Ísafold - 12.09.1903, Blaðsíða 2

Ísafold - 12.09.1903, Blaðsíða 2
234 til að auka það og tryggja, en alt kom fyrir ekki. Nú mega þeir yrkja á nýjan stofn, taka vatnið upp á öðr- um stað og veita því inn í bæinn. það hefir eðlilega í för með sér stór- um aukinn kostnað; en ekki lata Odd- eyrarmenn sér það í augum vaxa, heldur taka nýtt lan til fyrirtækisinB í von um að nú muni betur takast. (Eftir »Norðurlandi«). Erlend tíðindi. Balkanskagi. »Lengi getur ilt versnað« má segja um ástandið á Balkanskaga. því lengur og oftar sem þaðan berast tíðindi, því voðalegri eru sögurnar, því djöfullegri aðfarirn- ar og grimdarverkin. Uppreistin grefur æ meir um sig og er nú farið að brydda á óeirðum og uppþoti svo að segja heima undirbæj- arveggnum hjá soldáni Tyrkja. Aðfarir Tyrkja í uppreistarhéruðun- ulu eru afskaplegar, og mundu menn hafa svarið fyrir að slík voðaverk mundu eiga sér stað á þessum tím- um, ef menn væru eigi orðnir vanir grimdaræði Tyrkja bæði fyr og síðar. Hersveitir Tyrkja fara um héruðin mðð báli og brandi, drepandi hvað aem fyrir þeim verður af uppreistar- mönnum, eða kristnum mönnum, þó engan þátt hafi þeir átt í uppreistinni. Og ekki eru það að eins karlmenn, sem þeir strádrepa niður; konur og börn verða fyrir sömu meðferðinni, ef eigi verri þó, þar sem þéir iðulega svívirða konur og misþyrma þeim áð- ur en þeir reka þær í gegn með byasu- atingjunum, en hluta börnin í snndur fyrir augunum á mæðrum þeirra. Einna greinilegaet hefir verið lýst aðförum Tyrkja í bænum Krushavo. þar voru 2,000 hús og um 10,000 íbú- ar. Tyrkir tóku bæinn, rændu þar öllu sem hönd á festi en drápu fjölda manna, kvenna og barna; og voru að- farir þær svo hryllilegar og svívirði- legar að ekki eru setjandi á prent. Af 15 helztu kaupmönnum bæjarins hjuggu þeir höfuðin, festu þau á stjaka og fluttu til Monastír, en þar voru þau feBt upp. 90 konur og börn höfðu leitað athvarfs í húsi einu. Tyrkir komu þar að, brutu upp husið, strá- drápu alt sem inni var lifandi, hjuggu líkin í sundur og fleygðu þeim út á stræti. Svo var ágirndin og grimdin mikil, að þeir rifu niður úr eyrunum á kvenfólki til þeas að ná eyrnahring- unumoghjuggu hendur af þeim lifandi til þess að ræna af þeim armböndum. þegar loksins að ránum og morðum var lokið, heltu þeir steinolíu um hús- in, kveiktu í og brendu bæinn til ösku; en líkin létn þeir rotna ójörðuð á stræt- unum. Áttatíu uppreistarmönnum náðu Tyrkir í Krushevo; var flokkur her- manna sendur með þá til Monastír; en er áleiðis var komið, nentu her- menn eigi lengra og drápu alla upp- reistarmennina; mælist sú meðferð á varnarlausum, herteknum mönnum mjög illa fyrir. Ein saga segir, eftir blaði í Make- dóníu, að búið sé að strádrepa alla kristna menn i héraðinu Monastír og brenna þar mesta fjölda af þorpum til ösku. Svo mikið er víst, að alt er í upp- námi þar eystra, og má Tyrkinn vara sig, ef þetta á ekki að ríða völdum hans í Norðurálfunni að fullu. Makedónar eru í þann veginn að gera út sendinefnd til Eússakeisara og biðja hann um að skerast í leikinn. isráðgjafi hans, greifi Lamsdorff. Er búist við að þessi fundur þeirra keis- aranna verði til þess að endurnýja samband með þeim stórveldum, og þá jafnframt til að tryggja hinn vopnaða frið í Norðurálfunni. þá ætlar og Emanúel ítalakonung- ur að heimsækja Parísarborg um miðj- an næsta mánuð. Salisbury lávarður, stjórnmálamaður mikill og stjórnarforseti oftsinnis á Bretlandi, andaðist 22. f. m. Frá 1. júlí 1902 til jafnlengdar 1903 hafa 1218 íslendingar flutt til Ganada, hafa 718 af þeim komið frá Islandi, hinir frá Bandaríkjunuin. Rússakeisari ætlar að heimsækja Austurríkiskeisara seint í þessum mán- uði; verður f för með honum utanrík- Skipsbruni. Aðfaranótt sunnudags, 30. f. m., kviknaði eldur í dönsku gufuskipi, »Klampenborg«, skipstjóri Jensen; skip- ið var þá statt í Norðursjónum. Eld- urinn kom upp í vélarrúmi skipsins og voru vélastjórar og kolamokarar niðri. Varð skipstjóra og stýrimönn- um fyrst fyrir að reyna að bjarga þeim, en það var enginn hægðarleik- ur, enda Bkaðbrendist 3. vélastjóri svo, að hann var nær dauða en lífi er hann náðist. þá var og eigi hættulaust að bjarga konu fyrsta vélastjóra; hún svaf í klefa nálægt vélarúminu og voru skipverjar mjög hræddir um, að hún mundi kafna í klefanum áður en hún næðist þaðan. Maður hennar réðÍBt í að bjarga henni. Vafði hann sig pok- um og voðum ogbraust svo 1 gegnum reykinn og eldinn að klefanum. Vakn- aði konan, sem nærri má geta, við vondan draum, er alt stóð í björtu báli fyrir utan klefa hennar. Maður hennar vafði nú utanum hana ábreið- um og öðrum rúmfatnaði, lagði svo á stað með hana sömu leið og hann hafði komið og freistaði að ná upp- göngu á þilfarið. Honum tókst að bjarga konunni en talsvert sviðuaði hann á höndum og andliti. Reynt var að bjarga skipinu með því að hleypa sjó inn i vélarrúmið, en það kom að litlu haldi, enda var hitinu orðinn svo afskaplegur, að járn- plöturnar í skipshliðunum verptust. Sjór var úfinn og veltist skipið á báðar hliðar; þótti skipverjum hætt við að það myndi fyllast og sökkva óðar en varði. Fór skipstjóra nú ekki að Htast á blikuna og þótti hyggilegast að láta alla skipshöfnina fara í bátana, en þeir voru þrír alls. Konur og börn voru látin stiga í fyrsta bátinn og hafði skipstjóri sjálfur stjórn á hon- ura; í annan bátinn fóru 3 hásetar og 3 kolamokarar og í þriðja bátinn aðr- ir skipverjar. Einn bátinn, þann er á voru háset- arnir 3 og kolamokararnir, rak undan og hvarf hann út í veðnð, en hiuir tveir héldu aér í skjóli við skipið alla sunnudagsnóttina og fram á mánudag um nónbil, er gufuskipið »Ancona« bar þar að og bjargaði þeim. Voru þa konur og börn aðfram komin af kulda og vosbúð. Eftirmæli Jónas Helgason, o rg an i s t i við dómkirkjuna í Reykjavík. TJm Gaulver.iabsejarprestakall sækja prestamir séra Benedikt Eyólfsson í Berufirði, sira Einar Pálsson á Hálsi og síra Pétnr Jónsson á Kálfafellsstað" og eru þeir allir i kjöri. Sandfellsprestakall í Öræfum er aug- lýst laust á ný. Tveir sækjendur sóttu að vísu um það, hvor eftir annan, en söfnuð- ur hafnaði báðum. Voru það þeir síra Brynjólfur Jónsson á Olafsvöllum og kand. Þorsteinn Björnsson á Bæ í Borgarfirði. I niöurjöfnunarnefnd var kosinn síðastliðinn laugardag, af hærra gjaldenda flokki, til tveggja ára, Þorsteinn skipstjóri Þorsteinsson í Lindargötu, með 22 atkvæð- um af 293, er á kjörskrá stóðu. Hann var fæddur hér í Reykjavík 28. febrúar 1839, í húsi því við Tún- götu, er þá atti Einar stúdent John- sen en síðar þórður yfirdómari Svein- björnsson. þar áttu foreldrar Jónasar þá heima: Helgi trésmiður Jónsson, er síðar varð bæjarfulltrúi hér í Rvík, ættaður frá Skútustöðum við Mývatn, og Guðrún Jónsdóttir, ættuð úr Árnes- sýslu. Jónas ólat upp hjá foreldrum sínum þangað til hann var fermdur, 13—14 ára. þá fór hann til Teits járnsmiðs og dýralæknia Finnbogasonar og lærði hjá honum járnsmíði. Teitur hafði bú í Skildinganesi og var Jónas hafð- ur þar við heyskap á sumrum en réri á vetrarvertíð, eins og þá var siður; þess á milli vann hann að smíðum. Á 4 árum varð Jónas fullnuma í járnsmíði og fekk sveinsbréf árið 1856. Fór hann þá að eiga með sig sjálfur og eignaðist smiðju þá við Banka- 8træti, er hann smíðaði í jafnan 8Íð- an, svo lengi sem hann stundaði þá iðn. Hefir su sraiðja staðið til skamms tíma, þótt hrórleg væri orðin. Var loks rifin í vor, og er þar nú bygt hátt steinateypuhús, er smiðjan stóð. Snemma hafði Jónas Helgason gam- an af söng, euda hafði hann óvana- lega góða söngrödd og umfangsmikla; hljóðin mjög sterk en þó þýð og eink- ar viðfeldin. Korr það iðulega fyrir á hinum fyrstu árum, er hann átti með sig sjálfur, að hann hljóp frá steðjanum til að ayngja við greftranir og tók þó enga borgun fyrir. Hann hafði svo gatnan af að syngja, að hann horfði ekki í að láta það tefja sig frá verki, þótt ekkert væri i aðra hönd. Ai þessari áat hana á söugnum leiddi og eðlilega, að haun kyntist snemma þeim mönnum á haus reki, er höfðu aönghæfileika og gaman að söng, 6Ín8 og hann; og með þeim mönnum gekk hann í félagsakap árið 1862. Var það félag nokkru síðar nefut »Harpa« og hefir þess síðan oft og víða verið getið; enda starfaði fé- lagið í full 30 ár, oftast af mesta kappi og jafnau með sóma; var Jónas alla þess æfi kennari þess og stjórn- andi; leysti hann það starf eins og önnur af hendi með hinni mestu skyldurækt og samvizkuserni. Var »Harpa« lengi vel eina söngfélagið sem bér var tii, enda var hún óspör á að láta til sín heyra. Jónas lærði snemma að leika á fiðlu (fíólín) og notaði bann það hljóðfæri jafnan við söngkenslu. Síðar lærði hann að leika á harmoníum. Jónas reyndí eftir föngum að menta sig í söngfræði og komst Iangt f þvf upp á eigin hönd. Eigi þótti honum það þó viðunandi og þvi var það, að hann fór utan haustið 1875 til þess að fullkomna sig sem bezt í söngfræðia- legri þekkingu og njóta sem beztrar tilsagnar 1 harmonínm og organleik. Dvaldi hann veturinn 1875—76 í Kaup- mannahöfn í því skyni og naut þá til- sagnar hjá helztu tónmeisturum Dana: próf. Gade, Hartmann, Gebauer o. fl. Stundaði Jónas þann vetur söngfræði og organslátt með með hinni mestu elju, vann að því svo að segja á hverj- um degi frá morgni til kvölde. Haustið 1876 varð Jónas kennari í aöng við barnaskólann og kvennaskól- ann í Reykjavík, og organleikari við dómkirkjuna haustið eftir, 1877, er Pétur Guðjohnsen var fallinu frá. — Gegndi Jónas öllum þessum störfum til dauðadags, og með dæmafárri alúð og samvizkusemi. Hefir einkum ver- ið til þesa tekið, hve óþreytandi elja hann sýndi við söngkensluna í barna- skólanum og undirbúning undir hana, með því að búa sjálfur til fjölda af nótnaspjöldum, nótnablöðum o. fl. til að nota við kensluna; enda varð hon- um ótrúlega mikið ágengt. það skarð, sem orðið hefir við fráfall Jónasar við barnaskólann, er ekki auðfylt. Sem dæmi þess, hve fast Jónas sótti aöngkenslu, má geta þess, að hann kendi um f jölda mörg ár söng í barna- skóla Seltirninga; gekk til þess fram að Mýrarhúsum tvisvar í viku allan veturinn, hvernig sem viðraði, meðan hann var með nokkru móti fær um það, en reið frameftir eftir það; var það eigi lítið á sig lagt af jafn hold- ugum og þungum manni sem hann var, og sízt fyrir gjaldinu að gangast. Allmikið fekst Jónas Helgaeon við ritstörf, sönglegs efnis, enda mátti heita að hann væri aldrei iðjulaus, fyr né síðar. Arið 1874 gaf söngfélagið »Harpa« út Söngreglur, er Jónas hafði samið og sama ár gaf félagið út hefti af Söngvum og kvæðum, hið svnefnda »Hörpuhefti«, er hann hafði safnað lög- um í og búið undir prentun. Auk þess gaf hann út 6 hefti af söngvum og kvæðum, 10 hefti af Söngkenslubók- fyrir byrjendur, Ágrip af söngreglum með verklegum æfingum, Leiðarvísi um notkun á raddfærum mannsins, 2 hefti af sálmalögum með 3 röddum, Kirkjusöngabók með 4 röddum og við- bæti við hana. Sönghefti Jónasar, bæði atærri og minni, ásamt Kirkjusöngsbókinni, hafa, breiðst út um alt ísland, og verið meira eða minna notuð svo að segja í hverri sveit á landinu. þegar nú þar við bætist, að hann kendi fjölda manna. söng, bæði við skólana og annarsstað- ar, og var aðalhvatamaður þess, að farið var að nota harmonia við kirkju- sönginn og kendi fjöldamörgum að nota það hljóðfærí, þá segir það sig sjálft, að hann hefir unnið meira að söng- þekkingu og söngútbreiðslu hér á landí en nokkur annar maður. Árið 1881 veitti alþingi Jónasi 1000 kr. árslaun, bæði sem orgauista við dórrkirkjuna og fyrir að kenna ókeyp- Í8 organistaefnum. Hélt haun þeim launum til dauðadaga. A þjóðhátíðinni 1874 aæmdi konungur Jónaa heiðursmedalíu úr gulli. Gekk Jónas íyrir konung með söngfélagið »Hörpu«, nokkru eftir að hann sté hér á land, og flutti honum kvæði. Arið 1896 var hanu aæmdur heiðursmerki. dannebrogsmanna. Kvongaður hafði Jónas verið fram undir 40 ár, er hann lézt; kona hans^ er lifir mann sinn, heitir MargrótÁrna- dóttir. þau eignuðust 3 sonu; eru 2 þeirra á lífi, Helgi og Jón, báðir i Ameríku. Systkini Jónasar eru þau Helgi tré- smiður Helgason, er fór alfarinn tii Ameríku í fyrra haust, og Kristbjörg kona Daníels söðlasmiðs Símonarsonar. Jónas gerðist bindindismaður 6. jan- ar 1891; gekk bann þá í stúkuna Verð- andi og var meðlimur hennar til dauða- dags. Hann kom nálega á hvern stúkufund öll þau ár, stýrði söng á fundum og var oftastnær gjaldkeri stúkunnar. Var honum einkar um- hugað um bindindÍBmálið og viðgang. Goodtemplarreglunnar, Jónas Helgason var tryggur maður og vinfastur, »þéttur á velli og þéttur í lund«; hann hélt sitt strik hvað sem aðrir sögðu, enda hafði hann sjálfur rutt sér braut og nað sínu takmarki að átbreiða og efla söngþekkingu og, aönglist á ættjörðu Binni.

x

Ísafold

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Ísafold
https://timarit.is/publication/315

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.