Tíminn - 19.05.1977, Blaðsíða 18

Tíminn - 19.05.1977, Blaðsíða 18
18 Fimmtudagur 19. mal 1977 BÆNDUR TORNADO áburðardreifarinn Austurrísk gæðaframleiðsla Sterkbyggðari. Rúmtak: 300 1. Vinnslubreidd: Allt að 15 m. Nákvæm stilling úr ekilssæti. Tilbúnir til afgreiðslu. Góðir greiðsluskilmálar. Guðbjörn Guðjónsson HEILDVERZLUN Sióumula 22 — Sími 8-56-94 10 ára kennarar (útskrifaðir 1967) handa- vinnudeild, stúdentadeild og almennar deildir Afmælishátíðin verður haldin föstudaginn 27. mai nk. i Fé- lagsheimili Fóstbræðra, Langholtsvegi 109, kl. 9. Þátttaka tilkynnist mánudaginn 23. mai og þriðjudaginn 24. mai kl. 5-7 i simum 40558, 53595 og 43779. Geymið auglýsinguna. BÍLA- PARTA- SALAN auglýsir Nýkomnir varahlutir í: Rambler Classic '66 Chervolet Malibu '65 Saab 96 '67 Moskvifch '71 BÍLAPARTASALAN Höfðatúni 10 — Sími 1-T3-97 80 ára Bjarni Bjarnason Þann lO.mai fyllti áttunda ára- tuginn Bjarni Bjarnason, bóndi i Brekkubæ i Hornafirði. Bjarni er maður merkrar kynslóðar, sem kennd er viö aldamót og hefur víða komið við sögu á sviði félagsmála og athafnalifs. Bjarni hefur verið mikill félagshyggjumaður og virkur aðili i allmörgum félagasamtök- um byggðarlagsins, svo sem búnaðarfélagi, ungmennafélagi og kaupfélagi og miðlað sam- ferðamönnum sinum þar af fjöl- þættum gáfum, auk þess hefur hann gefið sig að ættfræði og rit- störfum og safnað þar um mikl- um og merkum heimildumeins og Byggðarsaga Austur-Skaftafell- inga ber um glöggt vitni. En stærsta æfistarfið, sem sam- félagið stendur i þakkarskuld við hann fyrir er forusta hans og framlag á sviði söngs og tón- listarlf fs. Bjarni Bjarnason er fæddur á Tanganum á Brunasandi i Vest- ur-Skaftafellssýlu þ. 10. mai 1897 en þar bjuggu þa foreldrar hans, hjtínin Sigriöur Jónsdóttir og Bjarni Jónasson. Tangi á Brunasandi var smá- býli, sem ekki bauð upp á mikla framtið, enda fluttu foreldrar Bjarna þaðan burtu að Kálf afelli i Austur-Skaftafellssýslu vorið 1901. Þar bjuggu þau i tvö ár, og fluttu þaöan að Holtum i Myra- hreppi. Þar bjuggu þau I fimm ár, en fluttu þá að Kirkjuhjáleigunni Brekku i Nesjum vorið 1908. Þann 1. mai það ár steig tæpra 11 ára gamall drengur, Bjarni Bjarnason, sin fyrstu spor á bæjarhlað á Brekku og þar hefur hann dvalizt alla tið slðan, utan þess tima, sem hann hefur verið gestur annars staðar. Talið er að sérhver maður sé gerður Ur tvenns konar efni og megi vart á milli sjá, hvort má sin meira, annars vegar eigin eðliskostir og sá arfur, sem kynstofninn gefur hverjum manni i vöggugjöf. Hinn þátturinn er spunninn úr þvi efni, sem umhverfi og ytri skilyrði leggja af mörkum, til að móta þann mjúka leir, sem maðurinn er gerður af I upphafi. Vafalaust er Bjarni Bjarnason af góðum málmi gerður, sem rekja md til sterks ættstofns i Vestur-Skaftafellssýslu og voru foreldrar hans þróttmikið bænda- fólk, sem barðist af dugnaði fyrir bjargræöi slnu. Skammt var liðið á æfi Bjarna þegar samvistum við föður hans lauk að fullu, þvi að Bjarni Jónasson lézt árið 1910 þegar Bjarni yngri var á 14. ári. Þótt Bjarni I Brekkubæ ætti ekki lengri samleið meö föður sinum en raun varð á, mun þó að einhverju leyti mega til ættararfs og áhrifa frá föðurnum rekja list- hneigð sonarins. í Holtum voru Passiusálmar sungnir á föstunni á hverju kvöldi. Þar stjórnaði heimilisfaðirinn söngnum, en sonurinn söng með og lærði sálmalög, sem eru að miklu leyti fyrnd. Siðar á æfinni raddsetti Bjarni i Brekkubæ sum þessara fornu laga en eftirlét dr. Hallgrimi Helgasyni önnur til varðveizlu. A þessum helgistundum kvöld- vakanna i baðstofunni i Holtum mun Bjarni í Brekkubæ hafa inn- ritazt I sinn fyrsta tónlistarskóla, þar sem kveiktur var neisti að tónlistaráhuga hans. Móðir Bjarna I Brekkubæ var kona mikillar gerðar, sem lagði metnað sinn I að koma ungum syni til manndóms og mennta. Arið 1907 gengu I gildi alhliða fræðslulög, sem fyrirskipuðu skyldunám og uppfræðslu allra barna og unglinga trá 10-14 ára aldri. Lög þessi komu þegar til framkvæmda. Farkennari var ráðinn i Mýrahrepp veturinn 1907- 1908, Sigurður Sigurðsson frá Flatey, siðar prestur i Asum. Kenndihann einhvern tima þessa vetrar i Holtum og naut Bjarni kennslu hans þar. í þessum farskóla fékk hann fyrstu innsýn I skólanám og framhald af þvi i farskóla i Nesjahreppi. Brátt kom I ljós aö sonur ekkjunnará Brekku I Nesj- um var eðlisgreindur og námfUs unglingur og móðir hans fylltist þeim metnaði að koma syni sin- um i framhaldsnám. Veturinn 1910-1911 starfaði ung- lingaskóli i Þinghúsi Nesja- hrepps. Kennari skólans var Sigurður Arngrimsson frá Kross- bæ. Bjarni á Brekku var of ungur til að mega innritast I þennan skdla, en fékk undanþágu og naut þar kennslu Sigurðar Arngrims- sonar, sem hann minnist jafnan sem eins ágætasta kennara, sem hann hefur kynnzt. Minnist hann m.a. frá þvi námi skýringa kennarans á Hávamálum og einnig leiftrandi sögutima, þar sem hvatningarorðum var beint til nemenda um endurheimt is- lenzks sjálfstæðis. Við þetta unglingaskólanám bætti Bjarni heimanámi og sér- námi i' tungumálum o.fl. hjá sóknarprestunum, séra Benedikt Eyjólfssyni og séra Þórði Odd- geirssyni I Bjarnanesi. Auk unglingaskólanámsins varð ungmennafélagsskapurinn Bjarna hollur skóli. Arið 1907 er stof nað glimu- og málfundafélag i Nesjahreppi sem á sama ári er breytt I nni.í. Mána. Ungmennafélagsskapurinn varð aö vissu leyti f jölbrautaskóli aldamðtakynslóöarinnar og snart hana eins konar töfrasprota, sem hreif æskufólk til dretigilegra dáða. Vorðið 1908 hið sama ár sem Biarni fluttist i Nesjahrepp, var haldið íþrótta- og ungmenna- félagsmót, sem vakti mikla hrifn- ingu. Keppt var þar I ýmsum greinum Iþrótta, m.a. I sprett- hlaupi kvenna. A meðal þeirra sem þátt tóku I kvennakeppninni var Sigríður móðir Bjarna. Hún varð ekki sigurvegari en mjög ' framarlega I hópi þeim, sem hún keppti I. A meöal ræðumanna dagsins var séra Jón Jónsscm á Stafafelli sem mælti fyrir minni islenzkrar tungu. Þetta varð eftirminnileg samkoma, sem hréif margra hugi. Menningarheimili voru mörg I Nesjahreppi á þessum árum sem gott var að kynnast. Eitt þeirra var heimili Guðmundar Sigurðs- sonar, bóksala á Höfn. Þar var uppvaxandi æskufólk, sem farið hafði á skóla og komið heim aftur með ferskan menningarblæ. í þeim systkinahópi var Bjarni Guðmundsson, siðar kaupfélags- stjóri á Höfn. Bjarni Guðmunds- son hafði verið nemandi l Gagn- fræöaskóla Akureyrar og lokið þaðan prófi vorið 1907. Hann var stofnandi ungmennafélagsins Mána i Nesjahreppi og studdi starf þess af ráðum og dáð. Haustið 1910 hið sama ár sem Bjarni í Brekkubæ missti föður sinn, kom hann I f ylgd með móður sinni I hús Guðm. Sigurðssonar og þáði þar góðgerðir. A meðan.kaffi var þegið i eldhúsi Sigrlöar hUsfreyju, bárust frá stofu hUssins ómar af undur- fögrum hljóðfæraslætti. Bjarni i Brekkubæ lagði eyra við þessum fögru tónum og spurði hvaða hrjóðfæri þetta væri, sem á væri leikið, þvi aö áður hafði hann hvorki heyrt né séð annað hljóð- færi en harmóniku . Bjarna var sagt að hljóðfærið væri orgel og að hljómlistarmaðurinn væri Bjarni Guðmundsson sem numið hefði í Akureyrarskóla. Unga manninum frá Brekku I Nesjum varð svo mikið um óm þessara orgeltóna, sem hann skynjaði þarna Ifyrsta sinn, að hann gekk Ut undir husvegg og grét þar i hljóöi. Haustið 1915 steig Bjarni i Brekkubæ ásamt Páli Þorleifs- syni í Hólum, á skipsf jöl á Höfn og var ferðinni heitið I Gagnfræða- skólannn á Akureyri. A skilnað- arstund við æskuheimili móður og átthaga ætlaði hjarta ungs manns aö bresta frammi fyrir þeirri djörfu ákvörðun að ferðast til f ramandi stofnunar og setjast þar á skólabekk á meðal ókunnugra manna. En hugrökk móðir stapp- aði stáli I ungan son og áfram var haldið til menntastofnunar Norð- urlands á Akureyri, þar sem setið var á skólabekk veturinn 1915- 1916 og notið hollra áhrifa merks skólameistara og mætra kenn- ara. Auk skólameistarans Stefáns Stefánssonar, má þar nefna is- lenzkukennarann, Jónas frá Hrafnagili, landafræðikennar- ann, Pál J. Ardal, stærðfræði- kennarann, dr. Þorkel Þorkels- son, og iþróttakennarann, Lárus J. Rist. Þá má einnig minnast bekkjarbræðranna Hermanns Jónassonar, Karls Kristjánsson- ar og sveitungans, Páls frá Hól- um, siðarprestsá Skinnastað. En að slðustu skal hér nefnt stærsta nafn kennaraliðsins, MagnUsar Einarssonar, sem kenndisóng og orgelleik i skólanum og var talinn vera brautryðjandi 1 söngmennt á Norðurlandi. Hjá þessum ágæta söngkennara fékk Bjarni auka- nám I orgelleik, tvo tima á viku og lagði þar með grunninn að hugstæðasta þætti æfistarfs sins. Að lokinni vetrardvöl á Akur- eyri, var aftur haldið af stað heim til Hornaf jarðar og siglt I átt til Langaness. Þetta var á árum fyrri heimsstyrjaldarinnar, þeg- ar heimurinn skalf af gný ógn- vekjandi drápsvopna og hættur leyndust á siglingaleiðum á hafi Uti. Þegar komið var austur fyrir Langanes, var strandferðaskipið stöðvað af brezku herskipi og skipstjdra strandferðaskipsins skipað að sigla beint til brezkrar hafnar. Lengi dags fóru fram við- ræður með merkjasendingum & milli skipstjóranna, en að siðustu var um það samið að strand- ferðaskipið, undir eftirliti her- skips, mætti skila friðsömum far- þegum af sér inn á Seyðisfjörö. Þegar hornfirzku skólapiltarnir höfðu fastland Austurlands undir fótum var andvarpað af feginleik ogaf staðhaldiðá hestum postul- anna suður með landi, yf ir Beru- fjörö var fengin ferja. Heimkoma Bjarna I átthaga og móðurrann varð honum kærkom- in, og viðkvæmt móðurhjarta hrærðist af hlýjum fögnuði. Um þær mundir sem Bjarni kom heim frá Akureyri, átti söfn- uður Bjarnaneskirkju ekkert kirkjuorgel. Söngkraftar kirkj- unnar máttuþó teljast mjög góð- ir, einkum var forsöngvari kirkj- unnar, Einar Þorleifsson á Með- alfelli, ágætur söngmaður. Prest- hjdnin i Bjarnanesi, séra Þórður Oddgeirsson og frU Ragnheiður Þórðardóttir, voru einnig mjög sönghneigð, og prestfnlin átti heimilisorgel, sem hUn lék á. Stuttu eftir heimkomuna samd- ist svo um á milli Bjarna og presthjónanna, að hann fengi að ganga að Bjarnanesi nokkrum sinnum f viku og æfa sig á heimil- isorgelið þar. Arangurinn af þvi og náminu i Gagnfræðaskóla Ak- ureyrar varð sá, að einhvern næstu sunnudaga eftir heimkom- una, lék Bjarni á lánsorgel við messugerð i Bjarnaneskirkju. Allt f rá þvi og fram á þennan dag hefur Bjarni verið organisti og söngstjóri kirkjunnar og átti sex- tlu ára söngstjóraafjnæli vorið 1976. Arieftir heimkomuna keypti Bjarni eigið orgel, sem hann svo át'ti I mörg ár sér til yndisauka unz hann keypti enn þíi fullkomn- ara orgel, sem hann á enn. 1 Bjarnaneskirkju var notazt við lánsorgel þar til kirkjuorgel var keypt um eða eftir 1920. Einhvers staðar hefur verið sagt að islenzkir bændur viti alla skapaða hluti um allt milli himins og jarðar annað en lifsstarf sitt, landbunaðinn, um hann viti þeir ekki nokkurn skapaðan lilut. Eng- inn dómur skal hér á það lagður, hvort þessi ummæli sannist á Bjarna I Brekkubæ, en fáum mun það betur ljóst en honum sjálfum, að fjölþætt hugðarefni söngs og fræðimennsku hafa oft glapið hugann frá dagsins önn og lái honum það hver sem vill. Eins og að er vikið hér i upp- hafi, varð annar meginþátturinn i lifi Bjarni i BrekkubæbUskapur á jörðinni Brekku þar.sem lagður skildi grunnur að Hfsafkomu fjöl- skyldu hans. Jörðin Brekka i Nesjum var ein allra minnsta hjáleiga Bjarna- nesbrauðs og land jarðarinnar tvistrað I ósamstæöa landskika,

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.