Fréttablaðið - 30.03.2006, Blaðsíða 30

Fréttablaðið - 30.03.2006, Blaðsíða 30
 30. march 2006 THURSDAY FRÁ DEGI TIL DAGS ÚTGÁFUFÉLAG: 365 – prentmiðlar RITSTJÓRAR: Kári Jónasson og Þorsteinn Pálsson FRÉTTARITSTJÓRI: Sigurjón M. Egilsson AÐSTOÐARRITSTJÓRI: Jón Kaldal FRÉTTASTJÓRI: Arndís Þorgeirsdóttir VARAFRÉTTASTJÓRI: Trausti Hafliðason RITSTJÓRNARFULLTRÚI: Steinunn Stefánsdóttir RITSTJÓRN OG AUGLÝSINGAR: Skaftahlíð 24, 105 Reykjavík AÐALSÍMI: 550 5000 SÍMBRÉF Á FRÉTTADEILD: 550 5006 NETFÖNG: ritstjorn@frettabladid.is og auglysingar@frettabladid.is VEFFANG: visir.is UMBROT: 365 – prentmiðlar PRENTVINNSLA: Ísafoldarprentsmiðja ehf. DREIFING: Pósthúsið ehf. dreifing@posthusid.is Fréttablaðinu er dreift ókeypis á heimili á höfuðborgarsvæðinu, Suðurnesjum og Akureyri. Einnig er hægt að fá blaðið í völdum verslunum á landsbyggðinni. Fréttablaðið áskilur sér rétt til að birta allt efni blaðsins í stafrænu formi og í gagnabönkum án endurgjalds. issn 1670-3871 Mest lesna viðskiptablaðið AUGLÝSINGASÍMI 550 5000 FYLGIR FRÉTTABLAÐINU ALLA MIÐVIKUDAGA Sa m kv æ m t fj ö lm ið la kö n n u n G al lu p o kt ó b er 2 00 5. Ýmislegt kemur á óvart, þegar skuldir þjóðanna eru skoðaðar og hvernig þær skiptast um heiminn. Margir virðast halda, að iðnríkin safni eignum og þróunarlöndin safni skuldum, en málið er þó mun flóknara en svo. Bandaríkjamenn eru skuldugasta þjóð heimsins í dollurum talið, en að vísu ekki miðað við fólksfjölda. Mörg önnur iðnríki hafa með líku lagi safnað skuldum síðustu ár. Mörg þróun- arlönd reka búskap sinn á hinn bóginn með afgangi og safna eign- um, til dæmis Kína. Hverju sætir það? Hvað er í gangi? Hagsaga þjóðar er eins og ævi manns frá vöggu að gröf. Fyrsta kastið eru menn ósjálfbjarga og safna þá skuldum. Þannig byggðu Bandaríkjamenn járnbrautirnar um sitt mikla og víðfeðma land: með erlendu lánsfé. Með aldrinum snúa menn jafnan hallarekstri í afgang og byrja að borga niður skuldirnar, og þar að kemur, að hjöðnun skulda snýst upp í eigna- myndun um miðjan aldur. Á efri árum byrja menn stundum að ganga á eigur sínar og hefja þá hallarekstur á ný. En samlíking ævisögu þjóðar við ævi manns hnýtur um þá einföldu staðreynd, að þjóðirnar hafa eilíft líf og þurfa ekki að gera erfðaskrár. Færa má rök að því, og það hafa margir gert, að þroskuðum iðnríkjum væri hollt að láta hluta eigna sinna af hendi rakna til fátækra þjóða, sem eru skemmra komnar á þroskabrautinni, en þau rök steyta að vísu á ýmsum skerjum eins og gamalt fólk veit, ef það á afskipta- lausa og óreglusama afkomendur. Hvað um það, Bandaríkin eru ennþá ung og leika sér að því að safna skuldum líkt og Íslendingar. Bandaríkjamenn safna að vísu skuldum í eigin mynt - dollurum! - og hafa það í hendi sér að rýra skuldirnar að raungildi með því að hleypa verðbólgunni á skrið heima fyrir. Þetta gætum við ekki gert, þótt við fegin vildum. Þegar þjóð rekur utanríkisvið- skipti sín með halla eins og við höfum gert svo að segja allan lýð- veldistímann, er hægt að brúa bilið með tvennum hætti: með því að taka lán í útlöndum eða laða til sín erlent fjármagn. Erlendu láns- fé fylgja yfirleitt engin áhrif lánardrottna á rekstur fyrirtækj- anna, sem taka lánsféð í þjónustu sína. Erlendri fjárfestingu fylgja hins vegar ítök erlendra fjárfesta með miklar kröfur um arðsemi, og einmitt þess vegna hafa Íslending- ar eins og margar aðrar fyrrum nýlenduþjóðir reynt að bægja frá sér erlendri fjárfestingu og taka heldur lán til að mæta viðskipta- hallanum. Þess vegna er enn lagt blátt bann í lögum við erlendri fjárfestingu í íslenzkri útgerð, og þess vegna hafa virkjunarfram- kvæmdir okkar verið fjármagnað- ar með erlendu lánsfé frekar en hlutafé. Af þessum sökum hefur við- skiptahallinn hér heima leitt til skuldasöfnunar í útlöndum langt umfram ýmis önnur lönd, sem hafa mætt miklum halla með inn- flutningi erlends fjármagns. Singapúr bjó til dæmis við mikinn viðskiptahalla 1972-84 og hleypti erlendu fjármagni inn í landið til mótvægis, svo að erlendar skuldir landsins eru óverulegar þrátt fyrir hallann á fyrri tíð, en hann snerist síðan upp í fjallmyndar- legan afgang. Eistar hafa rekið viðskipti sín við útlönd með mikl- um halla síðan 1991, því að þeir þurftu mjög á innfluttri vöru og þjónustu að halda til uppbygging- ar að endurheimtu sjálfstæði, og ekki heldur þar hefur mikill halli leitt til skuldasöfnunar eða geng- isfalls, því að Eistar brúuðu bilið með því að hleypa erlendri fjár- festingu - finnskri, sænskri, þýzkri - inn í landið í stórum stíl. Líku máli gegnir um Írland og Nýja- Sjáland. Erlend fjárfesting á Nýja- Sjálandi hefur numið 8% af lands- framleiðslu að jafnaði síðan 1990 - og 20% á Írlandi! - á móti 3% á Íslandi. Viðskiptahalli Írlands á fyrri tíð, einkum 1984-96, og Nýja- Sjálands fram á síðustu ár hefur því leitt til mun minni skuldasöfn- unar þar en varð hér heima. Óttinn við erlent fjármagn býður annarri hættu heim: hætt- unni, sem fylgir því, að lánsfé, einkum til skamms tíma, er hvik- ulla en erlend fjárfesting. Það er ekkert tiltökumál fyrir útlendinga að afturkalla lánsfé, ef í harðbakk- ann slær, en það er fyrirhafnar- samt og dýrt að rífa naglfasta fjár- festingu upp með rótum og flytja hana úr landi. Hættan á harðri lendingu eftir listflug liðinna ára væri nú minni, ef við hefðum hleypt meira hlutafé inn í landið og safnað minni skuldum. Hvað olli? Þarna virðast mér haldast í hendur gömul þjóðræknissjónar- mið (enga útlendinga, takk, nema í láglaunastörf) og rótgróið hirðu- leysi um efnahagsmál (þetta redd- ast, annars mokum við bara upp meiri fiski, eða lánsfé). Óttinn við erlent fjármagn Í DAG HALLAREKSTUR ÞJÓÐARBÚSINS ÞORVALDUR GYLFASON Erlendri fjárfestingu fylgja hins vegar ítök erlendra fjárfesta með miklar kröfur um arð- semi, og einmitt þess vegna hafa Íslendingar eins og marg- ar aðrar fyrrum nýlenduþjóðir reynt að bægja frá sér erlendri fjárfestingu og taka heldur lán til að mæta viðskiptahallanum. ��������������������������������������������������������������������� ������������� ������������ ����������������� ����������������������������������������������������������������� ��������������������������� ��������� Rottur og landvarnir Þeir eru margir óvissuþættirnir í varn- ar- og öryggismálum þjóðarinnar um þessar mundir. Nú þegar bandaríski herinn er á förum frá Keflavíkurflugvelli verður farið gaumgæfilega yfir stöðuna á næstu vikum og mánuðum. - Í hernaði vita allir að góð fjarskipti skipta afar miklu máli um varnir og áhrifarík varnarviðbrögð. Það gæti til dæmis þurft að kalla fyrirvaralaust á hjálp. - Öryggi í fjarskiptum var til umræðu á Alþingi í gær og vakin athygli á því að sæsímastrengir milli Íslands og nærliggjandi landa hafa þráfaldlega rofnað á undanförnum mánuðum og misserum, aðallega fyrir rottugang í Skotlandi. Bent var á að rottur hefðu nagað í sundur Farice-kapalinn og valdið sambandsleysi. Sam- gönguráðherra hughreysti þingmenn og sagði að þar ytra væri búið að tvöfalda kapalinn og þar með öryggið. - Hvernig á að skipu- leggja varnir ef ekkert samband er við umheiminn? Er ekki lífsnauðsynlegt að hafa fjarskipti við útlönd í lagi gagnvart fjármálahernaði, áhlaupi útlendinga á krónuna sem reynst gæti þjóðhættu- legt? Til að mynda er alveg hugsanlegt að hópur al-Kaída manna sleppi 500 rottum á tilteknum stað í Skotlandi áður en hann ræðst til atlögu við sam- bandslaust Íslands hálfum sólarhring síðar. Að mörgu er að hyggja í vörnum landsins. Ísleifur á þingi Magnús Þór Hafsteinsson, þingmaður Frjálslynda flokksins, fór mikinn í umræðum fyrr í vikunni um álit umboðsmanns Alþingis vegna skip- unar fyrrverandi félagsmálaráðherra á ráðuneytisstjóra. Hann líkti málinu við drauga í húsum ríkissstjórnarinnar. „Þar eiga eftir að detta fleiri beinagrindur úr skápunum. Þið eruð búnir að brjóta margt og mikið af ykkur í gegnum árin, háttvirtur þingmaður Ísleifur,“ sagði Magnús þykkjuþungur og beindi orðum sínum að Ísólfi Gylfa Pálmasyni, sem situr á nú á þingi fyrir Hjálmar Árnason Framsóknarflokki. – Mismæli Magnúsar er ekki algerlega út í bláinn, því afi Ísólfs Gylfa hét einmitt Ísleifur Sveinsson, sá er byggði meðal annars félagsheimilið á Hvolsvelli. Ísleifur þótti á sinni tíð mjög hallur undir SÍS eða Sambandið, hið volduga viðskiptaveldi Samvinnuhreyfingarinnar. Heima í héraði var Ísleifur – afi Ísólfs Gylfa – því gjarnan kallaður Sísleifur. johannh@frettabladid.isÁlit umboðsmanns Alþingis vegna skipunar í stöðu ráðuneyt-isstjóra í félagsmálaráðuneytinu fyrir tveimur árum hefur eðlilega leitt til umræðu á Alþingi og utan þess. Umræðan ber um margt keim af því sem oft gerist og er reyndar of algengt, að menn vilja sjá andlag allrar umræðu í svörtu eða hvítu. Kjarninn í niðurstöðu umboðsmanns Alþingis er þessi: Í fyrsta lagi staðhæfir hann að ekki sé ágreiningur um lögmæti eða rétt- mæti þeirra sjónarmiða sem ráðherra ákvað að leggja til grund- vallar skipuninni. Í öðru lagi segir umboðsmaður að ráðherra hafi hins vegar ekki sýnt fram á að ákvörðun hans hafi uppfyllt kröfur um undirbúning stöðuveitingar og mat á hæfni umsækjenda. Í þriðja lagi segir umboðsmaður að álit hans feli ekki í sér end- anlega afstöðu til þess hver hafi verið hæfastur umsækjenda og að ólíklegt sé að þeir verulegu annmarkar sem verið hafi á undirbún- ingi leiði til ógildingar á ákvörðun ráðherra. Loks kemur skýrt fram að umboðsmaður fjalli ekki um hugsanlega bótaábyrgð. Það sé eftir atvikum hlutverk dómstóla. Engum blöðum er um það að fletta að athugasemdir umboðs- manns eru alvarlegar um þann þátt málsins sem þeim er beint að. Rétt er og eðlilegt að ráðherra og ríkisstjórn svari þeim skilmerki- lega. En á hinn bóginn er ljóst að endanleg ákvörðun er byggð á lög- mætum sjónarmiðum að mati umboðsmanns. Álit hans getur þannig ekki verið tilefni til kröfu á hendur ráðherra um að ógilda ákvörð- unina. Það yrði að öllum líkindum ólögmæt aðgerð, sem yrði sjálf- stæður grundvöllur að skaðabótakröfu. Óumdeilt er að þeir umsækjendur sem um er að ræða voru báðir hæfir. Ef allri tæpitungu er sleppt sýnist vandi ráðherrans hafa verið fólginn í því að sá umsækjandi sem ekki fékk stöðuna hafði verið í hópi áhrifamanna í hans eigin flokki. Til þess að viðhalda fullum trúverðugleika þurfti hann að sýna fram á að það hefði ekki haft truflandi áhrif á endanlegt val hvar í flokki sá umsækjandi stóð á innanflokksvettvangi. Af harðri gagnrýni umboðsmanns má ráða að ráðherra hafi ekki tekist í samanburðarröksemdarfærslum sínum að eyða efasemdum af þessu tagi. Viðbrögð forsætisráðherra og félagsmálaráðherra verða ekki túlkuð á þann veg að þeir hafi hunsað álit umboðsmanns. Eigi að síður skortir á að þeir hafi nægjanlega skilmerkilega gert grein fyrir því hvernig við verði brugðist. Ekki hefur komið fram hvort ráðherra hefur tekið til íhugunar hvort og þá hvernig bæta má upp þeim umsækjanda sem leitaði til umboðsmanns afleiðingar ann- markanna gagnvart honum. Um þetta mættu viðbrögð ráðherra vera skýrari. Hins vegar eru engin gild rök fyrir því að ráðherra eigi að ganga lengra í viðbrögðum sínum en efni standa til samkvæmt áliti umboðsmanns. Fullyrðingar um að álit umboðsmanns sé almennt virt að vettugi, sem heyrst hafa í þessu samhengi, eiga ekki við nokkur rök að styðjast. Þvert á móti heyrir það til algjörra undan- tekninga hafi þeim ekki verið sinnt. Auk heldur er hafið yfir allan vafa að athugasemdir hans hafa bætt stjórnsýsluna til mikilla muna. Málefnaleg viðbrögð við álitum umboðsmanns Alþingis, bæði af hálfu stjórnvalda og þeirra sem um þau fjalla á Alþingi og utan, eru einkar þýðingarmikil. Gífuryrðaumræða dregur hins vegar úr líkum á því að álit hans hafi tilætluð áhrif til stöðugra betrumbóta í stjórnsýslunni. Umræðan um síðasta álit umboðsmanns hefur verið of gífuryrt þó að það hafi vissulega gefið tilefni til gagnrýni. SJÓNARMIÐ ÞORSTEINN PÁLSSON Álit umboðsmanns Alþingis: Gagnrýni og gífuryrði
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64

x

Fréttablaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Fréttablaðið
https://timarit.is/publication/108

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.