Ísafold - 14.08.1912, Blaðsíða 1

Ísafold - 14.08.1912, Blaðsíða 1
Kemni út tvisvar l viku. Verö árg. (80 arkir minst) 1 kr. erlandis E ki, ena llf« dollar; borgist fyrir mitíjan júli (erlendis fyrir fram). AFOLD UppKðzn (sftrifleit) bundin vio iiamót, ei ózilð. E6BM korate sé til útgefan&a fyiit 1. okt. cig (.sapwidi sí cldlaiíí tW MaMÖ AfeeííiSlR: A.ust.íjistisst-1 8, XXXIX. árg. Reykjavík 14. ágúst 1912. 55. tölublað I. O. O. F. 938169 KB 13. 9. 8. 31. 9. G Alþýðufél.bökasafn Pósthússtr. 14 kl. 6—8. Augnlækning ókeypis í Jjækjarg. ii mvJ. 2—8 Borgarstjóraskrifstofan opin virka daga 10—3. Bæ,jarfógetaskrifstofan opin v. d. 10—2 og 4—7 Bæjargjaldkerinn Laugav. 11 kl. 12—ð og 5—7 Eyrna-.nef-og hálslækn. ók. Pðsth.str 14A fld. 2—3 íslandsbanki opinn 10—ÍS'la og B'/s—7. K.F.Ti.M. Le»tT<ir- og skrifEtofa H árd,—10 soí, Alm. fnndir fit. og sd. fi^/a síodogis. Iiandakotskirk.Ía. GuSsbj. 0 osr 0 a he!p«s' I-itmdafeotssplttUi f. ssjúkravitj, 10','a—13 og 4—fi Landsbankinn 11-S'M, fí'i'í-S'/s. Bankastj. vin 1W!-k Landsbókasafn .12—8 op, 6—9. ÚHíln 1—B Landgbúnaöarfólagsskrifstofan opin frá 13—2 Jjttndsféhirðir 10—2 ojt 5—6. Landsskjaiasafniö hvern virkan dag 12-2 Landslmmn opinn daglangt [8—9] virka dagt* helga daga 10—12 og 4—7. Lœkning ókeypis Þingh.str. 23 þd.og fsd. 13—1 Nattúrugripasafn opiít l 'k—2»/a a snnnudögum Samábyrgo Islands 10—12 og 4—6. Stjórnarraðsakrifstofurnar opnar 10—4 daglega Talsimi Reykjavikur (Póath. 3) opinn daglangt (8—10) virka daga; helga daga J0—9. TannlsEkniiig ókeypis Pósth.str. 14B md. 11—12 Vifilsstaðahælið. Heimsóknartimi 12—1. Þjóomenjasafnio opift á hverjum degi 12—2. Ritstjórar ísafoldar verða fyrst um sinn venjulega til við- tals í skrifstofu ísaíoldar á þessum timum: Ólajur Björnsson kl. n—12 árd. Sigurður Hjörkifsson kl. 2—3 síðd. Keisaraskiftin í Japan. Eins og símskeytin hafa skýrt frá, andaðist Japanskeisari mikadó'inn, eins og hann er nefndur þar í landi — 29. júli um morguninn. Hann lézt úr nýrnaveiki og blöðrubólgu. Mutsuhito keisari varð tæplega sex- tugur. Hann er fæddur 3. nóv. 1852 og tók við rikjum í febrúar 1867. Á hans ríkisdögum tók Japan þeim stakkaskiftum, sem eins dæmi eru í stjórnmálasögu heimsins. Þegar Mutsuhito tekur þar við völd- um fyrir rúmum mannsaldri, er sams- konar snið á japönsku þjóðfélagi, sem tíminn einn hefir breytt frá ómuna- tíð, svo hægt, að enginn befir tekið eftir, líkt og segja má um Kina fram á þenna dag. Þegar Mutsuhito fellur frá, er Jap- an orðið eitt af menningarlöndum heimsins. Þegar hann kemur að völdum, er (apan land, sem ekki er komið enn á heimsstjórnmála-markaðinn, ef svo mætti að orði kveða. Þegar hann fellur frá, og eftir sig- urinn við Rússa, er landið orðið eitt af forvígislöndunum, eitt af heims- veldunum. Það var fyrsta stjórnarafrek Mutsu- hito, sama árið og hann tók við völd- um, að hefja ríkisbylting og steypa af stóli meðstjórnanda sínum, shógún'- anum, brjóta niður lénsmannsvaldið, og fá þar með míkadó'num — sjálf- um sér — fult stjórnarvald i hendur. Austurlandabúar eru fastheldnir við forna siði og ríkisvenjur ekki sízt. Frá aldaöðli hefir shógúninn eða tai- gúninn, eins og hann er Líka nefndur, veriðmeðstjórnandi míkadósins. Stund- um hefir hann jafnvel haft meiri völd en keisari sjálfur — eftir því hvor þeirra hefir verið ráðríkari og máttar- meiri. Þetta tvíveldi hafa Evrópu- menn jafnvel skilið svo, eða réttara sagt misskilið, að mikadóinn væri að eins andlegur drotnari, en shógúninn hinn veraldlegi og snúið sér því í stjórn- arfarslegum málum eingöngu til shó- gúns. Þessu undi Mutsuhito ekki og tók af skarið. Það sýnir, hve mikið hann hefir þorað að eiga undir sér, að afnema jafn-helga og rótgróna ríkisvenju, þó að þegnar Japanskeis- ara lúti að vísu þjóðhöfðinga sínum fremur sem guði en jarðneskum drotn- ara. Aðra stórmikla endurbót gerði keis- ari á stjórnarfari landsins 1889, þegar þingskipuleg stjórnarskrá var lögleidd í Japan. Eftir henni var sonur hans, sá er nú tekur við ríkjum, viðurkend- ur ríkiserfingi. Einkasonur keisara, Joschihito Har- unomiyia, hinn nýi míkadó Japans, er 33 ára gamall. Hann er fæddur 31. ágúst 1879. Arið 1900 gekk hann að eiga Sardako prinzessu, dóttur Kuju Michitaka fursta og á við henni 3 börn. 30. júlí, daginn eftir dauða föður síns, vann hann eið að stjómarskránni í návist allra ráðherra. Einar Mikkelseu heim kominn úr Grænlandsförinni. ------ Khöfn % '12. Öllum er enn í fersku minni Græn- landsför hins hugprúða danska land- könnuðar, Mylius-Erichsens, rannsókn- arför, sem nú hefir komið í ljós að ekki hefir verið farin fyrir gýg, en hann varð að láta lífið fyrir. Fyrir þrem árum lagði annar ótrauður Dani út á isinn og ásetti sér að leita að rannsóknarskýrslum M.-E. Það var landkönnuðurihn Einar Mikkelsen höfuðsmaður. Hann hafði valið nokkra hrausta menn til farar með sér og hélt af stað á skipinu Alabama árið 1909. Ferðin byrjaði ekki vel. Hundarhans drápust hrönnum og hann varð að snúa til Reykjavíkur til að láta sótthreinsa skipið. Síðan héldu þeir norður í höf. En 10. april 1910 skildi Mikkelsen við alla félaga sína nema einn, Ivarsen vélstjóra, á 76. st. n. br., og lét þá Ivarsen vélstjóri. hverfa heim aftur á Alabama. Skipið sökk á leiðinni, 7. jání, en skip frá Álasundi, bjargaði skipverjum. Frá þessum degi, að þeir skildu, eða í 2 Vé ár hefir ekkert spurst til þeirra Mikkelsens fyr en nú. Flestir höfðu talið þá af. Engir ætluðu þeim líf aðrir en 'þeir, sem ætluðu þeim nær því ofurmenskan þrótt og karl- mensku. Það hefir komið í ljós, að þeir hafi verið slíku þreki gæddir, svo miklar hörmungar sem þeir hafa ratað í. Þegar þeir Mikkelsen skildu við fé- laga sína, lögðu þeir þegar á jökul- breiðurnar. Það reyndist hættuleg för og torveld, því sprungur miklar eru i jöklinum. En þó gekk alt vel, og síðast í maí komu þeir fram í Danmerkurfirði og ýundu par skýrslur Mylius-Erichsens. Nii var aðal-markmiði ferðarinnar náð. Mikkelsen hafði hugsað sér að halda lengra norður og kanna landið á svæði, þar sem kallað er Peary- sund, en þegar hann las skýrslu M.- E., sá Mikkelsen, að hann hafði farið förina og uppgötvað, að Peary-sund var ekki sund, heldur að eins fjörður, sem skarst langt inn i landið. Þá var eftir engu að biða öðru en hverfa heim. Þeir lögðu af stað heim- leiðis 29. maí 1910 — og á þvi byrjar þeirra hörmungasaga. Hund- arnir strádrápust fyrir þeim, en síð- ustu hundana verða þeir sjálfir að skjóta. Þeir hafa ekki annað sér til matar. Þeir sýkjast af þessari pestar- fæðu, en ná þó ekki í aðra björg. Loks komast þeir í Danmerkurhöfn og finna þar vistaforða 19. september. 29. nóv. komust þeir til Shannon- eyjar. Þar væntu þeir að hitta norska selara sumarið 1911. En það brást. Þegar svo langt var liðið á haust, að engin von var lengur um að komast þaðan, héidu þeir til Bass Rock og tóku þar vetnrsetu. Þ:?ð voru daufir dagar. Þeir hafa haft með sér bækur eftir Björnson og Kielland og kunnu þær að síðustu spjald.i á milli. Þeir fá skyrbjúg af iliu viðurværi og svelta á milli dög- um saman. En þe<:ar þeir geta skot- ið sér dýr til matar, þá er glatt á hjalla í kofanum. Verst er þögnin. Þeir verða að tala saman og segja hvor öðrum sögur, svo að þunglynd- ið geri ekki út af við þá. Og svona líðnr hver dagurinn af öðrum. Vikur, mánuðir. Nii getur ekki verið nein von lengur. Nú eru þeir orðnir svo máttvana af langæu hungri og vosbúð, að þeir sjá til hvers muni draga. Jæja, dragi þá til hvers sem verða vill. Þeir bíða róleg- ir dauðans. Nii er sumar i Danmörku, nii er 17. júlí heima. En síðan eru þrjú ár. Það er langur tími í öræfunum.- Dauðinn sigrar þó ekki baráttulaust. Hvað er þetta — var ekki rjálað við hurðina ? Villibráð — spentar byssur ! Menn! Sami norski skipstjórinn, sem hefir bjargað félögum þeirra af Alabama — sami maðurinn, Lillenœs, hann er kominn þarna að kofanum til þeirra. Hann hafði fundið trjábol i Rost- ungsey, þar sem á var ritað 1912. Það vekur eftirtekt hans. Hann fer að leita. Loks sér hann álengdar tvær verur, líkastar moskusnautum. Hann missir sjónar á þeim áður hann fær skotið þau. — Og svo kemur hann að kofanum. Hér í Danmörku var heldur en ekki fögnuður, þegar Einar Mikkelseu kom. Þegar skipið lagði að landi, var þeim félögum tekið með angandi blóm- magni, sem dundi yfir þá frá ung- meyjum Kaupmannahafnar, og um kvöldið var þeim haldin vegleg veizla á ríkisins kostnað. í London hefir heimkoma Mikkel- sens vakið stórmikla eftirtekt og talið mjög mikilsvert, að nii sé sannað, að Peary-sund á suðurströnd Græn- lands sé fjörður og ekki sund. Enska konunglega landfræðisfélagið hefir mælst til þess að Mikkelsen flytji er- indi um leiðangur sinn í London. Einar Mikkelsen er rúmlega 32 ara gamall, og hefir verið í landkönnuðar- leiðangrum frá því hann var unglingur. 1906 var hann foringi fyrir Anglo- American-pólförinni, sem var hafin til að leita að löndum fyrir norðan Alaska. Hann skrifaði rit á ensku um þennan leiðangur. Ivarsen vélstjóri, félagi hans, er maður á likum aldri, hraustur maður og hugpriiður. Landar erlendis. Kh. «/8 '12. Gunnar Gunnarsson, ungt og efni- legt íslenzkt sagnaskáld, hefir nýlokið við skáldsögu, sem kemur út í haust i bókaverzlun Gyldendals i Kaupmanna- höfn. Sagan heitir Ormarr Örlygsson og er íslenzk sveitalífs-lýsing. Hann hefir ritað söguna bæði á dönsku og íslenzku. Hún kemur út í haust á ís- lenzku — ef það er þá ekki að verða ókleift ungum íslenzkum rithöfundum að fá bækur sinar útgefnar á sínu móðurmáli. Gunnar Gunnarsson er lofaður danskri stúlku, ungfrú Fransisku Jör- qensen, systur unnustu Einars Jóns- sonar myndhöggvara. JÓnas Guðlaugsson hefir fengið nýja ljóðabók á dönsku tekna á Gylden- dals-forlagið í Khöfn. Hún heitir Viddernes Poesi. Hinn nýi Japanskeisari Joschihito oq drotning hans. Uppreisn í Portúgal. ------ Kh. */g '12 Einveldismenn hafa gert uppreisn í Portúgal. Þeir hafa gert usla míkinn í landinu á mannvirkjum og samgöngu- færum, t. d. slitið simþræði á löngu svæði. Landslýður norður í landi tek- ur þátt í uppreisninni, og aðalherinn undir forustu Pavio Conseiro hefir sett niður herbúðir við Montelegre. — Stjórnin hefir látið senda allmikinn liðsauka þingað norður. Fylgismenn Manuels, konungsins ríkislausa og Dom Miguels, sem kall- ar þar til ríkis, hafa gert bandalag til að gera i sameiningu áhlaup í Portú- gal. 8. júli stóð orrustu við borgina Chaves. Þar var foringi Dom Migu- els-flokksins handtekinn. Hörð refs- ing er sagt að biði uppreistarmanna. Fulltrúadeildin hefir samþykt lög- sem mæla svo fyrir, að hver einveld- ismaður, sem komiðsé að vopnuðum, skuli dreginn fyrir herdóminn og dæmdur svo sem upphlaupsmaður. Einveldismenn hafa sprengt margar brýr i loft upp og gerskemt járnbraut- arteina á löngum svæðum. Varaliðið hefir verið kvatt saman. En Pavio Conseiro stendur til varn- ar með 350 manns og 4 hraðskeyttar fallbyssur á spænskri grund beint á móti Montalegre. Aðrir 250 einveld- ismenn sitja í Portugal og leitast við að ná saman við herlið Conseiros, þó ilt sé, því stjórnarherlið gætir allra vega til landamæranna. Síönstu fregnir. Einveldismenn hafa teflt öllum sig- urvonum úr hendi sér fyrir hugleysi Þeir hafa látið fjandmenn sína við miklu minni liðsaga, reka sig þrásinn- is á flótta. Stjórnin heldur áfram að senda her- lið til Norðurportúgal, en út séð er ekki enn um, hver verða lok þessar- ar uppreistar. -ese- orð á vorum og söng síðan greftrun- arsálm. — — Sama dag voru óeirðir miklar í þeim hluta borgar, sem heitir Ulapping. Verkfalismenn réðust á hafskipabrýrn- ar og kveiktu í nokkrum járnbrautar- vögnum. Lögreglan skarst i leikinn og í atlögunni særðust 25 verkfalls- menn. 27. júni var lýst yfir því, að verk- fallinu væri lokið. Vinnuveitendur höfðu loks sýnt verkmönnum ein- hverja ívilnun. En þó eru margir sem ekki hafa tekið upp vinnu. Þetta er eitt hið mesta verkfall í sögu Englands. Alls hafa tekið þátt í því 95,000 verkmenn og kostað iðnaðarfélögin 50 miljónir króna. Og þó eru ótalin lán og fjárstyrkur einstakra manna. Fjöldi iðnaðarfélaga standa féþrota uppi. Sum þeirra hafa lagt fullar 3 milj. króna af mörkum. Nær 23,000 eru í sárustu eymd, en 7000 manns orðið að segja sig til sveitar. Olympísku leikarnir. Enska verkfallinu lokið. ------ Kh. Vg '12. í Tower Hill héldu verkfallsmenn fund með sér 24. júlí. Eftir að verk- mannaforinginn Ben Tilkt hafði sakað foringja vinnuveitenda, Lord Devon- port, um að hafa ráðið körlum, konum og börnum bana með hallæri, eggjaði hann fundarmenn, sem væru fúsir á að biðja drottinn um að ljósta Devon- port, til að rétta upp hendurnar. All- ir réttu upp hendurnar, og Ben Tillet bað hárri röddu: — Oh Godl strike Lord Devonport dead! Múgurinn kraup á kné með sömu Maraþonlúanpin hætta? ------ Kh. 4/8 '12. Þegar litið er yfir hlaupaskrárnar við ólympisku leikana og vér sjáum að enginn Nó*rðurálfubiii hefir unnið nein verðlaun i hlaupum, þá mun óhætt að kenna hitanum drjúgum þann misjöfnuð. Það eru Suðurálfu- biiar og Vesturheimsmenn, sem þar bera skjöldinn — og þeim er sumar- hitinn í Stokkhólmi, þegar sem allra heitast er á hlaupunum, ekki annað en daglegt brauð. Norðurlandabúar þurfa ekki að reyna sig og jafnvel Suður- landabúar örmagnast og láta lífið — af sólbiti. Svo hefir farið í öll fjögur skiftin, síðan Olympíuleikarnir voru teknir upp. Og svo fór enn í sumar. Portúgalinn Lazaro hneig niður á skeiðvellinum, sólbitinn, 15 rastir, frá marki. Og morguninn eftir lézt hann. Nii hefir forstjóri Maraþonhlaup- anna, Djurberg, lýst yfir því, að þessi hlaup muni verða afnumin, með því að þau hafi kostað mannslíf alstaðar, í Stokkhólmi, Lundúnum og Aþenu. Það er þó vafasamt hvort það nær fram að ganga, svo sjálfsagt sem það virðist að marka ekki slikt skeið mönnum, sem ekki mega hafa íþrótt- ir að atvinnu. En hins vegar leggur Maraþon-dagurinn drýgstan skerf í Ólympiusjóðinn. í Stokkhólmi urðu tekjur alls eftir þann eina dag 87,000 krónur. -*K-

x

Ísafold

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Ísafold
https://timarit.is/publication/315

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.