Tíminn - 02.12.1975, Blaðsíða 10

Tíminn - 02.12.1975, Blaðsíða 10
10 TÍMINN Þriðjudagur 2. desember 1975. Lækningabók illkynjaðra meina Norman Vincent Peale: Undraveröur árangur jákvæðr- 'ar hugsunar. Hvernig þú færð unnið bug á andstreymi þinu og áhyggjum. Baldvin Þ. Kristjánsson is- lenzkaði. BdkaUtgáfan örn og Orlygur Hvað er jákvæð hugsun? Því verður e.t.v. ekki svarað svo tæmandi sé með fáum orðum. Þó mun vera óhætt að segja að séra Peale telji aö fyrsta ein- kenni hennarsé lifstrií og bjart- sýni. Nauðsynlegar forsendur þeirra einkenna séu svo guðs- trú,góðvildogsamúð. Bjartsýni öðlast menn ekki nema þeir treysti umhverfi sínu. Mér virðist að segja megi að tvennt sé grundvallaratriði i þcssum kenningum. Annað er máttur bjartsýninnar. Sr. Peale leggur mikla áherzlu á það að mönnum verði oft að trú sinni. Það sé regla éf alvaran sé ntíg. Stundum verður slikt skýrt með sjálfsefjun og úr þvi er engin ástæöa til að gera litið. En trú sr. Peales á mátt hugsunarinn- ar nærlengra en þaö. Enauðvit- að kemur þar til greina lika hversu sterkar bænir liggja á móti eins og sagt var um Galdra-Loft. Annað það sem mér virðist vera grundvallaratriði i þessum boðskap eru heilsusamleg áhrif góðvildar og innri friður. Höfundur vitnar til þeirra orða að tvennt sé skaðlegt fyrir hjart að: að hlaupa upp stiga og að tala illa um fólk. Vist má of- bjóða veilu hjarta með þvi að hlaupa upp stiga, en eflaust er það gagnlegt til að viðhalda góðri heilsu meðan menn geta það, enda veit sr. Peale aö likamleg áreynsla, svo sem göngur og hjólreiðar, tilheyra /i\n\\ Á ráðherrafundi Magnús Magnússon: Ráðherrar islands 1904—1971 Svipmyndir. Skuggsjá. Höfundur segir I formála: „Ég hef viljað vera hlutlaus i dómum minum, en Jiins hef ég af ásettu ráði ekki gætt, að láta hvergi sjást hverjum flokki ég hef verið hlynntastur, þvi að þótt ég hafi aldrei verið flokks- bundinn, þá hef ég jafnan kosið sjálfstæðismenn". Ástæðulaust er að efa, aö höfundur hefur viljað vera sanngjarn • i dómum um þá menn,.er hann nefnir. Þegar hann skrifaði palladóma um alþingismenn fyrrá árum, þótti mörgum gaman að, en ýmsum fannst þar stundum kenna ófyrirleitni, sem jafnvel mætti kalla strákslega. NU skrifar ráðsettur maður virðulega bók, en veit þó vel að mannlýsing er takmórkuð, ef ekkert er minnst á vankanta og ókosti. Ég held að höfundi hafi tekizt þessar lýsingar svo vel, að þær séu réttar. Hann segir sjálfur i formála, að lesendur skuli minnast þess, að hvergi sé um neina alhliða lýsingu að ræöa, heldur aðeins svipmyndir. Sumt byggistsvoá persónulegu mati, svo sem ræðusnilld, glæsi- mennska o.s.frv., þóað visu séu ýmis einkenni, sem þar heyra til og allir eru sammála um. Þegar þessa alls er gætt, er það ekki nema eðlilegt aö lesendum finnist heldur litið rætt um takmarkanir eins i samanburði við annan og áherzla sé lögð á jákvæða eigin- leika eins umfram annan. Höfundur getur þess t.d. að hann telji sex ráðherranna hafa haft mestu persónutöfra, en það eru þeir Hannes Hafstein, Siguröur Eggerz, Magniis Jóns- son prófessor, Olafur Thors, Haraldur Guðmundsson og Gunnar Thoroddsen. Auðvitað er hann frjáls aö þessu áliti, en sumir kynnu að vilja nefna Tryggva Þórhallsson, Asgeir Asgeirsson, Kristin Guðmunds- son, Steingrim Steinþórsson, Hermann Jónasson og Hannibal Valdimarsson, jafnfljótt sum- um þessara. Höfundur segir, að Sigurður Eggerz hafi einn þingmanna þorað að greiða atkvæði með styrk til Halldórs Laxness eftir að hann hafði birt Unglinginn i skóginum. Ekki veit ég hvenær sú atkvæðagreiösla fór fram. Unglingurinn i skóginum birtist i Eimreiðinni. Það ár sótti Halldór um styrk til ritstarfa og Bjarni frá Vogi tók það upp i til- lögu og mælti fyrir þvl aö Halldtír Guðjónsson, sem auk þess kallar sig Kiljan og Lax- ness, fengi styrk. Sú tillaga var samþykkt i efri deild, en felld i neðri deild. Jakob Möller tók hana upp, þegar fjárlögin voru- aftur til meðferðar f neðri deild, en þá var hún felld með 15 atkvæðum gegn 12. Næst er Halldórs getið i sambandi við fjárlög 1930. Þá flytja þeir Asgeir Asgeirsson og Haraldur Guðmundsson tillögu um að veita honum styrk til ritstarfa. Sá styrkur var veittur, — að visu aðeins 2 þús. kr., en tillaga þeirra var 2500 kr. Höfundur getur þess, að i riti þessu sé allmikinn fróðleik að finna um stjórmálasögu þjóðar- innar. Það er auðvitað getið allra stjórnarskipta og sagt frá kosningaúrslitum. Ekki hef ég tekið eftir neinum mistökum í þvi, nema þar sem talað er um þrennar kosningar 1942. Ég kannast ekki við nema tvennar alþingiskosningar það ár, — hinarslðari 18. og 19. október en ekki 14. nóvember, eins og skrifað stendur. Ekki get ég skilizt við þessa bók án þess að minnast á eitt at- riði I viðhorfum höfundar. Hann virðistlita svo á, að ekki sé ann- að drengilegt en menn fylgi og styðji til metorða og valda persónulega og pólitiska vel- gjörðarmenn, hvað sem skoðun- um liöi. Þetta rökstyð ég með þvi að vitna til þess, að hann segir að bæði Alþýðuflokknum og Framsóknarfíokknum hafi farizt tídrengilega við Jónas frá Hriflu. Hann segir, að Jónas hafi viljaö veröa forsætisráð- herra eftirkosningarnar 1937,— hvaöan sem hann hefur það nU. En þeir sem taka ákvarðanir, verða að gera það eftir viðhorf- um og ástæðum liðandi stundar. Það sem var íyrir 20 árum er aö baki, og það hefur lika skipt um fólk á þeim tima. Það er oft sárt þegar leiðir skilur og gamall leiðtogi, sem þjóðin öll stendur i þakkarskuld við, velur annan veg en aðdáandi hans hefur trU á. En min sannfæring er sú, að þá sé drengilegra að berjast gegn þvi að sU leið sé farin en að elta hann af persónulegri tryggö og fótumtroða eigin sannfær- ingu. Eigum við ekki að meta þjóðarhag og almannaheill meira en persónulegar langanir einstakra manna, þótt vinir og velgjörðamenn séu? Eigum við kannski að greiða atkvæði eftir þvi, hverja vini okkar langar mest til að fá það? Er það mál- efnalegur drengskapur og trUnaður við hugsjón lýðræðis- ins? Höfundur segir: „Mestu framfaratlmabilin i sögu okkar eru: Timabil Hannesar Hafsteins 1904—'08, Jónas- ar-tlmabiliö 1927 —'31, Nýsköpunar og Ólafs Thors tlmabilið frá 1944— 47og Bjarna Benediktssonar timabilið frá 1963, sem enn varir er þetta er skrifað (vorið 1970)". Sleppum þvi að ræða siðasta tímabilið, en stönzum aðeins við hitt. Hvað eru framfarir? Það er auðvitað misjafnlega metið. En eigum við ekki áð telja menningarmálin, atvinnumál- in, félagslegt öryggi og almenn mannréttindi varða framfarir? Verðum við ekki að lita svo á að timabilið 1934—'38 hafi verið glæsilegt framfaratimabil? Þá var það numið Ur lögum að fátækt svipti fólk mannréttind- um þá voru sett lög um afurða- sölu bænda og útvegsmanna og lagður grundvöllur að fiskiðnaði ýmisskonar, kosningaaldur færður niður i 21 ár, sett lög um rfkisframfærslu sjUkra manna og örkumla, svo að nokkuð sé nefnt. Hvað gerðist svo á Nýsköpunartimabilinu? Dr. Bjarni Benediktsson segir svo i þáttum úr fjörutiu ára stjórnmálasögu: „Aðalmarkmið hennar (stjórnarinnar) var efling höfuðatvinnuvega landsmanna, ekki sizt sjávarútvegs, með ráð- stöfun á inneignum er á striðs- árunum höfðu safnazt erlend- is". Það urðu auðvitað ýmsar framfarir. Togaraflotinn var endurnýjaöur. En gjaldeyris- sjóðirnir þurru fljótt, og næsta rikisstjórn taldi sig tilneydda að taka upp stranga skömmtun. Svo mundu ýmsir vilja telja það til framfara, að fiskveiöi- landhelgin var rýmkuö Ur 4 mil- um I 12 árið 1958. Það er miklu merkari atburður en tæming sjóðanna á Nýsköpunarárun- um. Þessar hugleiðingar sýna að hér er komin bók, sem vakiö getur umhugsun og umræður. Flestir hafa gaman af að heyra hispurslaust talaö um kunna menn. Magnús er skemmtilegur i frásögn ogtem- ur sér léttleika. Það er ómögu- legt aö lýsa þessum fyrirmönn- um i stuttu máli, svo að ekki þyki of eða van að einhverju leyti, en mestu skiptir að þaö sé rétt, sem sagt er, og þvi tel ég að MagnUs hafi náð fyllilega eins vel og hægt var að ætlast til. Hann setur bók sinni þennan eftirmála: „I ævi stjórnenda vorra hefi ég örlitið hnýtzt, en heimta má enginn, að þar sé allt rétt og sannað, en mörgu er þar af sjón og sannindum lýst og svo koma aðrir sem geta það betur kann- að." Aftasti bókinni eru svo mynd^ iraf Magnúsi landshöfðingja og öllum ráöherrum landsins fram að stjórnarskiptunum 1971, en lengra nær bókin ekki. H.Kr. heilbrigðu lifi. En það spillir heilsunni að tala illa um fólk, eh þó miklu fremur að hugsa illa. Gremja og óvild er ekki heilsu- samleg. Það ofbýður heilsu og hreysti margra að ganga með slika meinsemd. Það veit sr. Peale og sálgæzla hans er að öðrum þræði heilsugæzla þar sem mönnum eru lögð ráð til að losna við þessar illkynjuðu meinsemdir. Það eru alltaf margir, sem eru sjálfs sin böðlar með þvi að hafa hugann alltaf bundinn við það sem þeim finnst ómerkilegt og meiðandi eða móðgandi fyrir sina göfugu persónu. Þeim kynni að létta ef þeir bæru gæfu til að temja sér lifsreglu sr. Peales. Sr. Peale er sjálfum sér llkur I þessari bók. Þeirsem hafa lésið fyrri bækur hans munu hvorki verba fyrir vonbrigðum né held- ur að þeim sé komið á óvart. Það sem mér finnst einkum að lögð sé áherzla á i þessari bók umfram hinar, sem fyrr hafa verið þýddar, er þýðing þess að leggja eitthvað fram. Þvi er vellýst hversu tómlegt, tilgangslítið og ófullnægjandi það sé að lifa bara fyrir sjálfan sig. Jafnframt er þvi lýst hvað menn verða leiðinlegir og van- sælir af því að geta aldrei gleymt sjálfum sér. Það eru nefnd ýmis dæmi um það að menn hafi breytzt við það að fara að hjálpa öðrum. Þetta eru mikilsverð og algild sannindi. Menn hafa oft meira upp Ur þvi sem þeir „gefa til guðsþakka" eins og sagt var forðum en þvi, sem þeir verja sjálfum sér til skemmtunar eða þæginda um- fram frumþarfir. Þess gætir auðvitað að sr. Peale er prestur i Ameriku en ekki á Islandi. Dæmin yrðu önn- ur og ástæðurnar aðrar ef hann ynni sitt sálusorgarastarf I Reykjavik. En aðalatriðin eru hin sömu. Sumum íslenzkum lesendum finnst e.t.v. að óþarflega oft sé sagt frá sölumönnum. Það virð- ist vera fjölmenn stétt vestan- hafs sem lifir á þvi að vekja at- hygli manna á þvi hvað þeir þurfi að kaupa. Og þó að ég vilji á engan hátt reyna að hnekkja grundvallarkenningum sr. Peales um forsendur veraldar- gengis finnst mér stundum að hann leggi a.m.k. nógu mikla áherzlu á þá hliðina. Hitt jafnar þó þessi met að ef menn lifa heilbrigðu andlegu lifi eru þeir engan veginn jafn þurftarfrekir jafnframt þvi sem þeir verða miklu starfhæfari. Og hér meg- um við minnast þess að eitt er að uppfylla allar kröfur og ann- að að uppfylla allar þarfir. Sr. Peale skrifar bækur sinar til að hjálpa mönnum. Ýmsir eru honum þakklátir fyrir viðtöl og munnleg heilræði. Hann skrif ar bækur til að ná lengra og viðar og þær berast viða um lönd. Og alls staðar er fólk sem er meira og minna vansælt vegna þess að það ber i brjósti illkynjaða meinsemd, svo sem beiskju, öfund, óbeit og ándUð, eða þá að hugurinn er svo bund- inn við eigin persónu að annað kemst ekki að. Sr Peale vill hjálpa þessu fólki svo að þvi liði vel og verði sjálfu sér og öðru gagnlegra og betra. Og hann hefur mörgum hjálpað. H.Kr. I þjónusfu lífsins Jakob Jónsson dr. theol.: Llf við dauðans dyr. Myndir frá kynnum minum af veikindum og dauða, sorg og huggun. Skuggsjá . Sr. Jakob á langa prestsþjón- ustu að baki og þar á meðal mikla þjónustu i Landspitalan- um'. Það er ekkert cfamál, að þau kynni, sem hér er vísað til, eru meira en litil. 011 lifum við við dauðans dyr. Til moldar oss vigði hið mikla vald svo sem Einar kvað. Þó er trUlegt að ýmsir viki frá sann- leikanum I meira lagi þegar þeir tóku sér I munn orðtakið: A dauða minum átti ég von —. Dauðinn er fjarri flestra hugum i önn og umsvifum daglegs llfs. Þessi bók sr. Jakobs fjallar mjög um umgengni við þá, sem bíða dauðans. Það gerum viö að vissu leyti öll, en hér er átt við þa, sem svo er komiö fyrir, aö ætla má, að það sé a.m.k. jafn líklegt að þeir eigi ekki aftur- kvæmt af sjúkrabeði. En þó að þetta sé að þvi leyti sérstök handbtík fyrir starfsfólk sjUkra- hUsa, er sumt beinlinis stilað til þeirra, sem heimsækja sjUk- linga. Vist eru allar hagnýtar bendingar um framkomu og umgengni við dauðvona fólk góöra gjalda verðar. En sagan er ekki öll sögð þar með. Þessi bók fjallar um viðhorf og við- brögð manna gagnvart dauðan- um. Og vist er dauðinn sá veru- leiki, sem við eigum öll að mæta. Því er si'zt um of þó að menn leiði hugann að þvi hvað þar sé um að ræða. Það tilheyrir ekki þessu lifi að vita full skil & þvl sem dauðan- um fylgir. í þeim efnum eru margar skoðanir og kenningar, sem hvorki verða sannaðar né afsannaðar. En þær hugmyndir sem fluttar eru í sambandi við dauðann, er eðlilegt að menn meti eftir þvi sem þeir vita sannast og réttast. Sr. Jakob heldur sér mjög við raunveruleikann í þessari bók. Hann minnist að visu á sýnir manna á banabeði en fullyrðir hvergi neitt um hvernig á þeim standi. Hins vegar endar hann bók sina með þessum oröum: „Tilvera dauðans ætti að verða oss hvöt til að þjóna lifinu. SU þjónusta á ekki laun sín f ei- llfum svefni, heldur hlutdeild I sigrinum handan tima og rUms". Sr. Jakob kemur viöa viö i þessari bók. Það er raunar ekki nema sums staðar sem hann fær tækifæri til að sýna hæfileika sina sem predikari og hefði raunar mátt leyfa sér að neyta þeirra öllu meira. En alls staðar er þarna á ferð greindur maður með merkilega lifsreynslu. Og sU lifsreynsla styðst við þekk- ingu á mannlegu eðli, — mann- þekkingu, sem öllum er hagnýt og góð. H.Kr.

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.