Ísafold - 21.02.1894, Blaðsíða 1

Ísafold - 21.02.1894, Blaðsíða 1
Kemur út ýmist emu sinni ¦eða tvisvar í viku. Ver3 árg. (minnst 80 arka) i kr.. erlendis 5 kr. eía l'/s cLoll.i borgist fyrirmiojanjúlíman. (erlend- is fyrir fram). ÍSAFOLD. Uppsögn(skrifleg)bundin vifc áramót. ógild nema komÍD aje til útgefanda fyrir l.októ- berm. Afgreioslustoia blaös- Ins er i Austuratrceti 6 XXI. árg. Reykjavík, miðvikudaginn 31. febr. 1894. 10. blað. Nýtt rit. „Chicagó-för mín. Eptir MattMas Jochumsson". Ferðasögu þessa hafði höf. boðað f'yrir löngu, og hafa menn verið langeygir eptir að fá að heyra sagt frá þeim afreksverk- um, sem »Þ,jóðólfur« hafði prjedikað fyrir mönnum að skáldið mundi vinna þar fyr- ir vestan hafið. En bókin er talsvert öðruvísi en flestir munu hafa gert sjer hugmynd um. Höf. segir hreinskilnislega og vel) frá því hugarástandi, sem hann var í. þegar ferð- in kom til mála, og dregur ekki fjöð- ur yfir neitt, heldur skyrir frá með hóg- værð og þó einurð, og hlytur það að gera góð áhrif á hvern lesanda. En þar sem hann tekur það fram á 5.—6. bls., að engin dæmi sjeu til meðal íslenzkra manna, að gera svo mikil samskot sem Vestur- heimsmenn gerðu til fararinnar, þá er þess gætandi, að þeir þar fyrir vestan eru margir eins og nýfæddir og' í fjöri, en vjer ihjer erum að berjast við aö hrista af oss • gamlan deyfðarvana og oss finnst allt ó- mögulegt, þrátt fyrir allt framfaraþvaður, þar sem allir vilja mjölka landssjóðinn, almúgafólkið engu síður en hinir, en varla nokkur fæst til að leggja neitt sem neinu munar til neins, segjast ekkert hafa og ekkert geta. Þetta gatum vjer sagt fyrir tvö hundruð árum, og þetta segjum vjer enn. Á bls. 4 kvartar höf. um, að hann Siafi ekki getað látið myndir fylgja bók- inni; vjer erum enn ekki komnir svo langt & framfaraveginum, að vjer getum gefið ut bækur með myndum, eins og aðrar þjóðir. Hvílíkar framfarir ! Alþingi veitir styrk til myndasmíðis, sem landið hefir ekkert gagn ¦af, en verður útlöndum til nautnar, eins og Thorvaldsen (ef nokkuð verður úr því); — en að veita einn eyri til þess að myndir verði gerðar fyrir bók — þar er ekki nærri komandi. Það er ekki unnt að gefa sig við öllu því einstaka, sem höf. segir frá; ímyndað ¦ gætum vjer oss að marga muni fysa til Vesturheims, er þeir lesa upp alla þessa ¦dýrð, þessar stórkostlegu byggingar, öll þessi furðuverk og margfalda prýði, sem hin víðlenda heimsálfa hefir að geyma, og um hina fögru skóga og dýrðlegu nattúru — það er^eins og höf. og fleiri hafi aldrei haft augun opin á íslandi, þeir sjá enga náttúrufegurð fyr en í Ameríku. Einnig hlýtur það að haí'a áhrif á frásöguna, þeg- ar manni er vel tekið og hann borinn á höndum: en því má heldur ekki gleyma, að ferðamaður, sem dvelur einungis ör- stuttan tíma, getur ekki skygnzt djúpt inn í líflð, eða ejeð það eins og það er í raun og veru; af þeim tíu þúsundum, sem nú byggja Kanada-nýlendurnar, hefir hann einungis sjeð fáeina, og yfir höfuð ekki sjeð þá nema prúðbúna og í hátíðafötum. Þegar gestur kemur, þá er allt hið bezta tekið fram og ekki sparað, en þótt heim- ilið ekki sje sem byrgast. Engum dettur í hug að neita þvf, að mörgum líður all vel í Ameríku og ýmsir hafa kannske orð- ið þar nokkkurn veginn efnaðir; en flnna mætti einnig dæmi þess a íslandi. enda er ekki sagt, hvort efnin í Ameríku sjeu fram- búðarbetri en annarsstaðar. Höf. hefir ekki heldur sjeð vetnrinn í Ameríku; hann hefir einungis sjeð hana meðan allt er í blóma og meira að segi'a í sparifötunum. Eitthvert hið merkilegasta, sem stendur í bókinni, er ræða »Ameríkumannsins« um ísland (bls. 83—86). Þótt sumt í henni sje ekki nema satt (t. a. m. bls. 84, þar sem hann líkir íslandi við stjúpu. sem telur eptir barni sinu hvern bita og sopa), þá er öll ræðan full af gorgeir og hroka, sem sýnir gjörsamlegan ókunnugleika ung- mennis þessa á því sem það er að tala um, og hið gífurlega álit sem Ameríku- menn hafa á sjálfum sjer — eða rjettara sagt á peningunum, því Ameríkulífið er ekkert annað en peningar. Hann segir meðal annars, að vjer sjeum ekki gjörðir til að lœra sögu annara, heldur til að skapa sögu sjálfir —; það er nú ekki fjarskalega merkileg saga, sem Ameríkumenn hafa »skapað« enn. Hann nefnir skoðanir Dar- wins og segir, að hún hafi kennt mönnum að sigra náttúruna — af þessu má ráða, hve vel ungmennið er að sjer. Þessi ræða sýnir ljóslega, hvers vænta má af hinni upprennandi kynslóð Vesturheims- íslendinga og hvernig þeir muni verða: náttúrlega »ameríkanskir« í húð og hár, sem og er eðlilegt og sjálfsagt, fuliir af fyrirlitningu fyrir öllu nema sjálfum sjer. Síra Matthías svaraði þessari ræðu ekki nema út í hött, sem og var von, því slíku þvaðri er ekki svarandi; en síra M. gat lieldur ekki sem vel metinn og þiggjandi gestur andæpt Ameríkuferðunum; og þar sem hann á 111. bls. ritar »álit um vest- urfarir« o. s. frv., þá skin í gegnum allt, að hann heldur ekki með þeim, en hlytur eptir afstöðu sinni, að tala sem varlegast, svo hann ekki styggi neinn; samt sem áð- ur má skilja hvað hann meinar, þar sem hann segir: »Hvað agentasögur snertir« (hann á hjer við farand-agentana), »er nú enn meiri vandi, að vita, hverju menn eigi að trúa — ekki svo að allur fjöldi þeirra vilji segja ósatt, heldur sakir þess, að þeir eru menn, og — agentar«. »Da liegt der Hund begraben« ! Hvað sjðlf'a Chicago-sýningur.a snertir, þá er sjálf bókin minnst um hana, en stutt lýsing a þessari stórkostlegu Babýlon Vest- urheimsins (sem líklega hverfur einhvern tíma aptur eins og Babýlon) og svo á því, sem fyrir höfundinn hefir borið á ferðinni bæði á sjó og landi, og er það allskemmti legt að .lesa og vel frá sagt. Sýningunni sjálfri er lýst aptast í bókinni, og er hún ekki alveg ókunn þeim, sem hafa getað nað í útlend hlöð, en höfundinum virðist hafa tekizt vel að koma orðum að öllum þeim furðusjónum, sem honum hafa fyrir augu borið. Það hefir staðið í mörgum Evrópublöðum, að þessi sýning hafi verið stórkostlegust allra sýninga, það stórkost- legasta og dýrðlegasta liumbug, sem sól hefir á skinið, ekkert frumlegt (originalt) nema »Ferryhjólið« (sem hann kallar »Fereshjól«), eins konar stórkostleg róla »fyrir fólkið«. Sýningin var ekkert nema peningaverk, þótt hún útheimti mikið hug- vit, sem allt var byggt á evrópeiskri reynslu, og Ameríkumenn, sem hrósa s.jer af öllu °g Þyk.jast öllum meiri, hrósuðu sjer mest fyrir það að þá munaði ekkert um þær fimmtán miljónir, sem þeir töpuðu á syn- ingunni — frá Evrópu komu einungis 200,000 manna, en allt hitt var alls konar fólk úr Ameríku sjálfri; og svo þegar syn- ingin var á enda, þá átti að selja allar byggingarnar, sem höfðu kostað margar miljónir, fyrir eina miljón, ef hún fengist (þetta stóð í Review of Eeviews). Og hvað heyrir maður sv-o um þessa borg? »Him- inskaíar«, »lyptarar«, eintómar furðuvjelar og allt og allt — en ekki nefnd nokkur vísindi, engin bók, engin andleg hreifing, nema kannske trúarmas og peningaglam- ur. Því sagði Kipling, mikið efnilegt enskt skáld, að hann hefði dvalið hálfa viku í Chicago, og óskaði að hann sæi aldrei aptur þá borg. Engu að síður er það náttúrlegt, þó höf. hafi orðið f'rá sjer numinn af sýningunni; það má enginn lá honum. En aptur á móti er það ekki rjctt, að ausa atyrðum yfir Evrópu (bls. 130); hún er móðir Ameríku og-frá henni hefir Ameríka fengið flest, sem hún hefir; það er heldur ekki rjett að atyrða Napoleon in., því að Frakkland var aldrei dýrðlegra nje álitlegra en þau tuttugu ár, sem hann ríkti, og honum var það ekki að kenna, hvernig fór milli þeirra og Þjóðverja, enda mun engum lifandi manni detta i hug að jafna Amei'íkumönnum við Frakka að neinu nema peningunum. Og þótt verið sje að glamra um »frelsið« í Ameríku, þá fara misjafnar sögur af því frelsi; enginn veit hvað framtíðin felur í sjer, og hver veit nema Bandarikin verði einhverntíma leið á lýðveldinu og þar verði eintóm konungaríki ? Það helzta, sem höf. tekur fram um Chicago, er svínaslátranin, og hann endar með þessum hnittilegu og merkilegu orð- um, sem svo ljóslega sýna hver áhrif Ame- ríkulífið hefir gert á hann: »Ea hins óska jeg, að þetta sundlandi svínadráp mætti verða líkamleg ímynd niðurskurðar þessarar voldugu borgar á öllu andlegu siðleysis »svínaríi« hins stór- fengna nýja heims« (bls. 50). A bls. 58 minnist höf. a vatnið í Kan- ada, og höfum vjer áður heyrt til þess

x

Ísafold

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Ísafold
https://timarit.is/publication/315

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.