Ísafold - 15.08.1878, Blaðsíða 3

Ísafold - 15.08.1878, Blaðsíða 3
7J8 ÍSAFOLD. 79 brim f allri víkinni, nema á litlum bletti, er samsvaraði svo sem bátslengd, par tók klettanef af. í 5 stundir vann öll skipshöfn Fyllu með dugnaði og röskleika að því, að flytja hjer í land góss það, er mjer var trúað fyrir, og heppnaðist að koma því öllu upp heilu og höldnu. Jeg gat því komizt aptur til Reykjavíkur 18 tímum eptir að jeg hafði farið þaðan. Kirkja. í blaðinu ísafold 20/7 78 segir herra S. G. um orðið kirk/'u: ..Jeg man ekki eptir, að jeg hafi sjeð orðið kirkj'u i sömu þýðingu og krisfnii nokkurri bók, sem rituð var fyrir næstliðin aldamót, og varla heldur í því, sem ritað var á 2 til 4 fyrstu ára tugum þessarar aldar, nema hvað því bregður fyrir í þýðing- um úr þýzku og dönsku og þó sjaldan það jeg man". Orðið kirkja annað- hvort i sömu merkingu, sem kristni eða krisfinna manna samfjelag, eða í sömu merkingu, sem stjórnendur kirkjunnar eða kennilýður, í mótsetningu til lcik- dómsins eðaleikra manna, finnst á ge)rsi mörgum stöðum í íslenzkum bókum, eigi að eins í því, er þýtt er úr þýzku eða dönsku, heldur og því, er þýtt er úr latnesku eða er frumritað. Dæmi mætti til tína hundruðum saman, en rúmið leyfir hjer eigi að hafa þau mjög mörg, ætla jeg því að tilfæra fáein ept- ir tímaröð. 1. þrettánda öld: Kon- ungsskuggsjá i,33:lf<: „ok allra helzt helguðum stjórnarmönnum ok þjónostu- mönnum heilagr ar kirkj'u'1. Anec- doton historiam Sverreri regis Norve- giæ illustrans. Havniæ 1815. 4j : Enn þetta er upphaf skilningar þessarrar, at Kristr ok hcilög kirkja fullgera einn líkam alg^rvan, úskaddan, með öllum heilum limum. Kristr sjálfr er höfuð þessa líkams, kirkja er bolrinn. go,0: Svá byrjar at varðveita réttlæti heilagra feðra í Jicilagri kirkj'u. iO4,0: at lieilög kirk/'a skuli nokkurn óstyrk eðr niðrfallaf 'hljóta. Kristinréttr Árna byskups, Hafniæ 1777. 62,: þeir sem deyja í forboðum h eil agrar kirkju. 2o618: eru allir okrkarlar forboðaðir ok fráskildir h c ila.gr i k ir kj'u. 220^: svá segir lögbók heilagrar kirk/'u. Norges gamle .1 ,ove, 222,..: öll kristi- lig þjóð ok allra heilagra manna sam- band ok heilbg kírkj'a. Sjá enn fremur orðið kirkj'a í registri aptan við 1. b. Fornbrjefasafns. — Fjórtánda ö 1 d: Arna byskups saga í Byskupasög- um 1, 773!: setjast á kirkjueignir móti hcilagri kirkj'u ok lærðra manna skipan. 773lg: atþeirsnúi á hcilagr- ar kirkj'u náðir. J.aurentius saga í sama bindi, 8ools: J.aurentius gékk dag- liga til studium at læra kirkjunnar l ö'g. 8 2 6,6 : þú kant vel k ir kj' u n n a r lög. 8362n: hann er hinnmesti klerkr ok vel kunnandi til k ir kj' u n n ar laga. 837^: meira eigit þér at meta nauðsyn heilagrar kirkj'u. Guðmundarsaga Arngríms ábóta í 2. b. Byskupasagna, 1 ji, : Friðrik keisara voru kirkjunnar náðir svo leiðar. 4,,,-: þá sneri hinn ú- mildi sínum herskiídi upp á kirkj'- ¦ui/nar meinsemð. Thómas saga erki- byskups. Christiania 1869, 423: svo oft sem hann ferr til páfagarðs fyrir kirkj- u/inar nytsemð. 6r,: svá at hann grimmist eigiupp á heilaga kirkju. qu : sakir kir kj'unnar ok klerkdóms- ins ok almúgsins nytsemðar. Stjórn, Christiania 1862, 44,0: okfyrirþví seg- ist kirkj'an eðr krisfnin að hafa upprás af Abel. — Fimmtánda öld: Kirkjusaga Finns Jónssonar 2, 387^ ár 1431): Nú afþvíat hann hefir geng- it til sættar við guð ok heilaga kirk/'u ok oss. 2, 584,0 (ár 1431): skriptir ok félát, sem brotunum til berr eftir guðs lögum ok heilagr ar k/'rk- /11. 2, 238,5 (26/n 1450): skulu þeir vera bölvaðir ok í banni á hcilagrar kirkj'u vegna af vorum helga föður páfánum í Róm ok öllum byskupum í Noregi og Danmörk. — Sextánda öld: Margarita Theologica, Kmh. 1558, K. 2j-: Eg trúi á helgan anda, og þar sé heilög kristileg kirkj'a. K218: Og eina heilaga kristiliga og postulliga kirkju. Summaria yfirþað nýjatesta- mentið, Núpufelli 1589. Iijal : Síík játn- ing líkar herranum Christo vel, og hann segir hold og blóð hafi þeim ekki þetta opinberað, heldr guð fyrir sinn helga anda, prísar þar fyrir slíka játning og segir, að hún sé einka grundvöllr, á hverjum hans kirk/a sé uppbygð. — Seytjánda öld: Catechismus, Hól- um, ióio, Aa^: Heilagr andi verðr sendr og gefinn kristilegri kirk/'u. Aavi0: Eg trúi, að sé heiló'g kristi- leg kirkj'a. Aav220: petta orð kirk- j'a þýðir og merkir ekki hús eða bygg- ing, so sem var Jerúsalems musteri, eða aðrar kirkjur og byggingar af kalki og steinum, tré og torfi gjörðar, i hverj- um menn koma til samans að heyra guðsorð, heldr merkir þetta orð krist- inna manna söfnuð. — Atjánda öld: Vídalins postilla, Hólum 1724, A2t : Hinni dýrkeyptu Jesu Christi brúði, kristilegri kirkj'u Guðs i íslandi, minni hjartkærri móður, óska eg friðar og heílla af sínum unnusta. Sannleiki Guðhræðslunnar, Hólum 1769, ~l: Eg trúi á heilagan anda, og að sé ein heil- ög, almennileg, kristileg kirkj'a. — Nítjánda öld: Lærdómsbók í evan- geliskum, kristilegum trúarbrögðum. Ivmh. 1815. XII19: Eg trúi á heilagan anda, og að sé ein heilög, almennileg, kristileg kirkj'a. XIII^: í hverri kristi- legri kirkj'u hann náðarsamlega fyrir- gefr mér og öllum trúuðum daglega allar syndir. Basthólms Höfuðlærdóm- ar, Viðey 1837, 38510: pað stærsta og furðanlegasta af öllum þeim krapta- verkum, sem Kristr og hans postular hafa gjört, er óneitanlega stiftan og út- breiðsla kristilegrar kirkj'u um allan heiminn. 403,5 : Að skírnin sé afKristi tilsett til að verða meðlimr hans kirk- j'u . . ., vita allir, sem lesið hafa Krists síðustu skipun til sinna lærisveina. Myn- sters Hugleiðingar, Kmh. 183Q, 45828: Kristin kirk/'a eðr söfnuðr Krists á jörðunni er félag þeirra manna, sem aðh}dlast Krist. 459,4: Hversu dýrmæt var kirkj'au í uppvexti sinum postul- um Krists? Svo sem jeg hefi áður sagt, hefði mátt tina til dæmi hundruðum saman til að sýna, að orðið kirkj'a er í ís- lenzkum bókum þráfaldlega haft til að tákna hið latneska orð ecclesia í hinni víðari merkingu þess, og að varlega er gjöranda að fullyrða um nokkurt ein- stakt orð, að það finnist eigi eða mjó'g sj'aldan í íslenzkum bókum í þeirri eða þeirri merkingu. Til þess að geta full- yrt slíkt þarf gott minni og mikla lesn- ing. Jeg vona að þau dæmi, er til eru færð úr bókum frá 13. og 14. öld, sýni, að orðið kirkja i hinni víðari merk- ingu þess er eigi tekið eptir þýzku eða dönsku, heldur er það þýðing hins Iatn- eska orðs ecclesia. par í mót er orðið dlíta (= ætla, hyggja, telja), er herra S. G. drepur eigi hendi við, myndað eptir hinu þýzka orði ansehen. pessa orðs þurfum vjer eigi, af því að vjer eigum mörg önnur betri orð í sömu merkingu. Eigi skil jeg, hvers vegna herra S. G. við hefir hið óhneigilega almúgaorð okkar (málið okkar —• mái vort) í stað hins rjetta og tiguligra orðs vor, vorf. Hve fagurt og giillaldarlegt sem al- þýðumálið kann að vera, þá nær það eigi langt til að tákna með því visinda- legar hugmyndir. Verða því íræði- menn að nota bókmálið, einkum hið forna, það sem það nær, en mynda ný orð, þar sem orð vantar. •23/ -o ¦' ' Jón porkelssoii. Straumbaðstofa. pegar maður sjer hversu Reykjavík í mörgu hefir farið fram á síðari árum, og hve miklu fje hefir verið varið, til að prýða t. d. stræti og torg bæjarins, þá er þó eitt, sem bæði innlenda og útlenda furðar á að þar vantar, og það er straumbaðstofa með bryggju út í sjóinn. Straumböð eru svo heilnæm, og að kalla nauðsyn- leg, að furðu gegnir að þau skuli ó- fáanleg i jafn glæsilegum bæ. Bærinn á skothús, — en ekkert baðhi'is; bær- inn á strítubraut („Keglebane") en ekkert baðhiís; bærinn á leikvöll fyrir knattleik (Cricket) en ekkert baffhús; bærinn á bráðum ískjallara, en ekkert bað'hús; bærinn á að endingu 4—5 veitingahús, en ekkert baðhús. Skyldi það vera hollara, að þvo sjer að innan í vínföngum, en að utan í sjó? Drepsóttin í Aþenuborg. Eins og allir vita gekk voðaleg drepsótt í Aþenu- borg, meðan á peloponnesiska stríðinu stóð. Hún drap fólk hrönnum saman, og hlífði hvorki háum nje lágum. Með- ai annara dó höfðinginn Períkles úr henni. Enginn læknir rjeði neitt við hana, fyr en scytneskur læknir, Toxeris að nafni, kom að. Hann skipaði að hella öllu víni og vínföngum^ se.m til voru í Aþenuborg, út um stræti borg'- arinnar, svo ekki væri einn dropi eptir hjá veitingamönnum. Vonum bráðar rjenaði drepsóttin. Halda sumir, að drepsóttin muni hafa rjenað með dn'kkjuskapnum. Kirkjulegt timarit. Hjer á landi hefir kirkjulegt tíma- rit ekki verið útgefið að staðaldri. Hver sem vill vita um kirkjuleg mál, verður að snúa sjer með það til dag- blaðanna, og er það opt eigi viðkunn- anlegt, og hefir það án efa gjört sitt til þess, að svo lítið hefir verið hugsað og ritað um kirkjuleg málefni. Eins og eðlilegt er, er ekki einungis allur þorri leikmanna, heldur og flestir prest- ar ókunnugir flestu, sem fram fer í kirkjunni erlendis og jafnvel sem við ber hjer á landi. Oss er brugðið um, að kirkjulífið hjá oss sje dauft, og er það eigi að orsakalausu, en það getur naumast lifnað almennt, nema það fái málfæri í kirkjulegu tímariti. Nauð- synin til að gefa út slíkt rit, fer þó einkum vaxandi nú, þegar svo margt það, er snertir kirkjuna, er í hreifingu. Vjer prestar í Kjalarnesþingi höf-

x

Ísafold

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Ísafold
https://timarit.is/publication/315

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.