Ísafold - 21.07.1894, Blaðsíða 1

Ísafold - 21.07.1894, Blaðsíða 1
Kemur út ýmist emu sinni -eða tvisvar í viku. Verð árg (minnst80arka) 4 kr.. erlendis 5 kr. eoa l'/s doH.; borgist fyrirmiojanjiiliman. (erlend- is fyrir fram). ÍSAFOLD. Uppsögn(skrifleg)bnndin vi* áramót. ógild nema komin sje til útgefanda fyrir l.oktö- b erm. Afgreiosltistofa blaös- ina er i Austurttrœti 8 XXI. árg. Reykjavík, laugardaginn 21. júlí 1894. 45. blað. Álit prófessors Konrábs Maurer's um háskólamálið. Herra ritstjóri 1 Af' því að jeg íminda mjer, að almenn- ingi muni þikja það nokkru skifta, hverj- um augum annar eins maður og prófessor Konr. Maurer litur á hina firirhuguðu há- skólastofnun, leifi jeg mjer að bjóða blaði áðar kafia úr tveimur brjefum hans til mín, sem jeg hef þítt á íslenska tungu. Enginn getur efast um, að prófessor Maurer er manna færastur um að dæma um þetta mál. Hann hefur mestan hluta æfi sinnar verið prófessor við einn hinn besta háskóla -á Þjóðverjalandi og er manna fróðastur um alt flrirkomulag háskóla eigi að eins ¦á Þjóðverjalandi heldur og á Norðuriönd- um og annars staðar. Þar að auki veit hann betur enn nokkur annar útlendingur, ogjafnvelbetur enn margir innlendir, hvern- ig til hagar h,jer á landi. Enn fremur er það öllum mönnum kunnugt, hversu mik- ið ástfóstur hann hefur lagt við land vort •og þjóð, svo að enginn efi getur á leikið, að hann leggur það eitt til þessa máls, sem hann higgur landi voru firir bestu. Þess skal getið, aðjeghatði als ekki minst einu orði á háskólamálið við hann að firra <bragði. í brjefi til mín, dags. 30. mai þ. á., kemst Ihann svo að orði: »Að lokum leift ,jeg mjer að leggja firir iður enn þá eina spurningu. Það er ní- lega orðið heirum kunnugt hjer hjá oss,- •að menn hafa í higgju að setja á stofn há- ¦skóla á íslandi, og það hefur jafnvel verið send út áskorun um að safna samskotum til þessa firirtækis. Hvernig lítst iður á þessa firirætlun? Þjer vitið, að jeg er gam- all og triggur vinur lands iðar og fús til að stiðja að hagsmunum þess eftir megni. Enn jeg verð að játa, að mjer finst þessi firirætlun vera nokkuð glæfraleg (»schwin- •delhaft«). Háskóli er kostnaðarsöm stofn- •un. Arsútgjöld háskólans hjer í Múnchen •eru, sem stendur, 1227950 þísk mörk (eða sem næst 1105150 krónur) og ársútgjöld háskólans í Rostok — sem er minsti háskóli á Þjóðverjalandi — eru þó ekki minni en • 332300 þísk mörk (hjer um bil 299070 krón- ur). Til að halda uppi öðrum eins há- skóla og þeim í Rostok mundi því þurfa stofnfje, er svaraði 8—9 miljónum þískra márka (7200000—8100000 kr.). Enn þar við mundi enn fremur bætast hinn afskap- legi kostnaður við hina flrstu stofnun há- ¦ skólans, t. d. útvegun á bókasafni og öðr- um söfnum, húsabiggingar, áhaldakaup o. s. frv. Slíkum kostnaði getur landið als ¦ekki risið undir, og samskot einstakra manna munu ekki nema miklu. Enn ef menn vilja takmarka kostnaðinn að mun, þá verður sú stofnun, sem á fót kemst, alveg ónóg og hefur ekki annað af há- skóia enn nafnið tómt, enn gerir ekki neitt gagn í samanburði við það, sem háskólinn í Kaupmannahöfn gerir nú. Mjer flrir mitt leiti þætti að eins æskilegt, að lagaskóli kæmist á; þó ætti sá skóli ekki að koma í staðinn flrir laganámið við háskólann í Kanpmannahöfn, heldur að eins að bæta það upp, sem kenslunni þar er ábótavant, það er að segja: lagaskólinn íslenski ætti að gefa þeim lögfræðingum, sem próf hafa tekið i Höfn, færi á að kinna sjer betur íslensk lög, enn unt er í Kaupmannahöfn. Jeg erhræddur um, að hin firirhugaða há- skólastofnun mundi ekki verða vísindalegri mentun íslendinga til efiingar, heldur til niðurdreps. Vænt þætti mjer um að heira svar iðar«. Hið síðara brjef prófessors Maurer's til mín er dags. 2. þ. m. Þar segist hann hafa f engið boðsbrjef og áskorun frá Leip- zig um samskot til hinnar tirirhuguðu há- skólastofnunar og skírir nákvæmar frá skoðunum sínum á þessa leið: »Þegar menn fóru árið 1863 að hugsa alvarlega um stofnun lagaskóla á íslandi, þótti mjer vænt um það, og lísti einnig ifir þeirri skoðun minni í niðurlagi ritdóms míns um Kirkjurjett Jóns Pjeturssonar (Kri- tische Vierteljahrschrift fúr Gesetzgebung und Rechtswissenschaft VII. b. 558. bls. og þar á eftir; 1865). Enn í dag þikir mjer slík stofnun æskileg. Þó væri mjer kær- ara, að tilgangur skólans væri ekki, eins og þá var farið fram á, að gera kensl- una við Kaupmannahafnarháskóla óþarfa firir þá, sem sættu um hin óæðri embætti landsins, heldur ætti skólinn að filla í skörð- in, þar sem háskólakenslan væri ónóg, og ætti að heimta af öllum lögfræðingum, sem próf hefðu tekið í Höfn, að leisa af hendi próf við lagaskólann sem skilirði firir því, að þeir gætu fengið nokkurt lögfræðislegt embætti á íslandi. Það sem hjer er farið fram á, er því ekki annað enn það að bæta upp háskólakennsluna, að því er snertir þau lög, sem sjerstök eru firir ísland, því að þar er henni mjög svo ábótavant, að svo miklu leiti sem mjer er kunnugt að fornu fari, og væri hægðarleikur að koma þessu í verk án mikils kostnaðar, ef með- limum iflrdómsins, sem ekki hafa sjerlega miklar annir, væri falin kenslan sem auka- verk. íslenskur lagaskóli gæti að minni higgju aldrei orðið fullkomið ígildi há- skólans, enn hitt virðist ekki ráðlegt, að setja á stofn halft igildi hans með því að búa til sjerstaka tegund af dönskum júr- istum«. Ef menn vilja gera eitthvað meira, enn hingað til hefur verið gert til að efla vís- indanrtm ungra íslendinga, þá væri að minni higgju rjettast að sjá um, að mann- vænlegir ungir námsmenn gætu fengið ríflegan ferðastirk til að halda áfram námi sinu við útlenda háskóla, t. d. í Noregi eða Svíþjóð eða á Þjóðverjaiandi, Englandi eða Frakklandi, svo að þeir kæmust vel inn í straum vísinda-iðkananna. Enn iflr höfuð að tala held jeg, að það sje als ekki holt firir ísland að laða efni- lega unga menn of einstrengingslega að vísindaiðkunum. Hitt ætti að sitja í firir- rúmi firir öllu öðru, að koma efnahag landsins í gott horf með því að efla sem mest landbúnað ogsjávarútveg, verslun og atvinnuvegi. Jafnvel þó að nóg efni væru firir höndum, svo að ekki þirfti að taka neitt tillit til kostnaðarins, mundi iðnskóli (»tcchnische lehranstalt«) nú sem stendur vera miklu nauðsinlegri firir ísland enn háskóii, að minni ætlun. Sjálfum m.jer stendur háskóli miklu nær enn iðnskóli, og mjer ætti að þikja vænst um, að sem flest góð mannsefni hneigðust eingöngu að námi íslenskrar tungu, íslenskra bók- menta, sögu íslands og lögfræði, cnn þessar þjóðlegu vísindagreinir mundu vafa- laust sitja í flrirrúmi firir öðrum við þjóð- Iegan íslenskan háskóla. Enn firir landið sjálft er nú annað þarfara. Mjer þikir loitt að verða að ganga á móti mínum kæru vinum, er jeg kintist á árunum 1857 —1858. Enn jeg get ekki betur sjeð, enn að stofnun sannarlegs háskóla á íslandi sje óframkvæmanleg, enn stofnun háskóia, sem ekki væri meira enn nafnið tómt, mundi beinlínis verða landinu til óhamingju, — eigi að eins af því, að slíkt kák (»stiimperei«) mundi verða haft að athlægi í útlöndum, heldur og miklu framar af þvi að haskólanafnið mundi villa sjónir firir hinum ungu námsmönnum, svo að þeir tækju ekki eftir, hversu ónógt firirkomuiag skólans væri, og mundi það verða til þess, að þeir síður leituðu til annara menta- stofnana, sem gætu haft hollari áhrif' á þá, af því að þær eru betur efnum búnar og liggja betur við straumi visindanna. Það vildi svo til í gær, að til mín kom maður, sem einnig er kunnugur iður, herra Willard Fiske frá Florenz. Hann er hinn mesti íslandsvinur, eins og þjer vitið, og auðvitað bárust viðræður okkar brátt að háskólamálinu. Hann lísti einnig þegar i stað hiklaust ifir þeirri skoðun sinni, að ógjömingur væri að stofna háskóla á ís- landi. Jeg held varla, að hokkur útlend- ingur, sem þekkir nokkurn veginn til & íslandi, muni fara öðrum orðum um þetta mál«. Reykjavík 20. júlí 1894. Björn M. Ólsen.

x

Ísafold

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Ísafold
https://timarit.is/publication/315

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.