat annað eins úrvals fermingarbarn og hann fengið þá flugu i höfuðið, að spiritisminn væri „i samhljóð- an viö kristindóminn?" — Minnist séra Helgi einhvers staðar á þetta? — Ef svo er, ætla ég að biðja Halldór a& benda mér á þá kafla, þar sem kveri& góða leggur blessun sina yfir þetta hjartans- mál hans. Og „menningarstarf Þjó&kirkj- unnar" hefur um áratugi veriö unnib á vettvangi spiritismans!! — Gjafir eru yöur gefnar, bræöur góöir, og veröið þér sannarlega litlir drengir af, ef þér I engu launið Halldóri Kristjánssyni og fylgismönnum hans svo kostulegt offur!! Að lokum lýsir Halldór Kristjánsson þvi hátiðlega yfir, að honum sé .„ekki sama, hvaöa kristindóm Þjóökirkjan Islenzka boðar". Véfréttin hefur lokið máli slnu. Sjáandinn mikli, sem upptimbrar spiritisma og skynsemiskristin- dómi höll á grundvelli „lútersks rétttrúnaSar", — og hælir Þjóð- kirkjunni fyrir það „menningar- starf" að hafa viöaö að til bygg- ingarinnar, — hann er nú hljóður að sinni. Vér sitjum i þögulli lotn- ingu og igrundum orð meistar- ans. t upphafi mals sins skirskotaði Halldór til „allrar alþýðu" sem fyrr greinir. Ekki er mér það full- ljóst, hvort hann að lyktum talar sjálfur sem „Þjóðkirkjan" eða hvort hann ávarpar mig sem „Þjóðkirkjuna"! Hvort tveggja mundi þó rangt, Halldór sæll. Hitt er og visast að „Þjbðkirkjan" láti sér i léttu rúmi liggja bæði þin orð og min. Hún er vist miklum mun stærri en ég, og jafnvel eitthvað obbolitið stærri en þú, — þó að þér eflaust hafi sézt yfir þaö. Kannski væri rétt af þér að tala ekki alveg jafn borginmannlega næst. Þá yrði nefnilega minna hlegið. Nema það hafi beinlinis verið ætlun þin að skemmta lesendum me& skopleik. Ef svo er, má full- yröa, aö vel hafi til tekizt. Þá er og ástæ&a til a& hlakka til frekari skemmtiþátta frá Kirkjubóli. Með beztu kveö jum,

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.