Tíminn - 01.08.1975, Blaðsíða 11

Tíminn - 01.08.1975, Blaðsíða 11
Föstudagur 1. ágúst 1975 TÍMINN 11 Fólká þrífugs- aldri flytur mest f rá Aust- fjörðum Fólk fjölgaði á Höfn og Egilstöðum, þegar síldin hvarf fyrir Austurlandi Allstór kafli i nýútkominni Austurlandsáætlun fjaliar um fólksflutninga og flutningstil- hneigingar, eins og greint hef- ur veriö frá f Tfmanum. í kafl- anum eru m.a. skýröar flutn- ingstilhneigingar á Austur- landi eftir aldursflokkum. Kemur þar fram að flutnings- tiöni er hæst meðal fólks á þri- tugsaldri, og kemur það heim og saman viö alllar rann- sóknir um tiðni fólksflutninga. Þá segir að strax og skóla- skyldu Ijúki og unglingar hef ji vinnu aukist flutningstfðnin mikiö. Unglingar á aldrinum 15—19 ára flytja því gjarnan, og eins flytja unglingar á þessum aldri viö upphaf sam- vista og stofnun hjónabands. Flutningstiðni er lág meðal barna á skólaskyldualdri, og er það að vonum skiljanlegt, að foreldrar flytjist ekki bú- ferlum meðan börn eru á skólaskyldualdri. Þá er einnig lág flutningstiðni meðal fólks á miðjum aldri. Aftur á móti eykst flutn- ingstiðni beggja kynja á aldr- inum 60—70 ára, en fellur aft- ur um 70 ára markið. A árunum milli 1960—1970 voru nettó-fólksflutningar hagstæðastir á Seyðisfirði, en óhagstæðastir I Norður-Múla- sýslu. Þá er athyglisvert, að vöxtur Egilsstaða og Hafnar I Hornafirði eykst mikið við minnkandi atvinnu á sildar- útgerðarstöðunum. Þegar nánar er litið á orsak- ir þær, sem liggja til hárrar tiðni fólksflutninga hjá fólki á aldrinum 20—34 ára, kemur i ljós að þeir mótast mjög af at- vinnumöguleikum á Aust- fjörðum, — og er fólki á þess- un> aldri gjarnt að leita til þeirra staða, sem i uppgangi eru og bjóða næg atvinnutæki- færi og tekjumöguleika. Af þessu leiðir, að staðir i upp- gangi með næga atvinnu dragá til sin fólk á.framan- greindurh aldri, — og aðallega kvenfólk. Tvær meginástæður eru taldar I ritinu fyrif þvi a'ð kvenfólk flytji frekar til upp- gangsstaða, —'í fyrsta lagi, að staðir i uppgangi bjóði konum fleiri atvinnutækifæri, og I öðru 4ági vogna giftinga, þ.e.a.s. karlar flytja ógjarn^ arn frá svæbinu og við giftingu er algengara að Rcnan flytji ti! eiginmannsíns ep öi'ugl 1 ritinu kémur íram, að fólk á aldrinum 20—34 ára sótti til síldveiðistaöanna ári'n 2960—1965, en fíuttist burt fríi þeim árih 1965—1970. Reyðarfjörður er talinn ákjósanlegastur sem miðstaður Austurlands. Leitað að miostað fyrir Austurland: REYÐARFJORÐUR MEÐ VINNINGINN 1 miðstaður: 2 miðstaður: Reyðarfjörður Reyðarf jörður og Egilsstaðir 3 miðstaðir: Reyðarfjörður, Vopnafjörður og Höfn f þessum fyrri hluta Austurlands- áætlunar er Ieitað eftir „höfuð- borg" eða miðstöð Austurlands frá félagslegu sjónarmiði og segir I ritinu að tveir staðir skeri sig úr sem ákjósanlegir miðstaðir. Þeir staðir sem hér um ræðir eru Egilsstaðir og Reyðarfjörður. „Að öllu athuguðu hefur Reyðar- fjörður vinninginn", segir I áætl- uninni. Miðstaður er skilgreindur á þann hátt, að hann sé sá staður þar sem setja ætti niður þjón- ustustarfsemi (t.d. sjúkrahús) sem ætlað væri að þjóna öllum ibúum svæðisins. Þessi staður er reiknaður þannig út, að miðað er við að allir ibúar svæðisins fari frá heimili slnu til miökjarnans og sá staður á svæðinu sem sýnir lægstan kostnað er útreiknaður miðstaður Austurlands, þ.e. mið- staður svæðisis hefur fæsta heild- aríbúakilómetra. Ef þessari reikningsaðferð er fylgt lit i æsar kemur I ljós, að út- reiknaður miðstaður Austurlands er Egilsstaðir meö 1.174.843 Ibúa-km. en Reyöarfjörður fylgir fast á eftir með 1.196.285 íbúa-km. í þessu tilviki er gert ráð fyrir að allir ibúar geti stytt sér leið til Egilsstaða um Breiðdalsheiði, en heiðin er lokuð eða illfær hluta úr ári hverju. Ef vegurinn um Breið- dalsheiði er ekki reiknaöur með hafnar Egilsstaður I þriðja sæti, á eftir Reyðarfirði og Eskifirði. 1 ritinu er talið að óraunhæft sé að tala um Austurland sem eitt svæði með einni þjónustumiðstöð eða miðstað. í ritinu er talið raun- hæfast að skipta Austurlandi i þrjú svæði, — fyrsta svæðið, mið- svæðið með Reyðarfjörð sem miðstað, annað svæðið, norður- svæðið,með Vopnafjörð sem mið- stað og þriðja svæöið, suðursvæð- iö, með Höfn i Hornafirði sem miðstað. — Það gefur auga leið að heild- arkostnaður kerfisins er mun minni með þremur miðstöðum en einum. En um leið er ljóst, að þvl fleiri sem miðstaðirnir eða þjón- ustukjarnarnir eru, þeim mun hærri verður rekstrarkostnaður þeirra. Að lokum er bent á enn einn möguleika, þ.e. samtengingu miðstöðvarhlutverka Reyðar- f jarðar og Egilsstaða og eru þessi rök færð fyrir þvi: Milli þeirra er tiltölulega stutt vegalengd og á öðrum staðnum er miðstöð flug- samgangna en góð hafnarskilyrði á hinum. Að lokum segir I þessum kafla ritsins, að endanlegar tillögur um kjarnaþróun og svæðaskiptingu krefjist itarlegri upplýsinga og rannsókna en nú liggi fyrir. AAeðaltekjur á Austurlandi lægri en á inu i * Austfirzkt atvinnulíf hefur takmarkaoa þörf á hámenntuou fólki, aukin verkmenntun og námskeiðahaðd kæmi þvi betur í þessum fyrri hluta Austurlands- áætlunar eru athugaðar tekjur manna á Austurlandi og kemur þar fram, að meðaltekjur I lands- fjórðungnuni eru lægri en á land- inu I héild. Tvær meginástæBur eru tilgreindar I því sambandi, annars vegar óhagstæð atvinnu- samsetning og lágar tekjur i hverri grein, Þær atvinnugreir.ar sem eru lengst undir landsmeðaltali hvað tekjur áhrærir eru ymsar þjon- ustugreinar, lar.dbunaðu: byggingariðnaður Þær atvi greiuar, sem hins vegar ná lands- meðaltali eða þar yfir, eru ba þjónusta, fiskiðnaöur og opinber þjónusta. Siðan fylgja á eftii- veiðar'.og annar iðnaöur. í ritinu segir: — Háar tekjur I bankastarf- semi og opinberum þjónustum eru án efa tákn þeirrar takmörk- uðu starfsemi, sem er i þessum greinum á Austurlandi, og þar með afleiðing þess, hve aðstoðar- fólk er fáliðað. Fiskveiðar og fisk- iðnaöur bjóða upp á göða mögu- leika .... þaö kemur þvi eícki á óvart að tekjur nái landsmeðal- ;tali I sjávarútvegi. Landbúnaður er híns vegar tékjurýr atvirinu- grein-, þar sem tekjur ná ekki 'nema 80%—80% af þv; sem er meðaltal á iandinu öllu^Astæður . lágra tekna i lándbúnaði geta bæ,ði verið 'rýr landbúnaður og eins að bændur og fjölskyldur þeirra hafi lakari aðstöðu en ann- ars staðar tií þess að hafa tekjur af annarri starfsemi. Þegar atvinnuskipting á Aust- urlandi er skoðuð kemur fram, ,,sú löngu kunna staðreynd, að hlutfallslega margir vinna við "frumframleiðslu og tiitölulega fá- ir i úrvinnslu og sérstaklegá þjón- ustu", segir i ritinu. Siðan segir, aðþað sem komie.t.v.á óvart,sé að hiutfallslega fleiri framtelj- endur á Austurlandi séu virkir en á landinu öllu. Þvi sé aö þvi að hyggja. að hlutfall framteljenda af ibúafjölda sé minna á Austur- landi eri iandinu öllu. Þa er i ritinu nokkuð gerð.grein fyrir atvinnuþátttökuhlutföllum og menntunarstigi, en það eru mikilvægir þættir i ákvörðun tekna.Kemur i Ijós að atvinnu- þátttaka hefur verið minni á Austurlandi en öðrum hlutum heild landsins, e'f dæma má eftir fjölda skráðra mannára á svæðinu. ,,An þess að mögulegt sé að fá einhlit- an samanburð á menntunarstigi ibúa hinna ýmsu landshluta ís- lands, er ljóst, að hálaunaðir embættismenn og sérfræðingar eru mun færri en nemur meðal- tali landsins (þeir eru'nær allir á Reykjavikursvæðinu). Lægra menntunarstig er þvi ein af á- stæ^um lægri tekna á svæðinu." • í lok kaflans um atvinnusam- se.tningu og tekjur á Austurlandi segir: — Þörf þeirra greina, sem nú cru meginkjarni austfb-zks at- vinnullfs á hámcnntuðtr fólki, er takmörkuft. Það þyðir hins vegar ekki, að aukin menntiin komi ekki að gagni, heldui gefur til kynna, að aústfirzkum" atvinnuveguni komi betur. að áherzla verði lögð á aukna verkineiintun og nám- skeiðahald.

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.