Tíminn - 31.12.1975, Blaðsíða 20

Tíminn - 31.12.1975, Blaðsíða 20
20 TÍMINN Miðvikudagur 31. desember 1975. Svartasta skammdegið er að baki, og við höldum mót hækk- andi sól. beirri staðreynd fagna Islendingar við hver áramót, þó að biðin eftir vorinu verði stund- um löng. Dagurinn fer að sækja á og nóttin er á undanhaldi, jafnvel þó að litið beri á i fyrstu. Þessi vissa veitirmönnum styrk og örvar til átaka. Við þessi áramót vonum við, aö það versta sé að baki i efna- hagserfiðleikum tveggja siðast- liðinna ára. Það mun hald flestra kunnáttumanna, að nú fari að rofa tH i þeim efnum, að sól fari senn að hækka á lofti á þvi sviði. Það er þó von, en eng- in vissa. Nokkur batamerki eru þó þegar sýnileg. Þannig hefur til muna dregið úr verðbólgu- hraðanum á siðari helmingi þessa árs, sem nú er að kveðja. Likur eru til þess, að talsvert dragi Ur viðskiptahallanum á komandi ári, og er það raunar alveg óhjákvæmilegt, þvi að án þess siglir þjóðarskútan beint i strand. A hvorgugu þessu sviði má þó búast við stórstigum breytingum, enda getur verið vafasamur ávinningur að of snöggum umskiptum. Bati er þó bundinn þvi skilyrði, að þjóðin snlöi sér stakk eftir vexti i eyðslu og framkvæmdum, þ.e. fari ekki fram úr þvi, sem getan leyfir. Afkoma rikissjóðs ætti að fara batnandi á þvi ári, sem nú fer i hönd, nema einhver óvænt atvik komi til. Þó að fram- kvæmdir dragist eitthvað saman, verður að leggja áherzlu á að tryggja atvinnu- öryggi og fullkomna fram- leiðslustarfsemi. En- hinn gullni meðalvegur á milli þenslu- hjöðnunar og nægrar atvinnu getur verið vandrataður. Von- andi tekst að þræða þann stlg með þeim hætti, að lifskjör al- mennings geti haldizt I horfi og heldur farið batnandi. Það verður annars að játa, að framvindan i efnahagsmálum er háð mörgum óvissum atrið- um. Það varðar t.d. miklu, að kjaramál leysist á sanngjarnan og raunsæjan hátt. Það er og forsenda efnahagslegs bata, að ekki komi afturkippur i þær horfur um viðskiptakjör, sem nú eru Hklegar. I þessu áramótaspjalli verður eigi að öðru leyti fjölyrt um efnahagsmál etta efnahags- vanda, sem svo of t hefur borið á góma á liðnu ári. Það væri að bera I bakkafullan lækinn. Þar verður naumast nokkru nýju bætt við. Auk þess yrði það allt- of langt mál, ef það ætti að brjóta til mergjar að gagni. Og þar verða hvort eð er ekki orð, sem úrslitum ráða, heldur at- hafnir og vilji. Dæmin sanna, að það er varasamt að spá um framvindu I efnahagsmálum. Ég áræði þó að segja, að.það er trU mln, að við getum litið til efnahagsþróunarinnar á kom- andi ári með hæfilegri bjart- sýni, ef rétt er á haldið. Útfærsla fiskveiðimarkanna I 200sjómilur verður vafalaustsá innlendur atburður ársins 1975, sem lengst geymist I annálum. Saga landhelgismálsins og áhrif tslendinga á þróun þess máls á alþjóðavettvangi er ævintýri llkust. Arið 1948 voru hin svokölluðu landgrunnslög sett. Með þeim var lagður grundvöllur að þvi, að tslendingar helguðu sér fiski- mið landgrunnsins. Á þeim hafa slðan allar aðgerðir tslendinga til Utfærslu fiskveiðimarkanna verið byggðar. En um viðáttu fiskveiðilandhelgi var ekki fyrir hendi nein alþjóðasamþykkt. Það var fyrir frumkvæði Is- lendinga, að Sameinuðu þjóð- irnar tóku landhelgismálið til meðferðar 1949. Það varð til þess, að alþjóða laganefndinni var falið að rannsaka hafréttar- málin. Alitsgerð hennar leiddi til tveggja alþjóðaráðstefna i Genf, 1958 og 1960. Hvorug þeirra ráðstefna leiddi til niður- stöðu að þvi er fiskveiðiland- helgi snerti. Loks var svo stofn- að til hafréttarráðstefnunnar, sem enn er eigi lokið, en þar hefur þó veriðsamið uppkastað alþjóðasamþykkt, sem gerir ráð fyrir 200 milna efnahagslög- sögu. tslendingar hafa átt veru- legan þátt i að móta þá stefnu og gerbreytt viðhorf á sviði þjóða- réttar i þessum efnum, bæði með baráttu sinYii á alþjóðavett- vangi, og með einhliða útfærslu fisk veiðim arka nna. Árið 1949 var kenningin um þriggja sjómílna landhelgi tals- vert útbreidd. Nú hefur þeirri reglu endanlega verið kastað fyrir róða og margar þjóðir hafa helgað sér stærri landhelgi, allt upp I 200 milur. Og eins og áður er sagt, eru allar llkur til, að 200 mllna efnahagslögsagan verði ofan á á hafréttarráöstefnunni. Fyrir tslendinga var ekki hægt að blða alþjóðasamþykktar um þetta efni, enda þótt þeir gerðu sitt til að koma málinu i farveg með þeim hætti. Islendingar gátu ekki beðið með aðgerðir I þessu máli. Lifs- hagsmunir þeirra og framtiðar- tilvera sem sjálfstæðrar þjóðar var I veði. Þeir færðu þvi fisk- veiðimörkin út með einhliða ákvörðun íslenzkra stjórnvalda, fyrst 1952 i f jórar sjómilur, 1958 I 12 sjómilur, 1972 f 50 sjómQur og nú 1975 I 200 sjómilur og hafa þar með stigið lokaskrefið. Þeir hafa þvi stækkað fiskveiðiland- helgina I áföngum. Segja má, að hvert einstakt skref hafi ver- ið stigið I takt við breytingar, sem átthöfðu sér stað i viðhorfi þjóðaréttar. Samt hefur enginn áfangi náðst án harðrar baráttu. Flestar þjóðir hafa þó virt útfærslu okkar i fram- kvæmd, þó að þær hafi ekki viðurkennt hana berum orðum. En eins og alkunna er, hefur baráttan einkum staðið viðBreta og Vestur-Þjóðverja, og þó al- veg sérstaklega við þá fyrr- nefndu, sem I þrjú skiptin hafa haldið með herskip á ts- landsmið og stundað hér ólög- legar veiðar i skjóli þeirra, en með löndunarbanni átti að kUga okkur 1952. SU baráttusaga skal hér ekki rakin.en á það minnzt, að með áfangasigrum höfum við einlægt færzt nær markinu. Á þær deilur, sem eru úr sögunni^, hefur að lokum verið bundinn endir með einhvers konar samningum. Hefur stundum verið deilt um þá samninga, þegar þeir hafa verið gerðir, svo sem alkunna er. Nú er það striðið við Breta sem efst erá baugi, en óþarft er að gleyma þvi, sem á undan er gengið, þvl sem áunnizthefur og þeirri baráttu, sem áður hefur verið háð. Gert hefur verið bráðabirgða- samkomulag við Vestur-Þjóð- verja. Það samkomulag var að mlnum dómi rétt að gera. Það hefði reynzt okkur ofurefli að heyja landvarnabaráttu okkar við tvær stórþjóðir I senn. Það var nauðsynlegt að brjóta skarð I mUrinn. SU aðferð hefur löng- um gefizt vel i stríði. Þá er það ótalið, sem mestu máli skiptir, að efni samkomulagsins var þannig, að við gátum sætt okkur við. Nefni ég þar einkum til þrjú meginatriði: að frystitogarar og verksmiðjuskip mega ekki veiða innan 200 milna, að veiðar ólafur Jóhannesson.' eru hvergi leyfðar nálægt 12 mllna mörkunum og aðeins lítið þorskmagn, eða 5000 tonn, er leyfilegt. NU hafa Bretar verið einangraðir, og við getum einbeitt okkur að þvi að verjast innrás þeirra og ránskap á fiski- miðunum. Baráttan við þá verð- ur trúlega löng og sfröng og kann að krefjast margvislegra fórna. SU barátta er ekkert sporteða skopsjónarspil. Ég hef tslenzki fiskveiðiflotinn á miðunum. alltaf sagt, að hún yrði ekki unn- in með neinu leifturstríði. Hún verður heldur ekki unnin með orðum einum eða æsifregnum. HUn verður aðeins unnin með staðföstu uthaldi og óbifanlegri viljafestu, sem miðar allt við leikslok en ekki við einstök vopnaviðskipti. Bretar eiga i þessu máli hvorki lagalegan né siðferðileg- an rétt. Þeir yilja byggja lög- verndaðan rétt á dómi Alþjóða- dómstólsins. En Islendingar höfðu samkvæmt einróma sam- þykkt Alþingis lýst samninginri frá 1961 fallinn úr gildi og til- kynnt Bretum, að þeir myndu ekki sinna stefnu til Alþjóða- dómstólsins og Urlausn þeirrar stofnunar, ef til kæmi, yrði að engu höfð. Hinn svokallaði dóm- ur Alþjóðadómstólsins er syo fjarstæðukenndur miðað viðþró- un þjóðaréttar, að hann er þvi likastur, að upp sé kveð- inn af steinaldarmönnum. Engum sæmilega skynsöm- um mönnUm dettur þvi I hug að vitna til slikrar dómsó- myndar, enda kysu sjálfsagt dómendur nú, að hann væri gleymdur. Hann verður leiðin- legur minnisvarði yfir þeim. Samkvæmt bráðabirgðasam- komulagi samþykktu af Alþingi fengu Bretar hér hæfilegan umþóttunartlma. Þann umþóttunartima notuðu þeir ekki svo sem ráð vár fyrir gert, og höfðu þeir þó enga — alls enga — átyllu til að ætla, að um endurnýjun þess sámkomulags i einni eða annarri mynd yrði að ræða. Að sjálfsögðu snerti bráðabirgðasamkomulagið að- eins 50 mllurnar. Þrátt fyrir þessar staðreynd- ir, var ég þeirrar skoðunar, að sanngjörn, friðsamleg lausn væri báðum aðilum farsælli en ófriður og hefði viljað gefa nokkuð fyrir friðinn. En vegna hóflausrar óbilgirni Breta var

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.