Ísafold - 13.05.1879, Blaðsíða 1

Ísafold - 13.05.1879, Blaðsíða 1
í S AFOLO VI 14. Reykjavík, þriðjudaginn 13. maimán. 1879. Háttvirti herra ritstjóri! J?ó mjer lfki vel greinin í „ísafold" i2.des. f. á., að því leyti hún lýsir vel- vilja yðar til mín, og gefur mjer um leið þarflegar áminningar, verð jeg samt að biðja yður að leyfa mjer að gjöra við hana fáeinar athugasemdir. Jpað er þá fyrst, að mjer finnst það ekki nákvæmlega orðað, þar sem sagt er, að ágreiningurinn okkar á milli um skilninginn á kaupmannalögunum sje sjer í lagi um það, „hverja þýðing eigi að leggja í orðið „hjerlendur", þvíhvorki hefi jeg haft nje látið í ljósi nokkurn efa um að þetta orð ætti að merkja hið sama og „íslenzkur"', þó mjer þættihið síðarnefnda orð eiga betur við af öðr- um ástæðum; en ágreiningurinn er um það, hvort orðið „hjerlendur" í i. gr. frumvarpsins, eigi að eins við kaupfje- lögin (eins og þjer haldið fram), eða það eigi einnig að ná til þeirra „kaup- manna, sem búsettir eru á íslandi" (eins og jeg hefi skilið það). Jeg hefi áður tekið fram allt það, sem minn skilning- ur á greininni er byggður á, og skal því ekki frekar þrátta um það, hvor okkar hafi hjer rjettara fyrir sjer. En nú er ekki hjer með búið, því jeg get heldur ekki verið yður samdóma um, „að kaupfjelögin verði að heita íslenzk, hvar sem kaupstjóri er búsettur, á með- an meiri hluti hlutabrjefanna er í hönd- um íslendinga, þvf að bólfesta fjelag- anna verði eigi ákveðin með öðru móti". p-að mun þó lengi hafa verið almenn regla, að heimili fjelaga — hvort held- ur það eru kaupfjelög eða önnur fjelög — sje ákveðið eptir því, hvar stjórn þeirra hefir búsetu, enda virðist þessi regla að vera bæði hin eðlilegasta og áreiðanlegasta. Jpar sem það enn frem- ur er sagt, að búsetunni fylgi rjettindi til strandsiglinga, er þetta heldur ekki sem rjettast, því bæði eptir hinni ís- lettzku og dönsku lÖggjöf eru þessi rjett- indi eingöngu bundin við þjóðernið, en alls eigi við það, hvar eigandinn er bú- settur í ríkinu. Jpað er í dag 25 ár síðan Island fjekk frjálsa verzlun, og þó er enn verið að tala um einokun og nýlendukjör íslendinga í verzlunarefn- um. En þó verzlunin sje enn ekkikom- in í það horf, sem vera ætti, er hvorki stjórninni nje lögunum um það að kenna, heldur er það undir landsmönnum sjálf- um komið, og er satt bezt að segja, að þjer hafið ekki látið yðar eptir liggja að brýna það fyrir þeim. En úr þessu verður ekki bætt með því að innleiða nýja einokun, eins og að vissu leyti yrði gjört, ef þeir menn, sem reka fasta verdun á Islandi, og greiða af henni sömu skatta og skyldur eins og aðrir, yrði látnir sæta lakari kjörum en aðrir verzlunarmenn, og jafnvel sviptir at- vinnuvegi, sem þeir hingað til hafa haft, einungis fyrir þá sök, að þeir eru ekki búsettir í landinu, enda efastjeg mikið um, að landið með þvf móti hæni að sjer nokkurn nýtan mann, heldur mun miklu hættara við að það með því móti kunni að missa marga nytsama borgara. Hvort þeir Ólafur stiptamtmaður og Magnús konferenzráð, mundu hafa mælt fram með slíkri uppástungu1, þori jeg ekki að segja með vissu, þó mjer þyki það ekki líklegt, en mjer er óhætt að fullyrða, að Grímur sál. amtmaður hefði ekki lagt til með þvílíkum ójöfnuði. En hvað sem nú þessu líður, þá held jeg öllum megi vera orðið það ljóst afþví, sem fram er komið í þessu máli, að frumvarp það, sem hjer er um- talsefni, var svoleiðis úr garði gjört, að það átti ekki að ná staðfestingu, enda er jeg sannfærður um, að hefðuð þjer sjálfur fjallað um það, hefði það orðið með öðru móti, en auðvitað er, að hver einstakur þingmaður getur ekki haft ábyrgð á því, hvernig hvert sjer- stakt lagaboð er samið, og lendir það þá á stjórninni, ef hún samþykkir þau lagaboð, sem annaðhvort eru skaðleg, ranglát, eð,a svo illa samin, að þau verða ekki skilin, að jeg ekki tali um, þegar þau koma í bága við sjálfa stjórnar- skrána, eins og átti sjer stað um kláða- lögin, og kom mjer það sannarlega ó- vart, þegar jeg sá, að þjer höfðuð mis- virt það við stjórnina að þeim varhafn- að. Jeg get einnig sagt það með sanni, að margir hafa álasað stjórninni fyrir að hún hafi samþykkt þau lagaboð, sem mikil missmíði hafa á verið, en enginn svo jeg viti, að Garða-prófastinum und- anteknum, fyrir það, að nokkru laga- boði hafi verið hafnað án nægra or- saka. Jeg er yður þakklátur fyrir það, að þjer viljið gjöra mig að meðhjálpara á alþingi, því jeg veit, að það er gjört í góðu skyni, en jeg er hræddur um að þjer hafið ekki gjört yður það ljóst, hvernig staða mín yrði þar. Eptir stjórnarskránni 34. gr. 1. staflið, (sbr. við 2. staflið að niðurlagi) getur enginn annar en landshöfðingi2 samiðviö þingið, x) Sbr. íslands almennu bænarskrá 1795, bls. 25. Kyhn „Nödværge" bls. 183—188. Ritstj. 2) Eða annar maður „í forföllum Jandshöfðingja". Ritstj. og er þetta sjálfsagt öldungis samkvæmt sjálfri stjórnarskipaninni (konstitutionelt), en þar sem svo er mælt fyrir f sömu grein, „að stjórnin geti veitt öðrum manni umboð til að vera á þingi við hlið lands- höfðingja, ogláta þvíítje skýrslurþær, sem virðast hauðsynlegar", þá er ákvörð- un þessi mjög einstaklegs eðlis, og sem stendur, að kalla má, dauður bókstafur, þar sem hún lýtur að því, að, einkum þegar fram líðastundir, kunni aðkoma fyrir svo sjerstakleg málefni, að það þurfi að láta mann, sem hefir sjerlega kunnáttu í einhverri list eða íþrótt, t. a. m. í smíðvjelafræði, tilbúningi á frjetta- fleygi, eða öðrum sjaldgæfum mannvirkj- um, vera til staðar á þinginu, til þess að leiðbeina því í skilningi á þessum eða því um líkum vandamálum, en jeg er enginn slíkur listamaður, eins og þjer vitið, enda hafa slík mál ekki hingað til komið fyrir þingið. En ef það, „að leiðbeina þinginu fyrirfram", er svo að skilja, að það eigi að lesa „Lektiur" með þingmönnum á morgnana, áður en þeir fara upp í salinn, þá sýnist mjer næst að landshöfðingjaritarinn takist þann starfa á hendur, þó jeg reyndar haldi, að það sje hreinn óþarfi og að flestir af þingmönnum sjeu upp úr því vaxnir. Að öðru leyti er jeg yður öld- ungis samdóma um, að ekki mundi hafa af því veitt, þó landshöfðingi hefði í lögunum fengið heimild til að nota að- stoðarmann eins og áður var, því þó landshöfðinginn, sem nú er, þurfi máske ekki þeirrar aðstoðar með, þá er ekki sagt að slíkur maður fáist aptur, þegar hans missir við, en, eins og áður er á vikið, þótti slíkt fyrirkomulag ekki leng- ur við eiga, eptir að þingið hafði fengið löggjafarvald. Kaupmannahöfn, 15. apr. 1879. Yðar skuldbundinn vin Oddg. Stcphcnscn. Jpetta málefni hefir nú verið svo ýtarlega rætt í „ísafold" á marga vegu, að það væri málalenging, að fara um það fleiri orðum að svo stöddu. J?að mun gefast færi á því síðar. Höf., sem eflaust vill fósturjörðu sinni vel, getur ekki að því gjört, að hann er sjálfur búsettur í ríkinu, en ekki í land- inu, og hlýtur það að hafa nokkur á- hrif á skoðanir hans. En þar fyrir má hann, eptir stöðu sinni, manna sízt gleyma því, að eptir stöðulögunum z. jan, 1871, 3. gr., er íslenzka vcrzlaniit

x

Ísafold

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Ísafold
https://timarit.is/publication/315

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.