Tíminn - 12.01.1979, Blaðsíða 7

Tíminn - 12.01.1979, Blaðsíða 7
Föstudagur 12. janúar 1979 Þótt árið 1978 hafi veriö land- búnaðinum hagfellt og lfklega mesta f ramleiösluár síðan land byggöist/blasir mikill vandi vib landbUnaði á lslandi og þótt öfugsmlið sé þá er þao einmitt hin mikla framleiðsla sem skapar þennan vanda. Ættu bændur að fá fullt verð fyrir framleiðslu ársins 1978, yrðu tekjur þeirra með allra mesta móti. Hin sifellda framleiðni- aukning undanfarinna áratuga sem byggst hefur á aukinni þekkingu og tækniþróun, hlaut samfara hagstæöu árferði að leiða til þess, að framleiðslu- magn i hinum hefðbundnu bú- greinum yrðimeiraenhin opin- bera landbúnaðarstefna hefur beinlinis stefnt að þ.e. að full- nægtværiþörf þjóðarinnar fyrir mjólkurvörur, kjöt, ull oggærur og nokkuð umfram, a.m.k. i góðum árum, sem þá yrði að flytja Ut, þótt ekki fengist fyrir það framleiðslukostnaðarverð. Til að standa straum af verð- mun á útfluttum biivörum og framleiðslukostnaðarverði , til þess að hægt væri að greiða framleiðendum fullt verð hefur rfkið meö lagaákvæöi tryggt fjármagn til Utflutningsbóta sem þó má ekki nema hærri fjárhæö en 10% af verðgildi landbúnaðarframleiðslunnar kominnar að vinnslustöð. Þetta ákvæði hefur verið í gildi I tæpa tvo áratugi og gefist vel enda skynsamlegt og sanngjarnt. Hins vegar var alltaf augljóst að þetta kerfi eins og öll skipulagn- ing, fæli I sér vanda, — einmitt þann að bændur myndu stefna að það mikilli framleiðslu um- fram innanlandsþarfir, að út- flutningsuppbætur kæmu til greiðslu að miklu eða öllu leyti i flestum árum, en ekki var i lög- unum séð fyrir þvi, hvernig bregöast skyldi við til að fyrir- byggja að landbUnaðarfram- leiðslan færi verulega fram úr þvi magni sem löggjafinn taldi æskilegt. Þegar fyrir sex árum Forvigismenn bænda sáu þennan vanda og vildu fyrir 6 árum koma inn i lög ákvæðum til að auðvelda stjórnun land- búnaðarframleiðslunnar. Var það hinn margumtalaði kjarn- fóðurskattur sem Framleiðslu- ráð landbúnaðarins vildi fá heimild til að leggja á, þegar sérstaklega stæði á. Hann átti að hafa tviþætt áhrif, annars vegar stuðla að þvi að innflutt kjarnfóöur yrði notað i hófi og hins vegar skyldi gjaldið mynda sjóð sem nota mætti til greiðslu Utflutningsuppbóta ef ekki nægðu lögákveðin framlög til þess. Ekki voru bændur sammála um þessa aöferð. Sterk öfl Ur hópi hinna skammsýnni bænda sem töldu heppilegra að fá sem allra ódýrast erlent fóður handa gripum sinum en leggja kapp á öflun úrvalsheyja og annars innlends fóðurs, lögðust með þunga gegn hugmyndinni um kjarnfóðurskatt. Þeir sögðu að með honum væru bændur, tekjulægsta stétt þjóðfélagsins aðeins að leggja skatt á sjálfa sig. Töldu þeir illskárra að lagt væri innvigtunargjald á fram- leiðsluna þegar lögákveönar út- flutningsuppbætur nægðu ekki. Þetta sundurlyndi bænda hafði þau ahrif, að málið náði ekki fram að ganga á Alþingi. Vandinn er þvi óleystur enn, en bændastéttin sem slik getur ekki tekiö á sig sök i þessu efni, af þvi að það er ekki henni að kenna þótt Alþingi taki meira tillit til háværra radda einstaka bænda, heldur en tillagna lýð- ræðislega kjörinna fulltrúa stéttarinnar á BUnaðarþingi og aðalfundi Stéttarsambands bænda. Þetta vandamál var rætt af mikilli alvöru á aðalfundi Stéttarsambands bænda á Eiðum sumarið 1977 og á slðasta Búnaðarþingi. Samþykkt Eiða- fundarins mun lengi i minnum höfð vegna þess, hve raunsæj- um augum mikill meirihluti fulltrúa leit á vandann, sem þá blasti við og yrði liklega meiri siðareins og komiðhefurá dag- inn. Aöalatriði.I ályktun Eiða- fundarins sem munu flestum kunn voru efnislega þessi. 1. Að lagt yrði veröjöfnunar- Míkill vandi blasir við land- búnaðinum gjald á framleiðslu ársins 1977, enda verði að f ullu greiddar lög- boðnar útflutningsbætur. 2. Að Framleiðsluráði verði veitt lagaheúnild til að leggja gjald á innfluttan fóðurbæti er verði notað til verðjöfnunar á framleiðslu hvers árs. 3. Að Framleiðsluráði verði ' veitt lagaheimild til að greiða lægra verð fyrir aukna fram- leiðslu á hverri jörð, þ.e. kvdta- kerfi. Þetta gildi einnig um framleiðslu rikisbúu og þeirra, sem framleiða utan lögbýla. Aukafundurinn og skipun nefndarinnar Þessiályktun orsakaði miklar deilur og fundahöld meðal bænda. Hinn 30. nóv 1977 hélt Stéttarsamband bænda auka- fund. Var þar enn haldið vitur- lega á málum og gerðar kröfur jöfnum höndum á rikissjóð og til bænda sjálfra. Gerð var krafa um aukin afurðalán handa land- búnaðinum, en hinar margum- töluðu lágu tekjur bænda hafa fyrst og fremst orsakast af þvi hve veröbólgan hefur verðrýrt þann tiltölulega stóra hluta af andvirði bUvöruframleiðslunn- ar, oft fjórða hluta innleggsins eða meira sem vinnslustöðvarn- ar hafa ekki getað greitt fyrr en mörgum mánuðum, stundum meira en ári eftir að varan var lögð inn. Hefði þessi eini þáttur verið lagfærður fyrir löngu svo að bændur hefðu fengið allt inn- legg sitt greittisama mánuði og það var lagt inn hefði mátt spara sér hið mikla umtal um að bændur væru tekjulægsta stétt á landinu. Ef bændur hefðu fengið framleiðsluvörur slnar greiddar við afhendingu hefðu þeir f flest- um árum náð þeim lckjum sem þeim voru ætlaðar I verðlags- grundvelli ár hvert. Aukafundur Stéttarsam- bandsins krafðist einnig að felldur yrði niður söluskattur af kjöti. Lagði hann einnig til að smjör yrði sett á utsölu á mjög niðursettu verði, og skipti rfkið og bændur kostnaði af þvi milli sin. Þá hélt fundurinn fram óbreyttri stefnu frá Eiðafundin- um um aðfá heimild um kjarn- fóðurskatt og að koma á kvóta- kerfi. Þessi fundur hafði nokkur áhrif. Ekki tókst þó að fá sölu- skatt af kjöti niðurfelldan eða fá aukin afurðalán og ekki fékkst fram breyting á Fram- leiðsluráðslögunum til að lög- heimila töku kjarnfóðurskatts eða koma á kvótakerfi, en rikis- valdið tók þátt i kostnaði við út- sölu á smjöri, sem grynnkaði i bili á smjörbirgðum og var til hagsbóta fyrir neytendur. Einnig greiddi rikissjóður til Ut- flumingsbóta, það sem á hafði vantað að 10% utflutningsbóta- heimildin hefði veriö notuð sfðustu 3 árin sem tryggöi bændum grundvallarverð fyrir framleiðslu ársins 1976. En aukafundur Stéttarsam- bandsins lægði ekki óánægju- öldur meðal bænda og héldu fundarhöld áfram fram eftir vetri og fjölmiölar gerðu sér tið- rætt um landbunaðarmál en ekki alltaf af sanngirni og góð- vilja. BUnaðarþing 1978 tók þessi mál til meðferðar og afgreiddi þau með ályktun I tveim liöum. I fyrri liönum var lýst stuðningi l! Halldór Pálsson búnaðar- málastjóri við afstöðu Stéttarsambandsins á Eiðafundinum og aukafundin- um 30. nóvember en i sfðari liðnum var samþykkt ósk til landbUnaðarráöherra um að skipa sjö manna nefnd, þrjá eftir tillögu BUnaðarfélags ís- lands þrjá eftir tillögu Stéttar- sambands bænda ogeinn án til- nefningar til að athuga hvaða leiðir væru færastar til þess að tryggja sem best stöðu land- bUnaðarins og afkomu þeirra sem að honum vinna. LandbUnaðarráðherra varð viðósk BUnaðarþings og skipaöi 7 manna nefnd á þann hátt og með þvi markmiði sem BUnaðarþing óskaði eftir. For- maður nefndarinnar var skipaöur Sveinbjörn Dagfinns- son raouneytisstjóri en með honum áttu sæti f nefndinni sex valinkunnir bændur, sem vitaö var, að höfðu allskiptar skoðan- ir a þvi, hvernig heppilegast myndi aö leysa vanda land- bUnaðarins. Meirihluti nefndar- manna hafði hvorki átt sæti á BUnaðarþingi eða aðalfundum Stéttarsambands bænda og var því nefndin á engan hátt fyrir- fram bundin viö fyrri ályktanir i frá þessum félagsmálasamtök- um bænda. Nefndin vann gott verk. Athugaði hUn malin gaumgæfilega og skilaði sam- eiginlegu áliti i byrjun aðal- fundar Stéttarsambands bænda er haldinn var á Akureyri dag- ana 29.-31. ágUst 1978. Þar var nefndarálitið rætt og naut efnis- lega stuðnings alls þorra fundarmanna gegn 4 sem lögðust eindregiö gegn kjarn- fóðurskatti. Nefndarálit sjömannanefndar hefur verið rækilega kynnt fyrir bændum og þjóðinni allri og verður þvi ekki fjölyrt um efni þess hér. Nýtt lagafrumvarp og einkenni þess I desember s.l. flutti land- bUnaðarráðherra frumvarp til laga'um breytingu á lögum nr. 101/1966 um Framleiðsluráð landbUnaðarins, vcrðskráningu, verðmiðlun og sölu á land- bUnaðarvörum o.fl., sem byggir algjörlega á áliti sjömanna- nefndar. Liggur það nú hjá landbUnaðarnefnd n.d. Alþingis. Raddir bæði innan Alþingis og utan hafa ýmislegt við frum- varpið að athuga svo að engan veginn er vlst að það nái fram að ganga, og verður þá að gripa til annarra ráða en frumvarpið gerir ráö fyrir. Samt vil ég reyna að gera grein fyrir, hvað mér finnst frumvarpið einkum hafa sér til ágætis og helstu ágalla þess. Að vfsu mun engum bónda né öðrum sem málefni land- bUnaðarins varða þykja gott að flytja þurfi á Alþingi frumvarp er eigi að vinna aö takmörkun bUvöruframleiðslu og það á kostnað bænda því örðugt er að sjá að markmið frumvarpsins ' náistmeðöðru móti, þótt ráð sé fyrir því gert, að þrátt fyrir ákvæði frumvarpsins eigi bændur að halda tekjum til jafns við aðra þegna. Hins veg- ar held ég, að allir bændur geri sér grein fyrir þvi að eitthvað verður'að gera og að bændur verði sjálfir að leggja eitthvað af mörkum t.d. með breyttum búnaðarháttum o.fl., en ýmsa greinir á um leiðir. Margur óskar helst að sU leið verði farin sem kemur minnst við hans bUskap og hag. Slikt er mannlegt, en ekki endilega skynsamlegt. T.d. vilja margir fugla- og svinabændur vera lausir við kjarnfóðurskatt og bera þvi við að ekki sé offram- leiðsla I þeim bUgreinum. En þessir menn mega vita að fleiri en þeir geta framleitt egg, svínakjöt og hænsnakjötá ódýru innfluttu fóðri. Þurfi að krenkja bUskapmjólkurframleiðenda og sauðfjárbænda gripa áreiöan- lega margir til þess að stunda fugla- eða svinarækt sem auka- bUgrein, a.m.k. ef kjarnfóður verður mjög ódýrt. Er þvi nauðsyn fyrir alla bændur að snUa bökum saman og dreifa erfiðleikum við að leysa vand- ann á sem flesta. Helstu kostir frumvarpsins eru að það er frumvarp um að setja viss heimildarákvæði inn I Framleiðsluráðslögintil þess að kjörnir fulltriiar bænda sjálfra geti með samþykki land- búnaðarráðherra hverju sinni stjórnað búvöruframleiðslunni að settu marki með tiltölulega mildum aðgerðum. Kjarnfóður- skatturinn margumtalaði er hugsaður til að gefa tekjur til veröjöfnunar eða annarrar hag- ræðingar ogauk þesser gert ráð fyrir að hann valdi þvi að minna kjarnfóður veröi notað og af meiri hagsýni hjá sumum en gerthefur verið. Geti þaö fyrst leitt til aukinnar hagkvæmni i bUrekstri þeirra, sem notað hafa mjög mikið kjarnfóður miðað við framleiðslumagn og til viðbótar gæti meiri kjarn- fóðursparnaöur dregið Ur fram- leiðslumagni án þess að rýra nettótekjur. Augljóst er þó að slikur sam- dráttur yröi ekki mjög mikill nema kjarnfóðurgjaldið yrði hátt svo að hver fóöureining I þvi yrði mun dýrari en i góðu innlendu fóðri. Hiö stighækkandi fram- leiðslugjald ef tekið yrðifgefur fé til verðjöfnunar á svipaðan hátt og innvigtunargjald hefur gert, nema það leggst með meiri þunga á þá sem stærri bU- in hafa og þá sem ekki bUa á lögbýlum. Varla geri ég ráð fyrir aö framleiðslugjaldið valdi bein- linis minnkun framleiðslu. Þeir eiga ekki einir að bera krossinn Aðeins eitt atriði I frum- varpinu ef að lögum verður, tryggir samdrátt fram- leiðslunnar. Þaö er í a-]ið 2. gr. oghljóðarsvo: „Asamahátter Framleiðsluráði heimilt að ákveða framleiðendum sérstak- ar verðbætur ef þeir draga úr framleiðslu sinni um ákveðinn hundrabshluta". En þetta er mergurinn máls- ins. Hefur Islenska þjóðin efni á þvi að kaupa bændur til að draga Ur framleiðslu? Ef svo er þá ætti rfkið að taka a.m.k. verulegan þátt i þvi starfi en ekki leggja það á bændur eina. Þeir eiga ekki einir að bera krossinn á aftökustaðinn. Þetta er hið virkilega vanda- mál en ekki hvernig fé er tekið af bændum til að bæta upp verð til þeirra s jálfra, það er fyrst og fremst framkvæmdaratriði þó að lög þurfi að standa að baki slikra framkvæmda. Það er staðreynd að sá gjald- eyrir sem fæst fyrir útfluttar landbúnaðarvörur er þjóöinni dýrenhefur hún efni á aðkaupa bændur til að afla hans ekki? Þjóðin er og hefur oftast veriö I mikilli gjaldeyrisþörf og svo mun lengi verða. Samkvæmt verslunarskýrsl- um 1977, siðasta heila áriö sem endanlegar tölur eru til fyrir var gjaldeyrisöflun þjóðarínnar af Utfluttum vörum tæpir 102 milljarðar og flokkast eftir at- vinnuvegum i grófum dráttum þannig: Milljónir kr. % Sjávarafurðir, óunnar og unnar 76.335 74,9 LandbUnaöarafurðir.óunnar. 2.569 %5 LandbUnaðarafurðir.unnar. 4.519 4,4 Alogálmelmi 14.933 14,7 KisilgUrogþangmjöl 875 0,9 Iðnaðarvörur án uppruna i sjávarUtvegieöalandbUnaði 800 0,8 Annaö (gömulskip, vikur.viöskiptio.fl.) 1.849 1,8 Samtals 101.880 * 100,0 Af heildargjaldeyrisöfluninni er 6,9% frá landbúnaði óunnin og meira eða minna unnin vara. Hiðalgjörlegaóunnaerkr. 2.569 milljónireða 2,5% af gjaldeyris- öfluniuni. Hvaða atvinnuvegur á að afla þessa gjaldeyris, ef landbUnaðurinn verður dreginn saman til þess að fullnægja aö- eins neysluþörf þjóðarinnar? Ekki sjávarUtvegurinn, af þvl aö þegar er veitt meira en talið er óhætt aö bestu manna yfir- syn. Þvf miður ekki iðnaðurínn. Ha'nn virðist einskis megnugur. Þegar sleppt er þjónustuiðnaði og vinnslu Ur landbúnaðarvör- um og sjávarafla kemur fram aðléttiðnaðurinnskapaði aðeins 800 milljónir króna I gjaldeyri 1977. En gjaldeyrissparandi iönaöur er ekki síður mikils virði fyrir þjóðina en gjald- eyrisskapandi iðnaður. En nU virðist erfiðlega ganga fyrir ýmsum þáttum gjaldeyrisspar- andi iönaðar vegna samkeppni viö erlendan varning eins og t.d. I fataiðnaði. Einu sinni klæddi þjdðin sig sjálf en nU er sagt að flytja þurfi inn fatnaö fyrir jafn- mikla fjárhæö og nemur öllum bifreiöainnflutningi þjóöarinn- ar. Eg fæ ekki séð aö iðnaðurinn geti tekiðviðmiklu vinnuafli frá landbunaði nema þá þjónustu- iðnaöurinn, þó ekki sé toku fyrir það skotiö að eitthvað fleiri komist að ullar- og skinna- iðnaði. Og spyrja má: Hefur þjóðin efniá aðminnka gæru-og ullarframleiðslu til muna. Fámennur, en hávær hópur Mjög hefur verið rætt um þörf á þvi að minnka landbUnaðar- framleiðsluna og þykjast furðu margir hafa ráð undir rifi hverju til þess að koma þvi I kring ekki slst þeir sem lftið eða ekkert þekkja til landbUnaðar. Margir Ur þeirra röðum segja einfaldlega: ,,Það á að fækka bændum og stækka bU þeirra sem eftir verða til þess að auka hagkvæmni". Þessir menn segja að viöhaldið sé bUskap á örreitis- kotum o.s.frv. Aldrei benda Framhald á bls. 8

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.