Ísafold - 01.07.1899, Blaðsíða 1

Ísafold - 01.07.1899, Blaðsíða 1
/femur út ýmist einu sinni eða tvisv. i viku. Verð árg. (80 ark. minnst) 4 kr., erlendis 5 kr. eða l'/» (ioll.; borgist fyrir miðjan júli (erlendis fyrir fram). ISAFOLD. Uppsögn (skrifleg) bundin við áramót, ógild nema komin sé til útgefanda fyrir 1. október. Afgreiðslustofa blaðsins er Austurstræti 8. XXVI. árg. Reykjavík, laugardaginn 1. júlí 1899. U. blað. Forngripasafnopitf mvd.og ld. kl.ll—12. Landsbankinn opinn hvern virkan dag ikl. 9'/>—12'/a Bankastjóri við 10»/»—11V« annar gaeziustjóri 12—1. Landsbókanafn opið hvern virkan dag -kl. 4—6 og einni stundu lengnr (til kl.7) md,, mvd. og ld. til útlána. Póstskipið Vesta fer á morgun kl. 6 sið- degis vestur um land og norður til útlanda; og Botnia til Vestfjarða að eins- 'j?|x"jf{x"j<ív"xíx' *$x 'x}x"^x"í?$x'X4X"xíx"^i>"?jx"?ix' Afgreiðslustofa Lands- bankans verður uin alþing- istíman í sumar,eins og að undanförnu, opin frá kl. 9>/» f. h.—kl. 121/* e. h. hvern virkan dag. — Bankastjór- inn er til viðtals í bank- .iiiiini kl. 10'/«—H1/2 dag hvern. Reykjavík 27. júni 1899. Tryggvi Gunnarsson. .^^..^Ý^..^Ýx..xt>,,xtx,.xtx..xtx..xtx..xtx,.xtA.,xtx..xtx..x^ Tvisvar í viku kemar ísa- fold út að staðaldri í sum- ar, miðvikudaga og laugar- daga. 10^-= Tekið við auglýs- ingum í blaðið til kl. 4 dag- inn áður. Útlendar fréttir. Spánverjar hafa selt þjóðverjum tvenna smáeyabálka, er þeir áttu eft- ir austur í Kyrrahafi, Karlseyjar (Car- olines) og Víkingaeyar (Ladrones). þær liggja hvorartvegju austur undan Fil- ippseyjum, Karlseyjar 1—10 stig fyrir norðan miðjarðarbaug, en hinar norð- ar, a 13.—21. stigi. Karlseyjar eru um 26 ferh. mílur að stærð samtals og fólkstala sögð 36,000; en hinar 21 ferh.míla og fólkstala 8—9 þús. Kaup- verðið er um 18 milj. króna. Ekki grynnir það mikið á ríkisskuldura Spánverja, er kváðu vera hátt upp í 1000 milj. króna. Bn hitt er það, að það kostar þá eigi alllítið fé, að hafa «ignarhald á þessum ítökum, svona langt í burtu. En þjóðverjum kemur mjög vel, að geta tylt þar fæti, hafa þar athvarf fyrir herskip frá sér, er erindi þættust eiga þar í austurveg o. s. frv. þeir sitja á þingi um þessar mund- ir, Spánverjar, og eiga það tvent að vinna: að samþykkja þennan sátbmála stjórnarinnar um eyasöluna og að bera sakir & ráðaneytið, er með völd- in fór meðan barist var ura Cuba og aðrar Vesturheimseyjar, og á hers- höfðingja þá, er þeim ófriði stýrðu. En »seint er að byrgja brunninn, þeg- ar barnið er dottið ofan í«. Barist enn í Filippseyjum og má eigi á milli sjá. Uppreisn í Madura á Indlandi. Bófinn Esterhazy hefir nú játað á sig bréflega, að hann hafi samið her- gagnaBkrá þá (bordereau), er Dreyfus var um kent, en sér hafi verið skipað það af yfirmanni sínum, Sandherr ofursta, — til þess að fá Dreyfus sak- feldan. Oðrum bófa, við þetta ófagra mál riðnum, Paty de Clam, hefir verið varpað í dýflissu. En Piquart ofursti látinn laus. það var honum manna mest að þakka, að upp komst sak- leysi Dreifus. Raunar hefir nú hæsti- réttur ekki sýknað Dreyfus, heldur að eins ónýtt hermáladóminn gegn honum; en hitt þykir engum efa bundið, að hann verði alsýknaður fyrir hinum nýa hermáladómi, er um mál hans á að fjalla, í Eennes. Vinnuteppan í Danmörku stendur enn, eða stóð, þegar Botnía fór. Hafði þá staðið fullan mánuð, og var mjög farið að sverfa að hinum atvinnulausa verkalýð; en honum er rétt hjálpar- hönd víðs vegar að, bæði innan lands og utan: frá Noregi, Svíþjóð, Eng- landi og víðar. Vitanlega blða og vinnuveitendur mikið tjón fyrir sitt leyti. En hér er um völd kept eða yfirráð í viðskiptum þessara flokka, vinnuveitanda og vinnuþega. Innlendur iðnaður. Klæðaverksmiðj ur. Eftir Aðalstein Halldóbsson. II. (Prh.). Sama ár kom hin fyrsta sjálfspuna- vél (Selvfactor) til Aalgaard. Árið 1875 fekk Nilsen sér sænskan vefara, sem þegar fór að vefa rúmábreiður og vað- mál í vanalegum handvefstól. Árið eftir kom Marteinn Nilsen, sonur hans, til Aalgaard, og byrjaði á því að spóla fyrir hinn sænska vefara. Nú er hann orðinn forstöðumaður vefjardeildarinn- ar. Síðan hefir verksmiðja þessi vaxið og blómgast ár frá ári. Nú eru þar 11 spunavélar með tilheyrandi kembi- vólum, 80 vefstólar og allar aðrar þar til heyrandi vélar. Ennfremur 11 hringprjónavélar og 8 aðrar prjónavél- ar. þar eru 5 gufukatlar og 4 turbín- ur. Elzti sonur gamla mannsins Nils Nilsen er nú verksmiðjustjóri, en bræð- ur hans þrír yfirmenn í hinum ein- stöku deildum hennar. Ekki hefi eg heyrt, hve mikið er viðskiftamagu þessarar verksmiðju, en borgað er fyrir flutning milli Aal- gaard og Stafangurs 10,000 krónur á ári. |>ó þetta komi ekki beinlínis aðal- efninu við, hefi eg ekki getað stilt mig um að minnast lítillega á það helzta; því það sýnir svo Ijóslega, hversu miklu óþreytandi áhugi og atorka fá til leiðar komið. Aalgaards-verksmiðjur eru hinar elztu í Noregi og framan af hafa þær því eigi átt við neina samkepni að etja. Hér verður nokkuð öðru máli að gegna, því hinar norsku verksmiðj- ur verða hættulegir keppinautar fram- an af, með því að þær eru búnar að fá svo mikið bolmagn og standa á svo sterkum fótum, að þær geta nú orðið boðið góða kosti. það verður því erf- iðara fyrir oss að smáfæra oss upp á skaftið, og því áríðandi að taka það þegar í stað með nokkurum krafti. Hér eru menn fáir, strjálir og fátækir, langt á eftir öðrum, sem geta boðið oss vinnu sina góða og ódýra, og eru boðnir og búnir til að keppa við oss, ef vér reynum að gera eitthvað sjálfir. Vér verðum því að fara hyggilega að, leggjast allir á eitt og láta eigi sam- takaleysi og hreppapólitík gera flokk vorn enn þunnskipaðri. því hefir verið hreyft, að nauðsyn- legt væri að koma upp sem fyrst 4 verksmiðjum á landinu, hverri í sínum landsfjórðungi, og sumir telja að nauð- synlegt sé að koma upp tóvélum í hverri sýslu. Kn hvorttveggja þetta eru hinar mestu ófgar, eins og nú er ástatt. Aðalskilyrðið fyrir því, að þannig löguð fyrirtæki geti þrifist og þolað samkepni, er það, að þau hafi sem mestan mátt og nægilegt stofnfé. Til þess að koma á stofn dálítilli klæðaverksmiðju þarf mikið fé, ogþað svo mikið, að landssjóður á nóg með í fyrstu, að styrkja .eina slíka stofnun og lána fé til hennar, til þess að hún hafi nokkurt bolmagn, og það er þó vart hugsanlegt, að íslendingur geti komið upp verksmiðju með öðru móti, eins og nú eru ástæður manna. Og þó að hægt væri fyrir kostnaðar sakir að koma upp fjórum verksmiðjum, þá ér enn eigi víst, að vinnuþörfin verði þeg- ar í stað svo mikil; því fyrst framan af er nauraast að búast við, að hægt sé að fá markað fyrir íslenzkt verk- efni erlendis; að minsta kosti kemst það ekki strax í kring þegar í stað. Hætt er því við, að samkepni kæmi upp milli þeirra, svo þær toguðust á um hvert lítilræði og niðurstaðan yrði sú, að þær færu sumar ef ekki allar á höfuðið innan skamms tíma. Væri þá búið að eyða miklu fé til ónýtis og ætti þá innlendur ullarverksmiðju- iðnaður enn lengra í land en áður. Litlar tóvélar í hverri sýslu verða ekki, eins og nú til hagar, neinn gróðavegur, hvorki fyrir þá, sem leggja út í slík fyrirtæki, né fyrir landið í heildinni. Tóvelar eru dýr áhöld, og þurfa því að hafa mjög mik- ið að gera til þess, að standast allan kostnað. það er svo lítið, sem slík stofn- un afkastar, að ýmsir gjaldliðir, sem á henni hvíla, yrðu henni mjög þung- bærir og þar af leiðandi yrði hún að aelja vinnu sína dýrt, til þess að stand- ast. En almenningur þolir engum dýra sölu, nema kaupmönnum. það er svo um hvert fyrirtæki, að því meira sem það hefir í veltunni, því auðveldara á það með að bera Big. þessu til skýringar skal eg taka dæmi af tveimur kaupmönnum. Annar þeirra fær vörur fyrir 200,000 kr. og selur þær upp á ári; en hinn hefir mjög litla verzlun, svo hann fær eigi vörur fyrir meira en 10,000 kr. um árið. Ef vór gerum ráð fyrir, að sá kaupmaðurinn þurfi 2000 krónur um árið, til sinna nauðsynja, þá þarf hann að færa vörurnar fram um 20°/«, auk alls annars kostnaðar. Nú geri eg ráð fyrir, að hinn stærri kaupmað- ur þurfi á meira fó að halda, og skul- um vér því ætla honum 5000 krónur um árið. Hann þarf þá ekki að færa vörur sínar meira fram en 2$*/« til að vinna þetta upp. Dæmi þetta er að vísu tekið ur lausu lofti, en það sýnir þó glögt, að litlar og kraftlausar stofn- anir hljóta að eiga erfitt uppdráttar, þar sem aðrar stærri geta grætt stór- fé og þó boðið langt um betri kjör. Meðan tóvélar (Spinderi) eru aðeins á fáum stððum, hafa þær flesta tíma ársins nóg að gera. A tímabilinu frá 1. maí þar til seint í júlí berst þeim að vÍ8u mjög lítið, en suma tíma árs- ins verður vinnuþörfin bvo mikil, að þær verða að vinna dag og nótt. En þegar þær fara að verða almennar, t. d. í hverri sýslu, er hætt við að þær hafi minna að gera, þar eð þær eru eingöngu til aðstoóar við heimilisiðn- aðinn, en geta ekki framleitt neina fullkomna vöru. þær færu þá að keppa hver við aðra, að færa verðið sem mest niður, og þá fara þær að eiga fullerfitt uppdráttar sumar hverj- ar. Auk þess er að búast við, að þeim verði tildrað upp af vanefnum, og án þess að hafa nokkurt veltufé, og er það fullörðugt viðureignar, eink- um meðan viðskiftin eru eins erfið eins og nú á sér stað. Ef í stað þess að setja á fót marg- ar veigalitlar smástofnanir í þossa átt væri reynt að verja öllu því fé, sem hægt væri, til þess að reyna að gera þegar í upphafi eina verksmiðju sem öflugasta, eru miklar h'kur til, að niðurstaðan yrði alt önnur. Kostnað- ur sá, sem hún hefði að bera, mundi að sjálfsögðu verða ruiklu lóttari á henni, eins og dæmið hér að framan bendir til. Hún yrði þegar í upphafi búin út með töluverðu veltufé, svo að viðskifti hennar yrðu þá þegar liðlegri. Hún gæti haft jafnmikið aðvinnaalla tíma árs; því þó að stundum berist lítið verkefni, mundi hún kaupa ull og vinna úr henni fyrir eigin reikning, og selja svo fullunnin klæði. í sam- bandi við hana ætti svo að vera deild, 8em samsvaraði tóvélum þeim, sem nú þegar eru komnar á stofn, heimilisiðn- aðinum til aðstoðar. Samgöngur eru nú orðnar svo góðar, að úr öllum hér- uðum landsins yrði hægt að senda ull til kembingar, spuna eða klæðagerðar, eftir því sem óskað væri; og eg er fullkomlega sannfærður um, að slíh stofnun mundi geta selt vinnu sína tbluvert ódýrara en þótt tóvflar vœru i hverri sýsla, og sent eigendunum verk- efni sitt, þeim að kostnaðarlausu, heim á nœstu höfn við bústað þeirra, og þó borið langt um meiri hagnað úr býtum. Auk þess væri þá komin á fót stofn- un, sem ætti góða framtíðarvon, og gæti grætt allmikið, og því af sjálfs- dáðum fært því meira út verksvið sitt, sem lengra liði. Og þá fyrst færi þjóð- in að fá trú á því, að þannig löguð iðnaðarfyrirtæki gætu staðist og verið sönn uppspretta auðs og hagaældar. þá fengju menn þrek til að raðast í önnur ný iðnaðarfyrirtæki, og þannig fæddi þessi byrjun af sér annað og meira. En eigi er útlit til, að menn séu alment farnir að sjá þetta; því, eins og áður er um getið, er ýmist verið

x

Ísafold

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Ísafold
https://timarit.is/publication/315

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.