Ísafold - 11.01.1890, Blaðsíða 1

Ísafold - 11.01.1890, Blaðsíða 1
 Kemu: úl -i miovikudö,>um o« laugardögum. Verð árgangsins (lO+arka) 4 kr.; erlendis 5 kr. Borgist fyrir miðjan júHmánuð. ISAFOLD. Uppsögn (skrirle:j) Inmrlin viS áramót, ógitd nema komin íjf til útgefanda fyrir t.okt. Af- greiðslust. í AusUtrstrmti S. XVII 4 Reykjavik, laugardaginn 11. janúar. 1890 Um samgöngur vorar og gufuskipsmálið. Eptir Jtns Pálsson. IV. Hestarnir með reiðingunum eru, eins og •allirvita, aðal-llutningatól hér á landi. Hin- ar alkunnu lestaferðir eru viðskipta-lítæðar þjóðarinnar. En hvílíkar lífæðar! Bjer á við hið fornkveðna : að »svo má illu venjast að gott þykÍD, því svo virðist sem þjóðin sje fyrir aíi venjunnar búin að sætta sig heilum sáttum við fiutningaaðferð þessa, sem þó er neyðarúrræði, þar eð hún leggur á landsmenn afar-þungbæran skatt árlega, og veitir auk þess alls ónóga úrbót tiutningaþarfarinnar, •og hefir því verið, er og muu jafnan reynast hinn versti þrándur í götu allra verklsgra fram- fara vorra og megunarþrifa. Að leysa ur þeirri spurningu, hvað lesta- ferðirnar kosti á ári hverju hj'er á landi, svo nærri sönnu fari, er án efa vaudasamt; um þetta atriði muuu skoðanir mjög skiptar, því sínum augum lítur hver á silfrið. Fjöldi manna hjer á landi hugsar lítt út í, hvað þau verk eða þeir munir kosta, sem ekki eru jafnstundis borgaðir með peningum eða öðrum verðniætum munum, og ekki all- fáir telja sjer allt kostnaðarlaust annað en það, sem þannig er beinlínis borgað. Frá þessu sjónarmiði líta eigi allfáir á ferðalög sín, og hugga sig við það, að þau kosti ekki annað en það, sem beint er borgað út t. d. fyrir næturgreiða, í ferjutolla og þess konar fi. Tíma, vinnukrapt og áhaldaslit álíta þeir svo sem einskis virði. En hversu fráleitt sem slíkt hugsunarleysi er, má leggjaþvíþað líknaryrði, að það er ekki óeðlilegt hjá þjóð, sem búið hefir við slíka kosti sem vjer. Fleiri eru án efa þó þeir, sem hugsa alvar- lega um það og finna til þess, hve dýrir og -erfiðir Iestaflutningarnir eru, og vita það, að þeir eru í sínu verði eins fyrir því, þótt eigi sjeu beinirpeningar greiddir af hendi fyrirþá, og að þeir eru jafndýrkeyptir þeim, sem legg- ur til þeirra menn, hesta og áhöld, eins og hinum , sem kaupir allt þetta sanngjörnu verði fyrir borgun út í hönd. Eigi muuu menn þó almennt gjöra sjer sem ljósasta grein fyrir lestaferðakostnaðinum, og er þó hin brýnasta nauðsyn á því, að almenningur komist að rjettri niðurstöðu um þennakostn- að; því glögg hugmynd um hann mundi verða hin mesta hvöt til þess að kapp yrði lagt á, að koma samgöngum vorum í annað ogbetra horf en þær eru í. Jeg ætla meira að segja, að ef mönnum væri ljóst, hversu óbærilega dýr ferðalög VOr og flutningar eru, þá mundi hver sannur framfaramaður og ættjarðarvinur vilja leggja jafnvel hart á sig til þess að styðja að því, að bæta þetta þjóðarböl vort. jbegar áætla skal, hvað lestaferðirnar á ís- Iandi kosti, þá er næsta erfitt að finna hinn rjetta mælikvarða, með því að bæði menn og hestar eru svo misdýrir og vegalengdirnar til aðdráttanna svo mjög misjafnar í ýmsum hjeruðum. Jeg ætla samt að gjöra tilraun ¦til að áætla hinn árlega lestaferðakostnað hjer á landi, í þeirri von, að áætlun mín fari eigi mjög fjarri vegi, og kunni að verða mönn- um hvöt til að hugsa rækilega um þetta mikilsverða mál ; en skyldi ínjer skjátlast að mun í áætlun þesaari, og yrði mjer með rök- um sýnt fram á það, mundi jeg verða mjög þakklátur fyrir slíka leiðrjetting. Jeg gjöri, að allt að 50 þúsundir manna hjer á landi að mestu leyti flytji að sjer og frá á hestum, en að fullar 20 þúsundir manna (.)-. kaupstaðafólk, sjávarsveitamenn og eyja- skeggjar) ýmist þurfi litlar sem engar vörur að flytja að sjer og frá, eða flytji að sjer á opnum bátum. Aðflutning þessara nær 50 þúsunda sveita- búa áætla jeg 150,000 hestklyfjar, og mun það ekki of í langt, að gjöra ailan aðdrátt (trjávið, fiskæti og alla kaupstaðarvöru, auk annars sem flutt er) hjer um bil þrennar klyfjar á mann. Meðaltal vegalengdar þeirr- ar, sem flytja skal varninginn yfir, áætla jeg þingmannaleið og gjöri, að til hverrar lestaferð- ar, sem farin er, þingmannaleið vegar fram og aptur gaugi, gangi að minnsta kosti 8 dagar, að þeim tíma meðtöldum, sem þarf til heiman- búnaðar og uppbiuiaðar á lestina á síðan. Sje nú gjört að hver áburðarhestur með öll- um áhöldum kosti 1 kr. um dag hvern, þá verða það árlega 450,000 kr. pegar ætlaður er fullgildur lestamaður með hverjum ð á- burðarhestum, og honum ætlaðar með fæði og fatasliti 3 kr. um dag hvern, þá verður kaup Iestamanna samtals um árið 270,000 kr. og sjeu reiðhestar þeirra látnir kosta 1 kr., hver um daginn, þá kosta þeir árlega 90,000 kr. þetta verða samtals 810,000 kr. í ferjutolla, næturgreiða, borgun fyrir hesta- beit og hestapössun, og í hestamissi fyrir slys legg jeg samtals 40,000 kr. þann- ig reiknast mjer að allur lestaferðakostnaður hjer á landi nemi að minnsta kosti 850,000 kr. á ári hverju. þetta mun mörgum þykja býsna- mikil upp- hæð; en þó er jeg þeirrar skoðunar, að áætl- un þessi sýni ekki ofháar tölur að óllu sam- töldu, enda hef jeg sleppt mörgu, sem sjíílf- sa<»t er að telja til lestaflutningakostnaðar- ins, t. d. tafir þær, sem lestir verða að sæta, sjer til afdreps; og síðan er ekki annars kostur en hýrast þar sem menn á þenna hátt eru seztir að, unz veður batnar. f>ann- ig verða lestamenn stundum að liggja úti votir, kaldir og einatt í fleiru tilliti illa haldn- ir dægrum saman yfir farangrinum, sem vöknar og skemmist æ meir og meir. Ofan á hinn gegndarlausa kostnað, sem verður að áætlun minni 17 kr. á uef hvert og mundi þykja tilfinuaulegur skattur til lands- þarfa, og erfiðleikana, sem lestaflutningamir hafa í fór með sjer, bætist nú sá annmarki, að með þeim er eigi unnt að fullnægja vaxandi flutningaþörf landsmanna. Fyrst og fremst verða yfir höfuð eigi flattir þyngri hlutir en svo, að klyftækir sjeu, og auk þess er frá- gangssök að flytja að sjer ýmsar nauðsynja- vörur, t. d. óleskjað kalk, sement og fl. punn- ig er loku fyrir það skotið, að torfbœirnir geti horfið fyrir steinhúsum og timburhúsum, en hitt víst, að meiri hluti þjóðarinnar verð- ur að hyrast í sínum torfkofum, meðau lesta- ferðaokið liggur á henni með sínum heljar- þunga, og sætta sig við rakann. kuldann, fú- ann, óþrifnaðinn og öll óþægindin, sem jafa- an verða torfbæjanna fylgifiskar, auk sífelldra jarðarskemmda, erfiðis og tilkostnaðar. Auðvitað hlytu flutningar þessir að kosta töluvert fje, þótt hjer væru komnir akvegir um land allt; en svo telst mjer til, að gætu menn dregið að sjer á vögnum hinn sama aðdrátt, sem nú er á hestum fluttur, þá mundu við það sparast að minnsta kosti 300,000 kr. á ári hverju, og er það dálagleg upphæð; það væru 8 miljónir króua á 10 árum, auk hins ómetanlega óbeina hagnaðar, sem af því stæði, að notá vagna til flutninga í stað áburðarhesta. V . þ/eir flutningar, sem livorki leuda á mönn- um nje hestum, lenda á opnu bátunum, og hef jeg áætlað, að fullar 20 þúsundir manna —að frádregnum kauptúnabúum, sem euga flutninga þurfa að annast—, ferðist og fiytji flutninga sína á opnum bátum. En auk þessa kcmur og á opnu bátana nokkur hluti sveita- mannatíutninganna, t. d. skreið, sem opt er flutt nokkurn hlut vegar á bátum, bii að og skemmdir þær, sem flutningurinn opt ogjstytta leiðina. tíðum verður fyrir einmitt fyrir þá sök, að hann er fluttur á þennan hátt. pennan kostnað legg jeg ofan á áætlun mína, og er þó augljóst, að hann getur ekki verið neitt smáræði, því að það er kunnugra en fráþurfi að segja, að lestamanna varuingur vöknar opt til stórskemmda í rigningum og atast út í for, ryki og sandi, bæði meðan verið er á Ef miðað er við hinar áætluðu tölur, ættu þanm'g að eins f hlutar allra flutninga á landinu að lenda á opaum bátum, en f á hestunum. En af því að sjávarsveitafólk sækir margfalt meira í kaupstaði en sveita- bændur og framleiðir einungis þunga og fyrir- ferðarmikla vöru, sem mestöll er flutt burtu til kauptúna, þá verða flutningar sjávarbyggð- ferðinni og þó einkum þegar tekið er ofan afjarmanna, að tiltölu við fjölda þeirra, marg hestunum við ferjuvötn og í áfangastöðum, og eins þegar «gjöra verður að» á hestum á ferðinni, sem komið getur fyrir hvarsem vera skal, ekki síður úti í mýrum en á þurri jörð. pá eru og tafirnar eigi síður tilfinnanlegar; verða lestamenn, hjer á Suðurlandi að minnsta kosti, eigi allsjaldan að «leggjast» með lestir sínar vegna illviðra, bunka saman farangurinn, ef þeir hafa tjald yfir sjálfa sig, falt meiri en flutningur sveitamanna, og lendir því vafalaust miklu meira en » allra flutninga hjer á landi á opnu bátutram. Aðalkostur bátaflutninganna um frani lesta- flutninga er sá, að á bátum má flytja þyngri og stætri hluti en á hestum, og er eigi lít- ils vert um þann kost. pað er honum án efa að þakka, að básakynni megandi sjávar- bænda taka langt fram liúsakynnum jafnvel en annars jafnframt hlaða úr honum skýli' miklu efnaðri sveitabúa.

x

Ísafold

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Ísafold
https://timarit.is/publication/315

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.