Ísafold - 24.08.1912, Blaðsíða 1

Ísafold - 24.08.1912, Blaðsíða 1
Kemui út fcvisvar L viku. Verð árg. (80 arkir minst) 4 kr. erlendu 6 ki, eoa 1»/» dollar; borgist f yrir miöjan júli (erlendia fyrir fram). ÍSAFOLD Uppicðgn (skrifleg) bundin við iramót, bi ógilð nema komln sé til útgefanda fyrii 1. okt. og laapandi skuldlaas vi5 blaoio Afgrei&Bla: Austurstiætt 8. XXXIX. árg. Reykjavík 24. ágúst 1912. 58. tðlublað I, O. O. P. 9383051 KB 13. 9. 8. 31. 9. G Alþýoufél.bókasafn Pósthússtr. 14 kl. 5-8. Augnlækning ókeypis i Lækjarg. 2 mvd. 8—8 flovgar8t.iðraskrifstofan opin virka daga 10—o. BæjarfógetaskrifBtofan opin v. d. 10—2 og 4—7 Bæ'jargjaldkerinn Laugav. 11 kl. 12—8 og 6-7 Eyrna-,nef-og hálslækn. ók. Pósth.str.HA fid.2—8 íslandsbanki opinn 10—2«/« og 5^—7. K.F.U.M. Lestrar- og skrifstofa 8 árd.—10 sOrt. Alm. fundir fld. og sd. 8>/« síodegis. Landakotskirkia. Gunsbj. » og R á helgum Iiandakotsspitali f. sjukravit.i. 10»/»—12 og 4—6 Landsbankinn 11-2»/«, 5»/«-6»/«. Bankastj. vio 12-2 LandsbókaBafn 12—8 og 6—H. TJtlftn i—» Landsbúnaoarfélagsskrifstofan opin fra 12—2 LandsféhirOir 10—2 og 6—6. IiandsskjalasaíniO hvern virkan dag *2-2 Landsimmri opinn daglangt (8—9] virka dagn. hel&a daga 10—12 og 4—7. Lækning 61seypis Þmgh.Btr. 23 þd.og fsd. 12-1 Náttúrugripasafn opir. I »/«—H'/t a sunnudögum Samábyrgð Islands 10—12 og 4—6. Htiómarraosnkrii'stofuruar opnar 10—4 dagloga Tálsími Keykjavikur (Pósth. 8) opinn daglangt (8—10) virka daga; helga daga 10—9. TinnlT'kmnE ókeypis Pósth.Btr. UB rud. 11—12 Vifilsstaðahælið. Heimsóknartlmi 12—1. Þjóomenjasafnio opiTi á hverjum degi 1.'—1. Ritstjórar ísafoldar verða fyrst um sinn venjulega til við tals í skrifstofu ísafoldar á þessum tímum: Ólajur Björnsson kl. n—12 árd. Siqurður Hjörleifsson kl. 2—) siðd. Ávarp til konungs M alþingi. Tillaga um svohljóðandi ávarp til konungs var borin fram í báðum deild- um og samþykt í dag. Mildasti herra konungur! Jillra-hœstur boðskapur yðar hátign- ar, er ráðherra tslands flutti alpingi, hefir verið pinginu og pjóð vorri hið mesta gleðiefni. Vlr minnumst fóður yðar hdtignar, hlns lojsœla konungs vors, Friðriks hins áttunda, með einlagum söknuði. Najn hans mun atið geymast í pakklátri minning hinnar islenzku pjóðar. Konungleg orð yðar hdtignar til al- pingis, eru oss vottur pess, að yðar hd- tign beri hinn sama hlýja velvildarhug til lands vors og pjóðar, sem vér svo oýt og víða hojum orðið varir við aý hendi hins lofsæla konungs vors, ýðður yðar hdtignar, og jœr pað oss mikillar gleði, að mega bráðlega eiga pess von, að geta ýagnað yðar hdtign hér heima, og vottað yður pegnlega lotning vora. A alpingi pví, sem nú er að lúka storjum slnum, hojum vér falið rdð- herra íslands, að bera pað jram við yðar hátign, að gerðar verði tilraunir til pess, að leiða til ýarsalla lykta nýja samninga um sambandið milli Danmerk- ur og Islands. Það er einlag von vor, að konungleg samhygð og stoð yðar hd- tignar í pessu mikla veljerðar- og dhuga- mdli Islands, verði til pess, að peir samn- ingar mattu svo vel takast, að peir geti orðið bdðum pjóðum dnagjuefni og leitt til góðs samlyndis og samvinnu milli pjóðanna. Jíð pessu viljum vlr vinna aý ýremsta megni. Mildasti herra konungur! Við biðjum guð að blessa yðar kon- unglegu hdtign, yðar konunglegu att, rikisstjórn, lönd og pegna. — Dagskráin í steinolíumálinu. Þingsályktunartillaga um sambandsmálið Stjórnarskrármálið á þingi. Þessi þingsályktunartillaga var sam- þykt í gær í sameinuðu þingi um sambandsmálið. Alþingi dlyktar að fela ráðherra, að bera það fram við hans hátign kon- unginn, að leitað verði nýrra samn- inga um sambandið milli Danmerkur og íslands. Milliþingaforseti. Allir forsetar neðri deildar eiga heima utan Reykjavíkur og varð því að kjósa milliþingaforseta úr hóp Reykjavíkurþingmanna. Kosning sú fór fram á fimtudaginn var og hlaut Jón Ólafsson kosningu. Mikill siður hefir það verið á þessu þingi, að flytja rökstuddar dagskrár. Þeim hefir hvað eftir annað rignt yfir þingið og ósjaldan hafa þær verið svo orðaðar, svo óákveðnar og efnisfitlar, að þær máttu fremur heita hégóma- mál og sýndu litla eða enga alvöru. Svo var um dagskrána út af starf- semi vióskiftaráðunautsins og svo er líka með dagskrána í steinoliumálinu, sem prentuð er á öðrum stað hér í blaðinu. Hiin sýnist vera einna loð- mullulegast hugsuð af þeim öllum. Landsstjórninni er treyst til þess að finna ráð til þess að birgja landið með steinolíu, með viðuuanlegu verði. Þ3U ráð getur stjómin nieð engu móti fundið, nema henni sé þA ætlað eitt- hvert fé til þess. Til þeirra fjárfram- laga þarf að vera lagaheimild, en ekk- ert lagafrumvarp í þessa átt fylgdi dagskránni. Og þetta er samþykt þegar komið er að þingslitum. Heíði steinolíunefndinni verið nokkur alvara með það, sem hún var að láta deild- ina samþykkja — sem ekkert útlit var fyrir — hefði hún gert betur í því að sitja nokkrum dögum skemur á þessu eggi, sem hún hefir verið að unga lit allan þingtímann og varð að síðustu ekki annað en fiilegg. En hver er svo hugsun þeirra tólf- menninganna um þetta mál? Hvert er ráðið sem þeir hafa fundið? Þeir hugsa sér innlent steinolíufé- lag, sem keppi við útlenda miljóna- félagið. í þetta félag á fyrst og fremst landssjóður að leggja peninga, en auk þess bankarnir og einstakir menn. Gaman verður að sjá hve miklu af fé sínu þessir flutningsmenn ætla að hætta í þetta félag. Ef það hefði einkasölu á steinolíu, þá væri áhættan að visu ekki mikil. En eru þeir menn margir hér á landi, sem vilja hætta fé sínu, ef nokkurt væri, til kapps við Standard-oil-íéhgiðl Því félagi væri það í lófa lagið að gera þetta nýstofnaða íslenzka félag gjaldþrota, þegar á fyrsta ári. En auk þess ætti þetta félag að stríða við alveg sérstaklega örðugleika. Fjöldi kaupmanna í landinu og meðalþeirra fiestir þeir, sem mesta steinolíuverzl- un hafa, eru bundnir samningum við það félag, sem hér ræður yfir nálega allri steinoliuverzluninni. Hér er því ekki nema um tvent að velja, að sæta einokun útlendra félaga á þessari vöru, eða þá að landið taki sér einkasölurétt á olíunni og hagnýti þann rétt á einhvern hátt, með því að selja réttinn á leigu, eða fara sjálft með. Hefði neðri deild ekki hrapað að því, með svo mikilli áfergju, að fella frumvarp milliþinganefndarinnar um einkasölu, var þó enn von um að hægt hefði verið að gera einhverja skynsamlega ráístöfun um málið á þessu þingi. í stað þess verður alt að hégóma í deildinni og er nefnd- inni þar mest um að kenna. Því þó hugsanlegt væri að landið færi með einkasöluna, eins og frumvarp þriggja nefndarmanna fer fram á, sýnast eng- ar minstu horfur á, að þetta þing gæti gengið frá málinu sæmilega. Það frumvarp, sem fram er kotnið, virðist svo vanhugsað, að óvit væri að sam- þykkja það. En það allra einkennilegasta við þessa rökstuddu dagskrá er það, að einn af flutningsmönnum hennar hélt alveg þvi sama fram í þinginu um þessa félagsstofnun, sem hér hefir verið gert, daginn eftir að hann greiddi henni atkvæði og gerði það með ljós- um og góðum rökum. Hann hafði sofið úr sér dagskrána og alt hennar endileysishjai á einni nóttu. Hjálpræðist)ersf)öfðingititi\dáititi Eins og lengi hefir til staðið af- greiddi neðri deild stjórnarskrármálið að þessu sinni með rökstuddri dag- skrá, á þessa leið: Með þvi að til stendur að leita samkomulags við Dani um sambands- málið á grundvelli frumvarps milli- þinganefndnrinnar 1908, með þeim breytingum, er samkomulag fæst um, bæði inn á við og út við, en það mundi að sjálfsögðu leiða til stjórnar- skrárbreytingar, þá telur nefndin ekki rétt að gjöra samþykt um stjórnar- skrármálið að þessu sinni, og tekur því fyrir næsta mál á dagskránni. Hér fer á eftir dálítill kafli úr ræðu framsögumanns nefndarinnar, Guðl. Guðmundssonar: Mér hefir verið bent á, að rangfæra megi á einum stað orðalag tillögunn- ar er eg bar upp, eða leggja í orðin aðra þýðingu, en rétt er. Það eru orðin >er samkomulag fæst um«. Til þess að fyrirbyggja að þetta verði mis- skilið, hefi eg með leyfi hæstv. forseta s'-otið inn orðunum »inn á við og út á við«. Það mætti máske með hæfilegri rangfærslu og útdrsnúning- um leggja þá meiningu i hið upphaf- lega orðalag, að vér værum tilbúnir til að ganga að hverjum þeim breyt- ingum, er samkomulag fæst um við Dani, en það liggur ekki í orðum til lögunnar, enda taka innskotsorðin þar af allan vafa. Eins og öllum er kunnugt leggjum við aðaláherzluna á það, að samkomu- lag náist fyrst og fremst innanlands og þarnæst, að samkomulag náist inn- anlands um tillögur, sem liklegar séu til samkomulags við Dani. Menn verða nefnilega að hafa það hugfast í þessu máli, er við hreyfum því aftur, að til þess að við getum haft nokkra von um að koma nokkru fram gagnvart okkar viðsemjendum, verðum við allir, sem viljum málefna- samband — en ekki persónusamband eða skilnað — að vera samhuga og samtaka um tillögur vorar og við vit- um, að viðsemjendur okkar fást trauðla til viðtals um þetta mál, meðan þing og þjóð er sundrað í flokka um málið. Við, sem í raun og sannleika fylg- jumst að um efni málsins, verðum þvi fyrst og fremst að geta orðið sam- mála og samtaka. Og þegar við er- um allir á einu' máli um efnið í til- lögum vorum og form þeirra, þá fyrst er vit í að fara að leita samkomulags um þær við Dani. Þetta er það, sem í orðum tillög- unnar liggur og til þess að ekki sé hægt að rangfæra þetta, hefi eg skot- ið inn orðunum, sem eg gat um. — Vitaskuld þýða hin upphaflegu það sama, en það er kominn slíkur orð- hengilsháttur inn í þetta mál, að dæmi slíks þekki eg ekki, og tel eg það mjög illa farið. Stemolíumálið í neðri deild. Neðri deild feldi á miðvikudaginn var frumvarp stjórnarinnar (milliþinga- nefndarinnar) um einkasölu á stein- olíu. Enginn vafi er þó á því að nokkur meiri hluti þingsins var frum- varpinu sinnandi, því talinn var því vis talsverður meirihluti í efri deild, ef þangað hefði komist. En að lögunum væri hætta búin í neðri deild, mátti þegar ráða nokkuð af því, að 6 af 7 nefndarmönnunum höfðu lagst á móti því og forseta var daginn áður neitað leyfis til þess að hafa það á dagskrá. Höfðu forvígis- menn mótspyrnunnar gegn lögunum ekki verið athafnalausir næsta sólar- hringinn, en safnað liði og bundið það með undirskriftum, svo ósigur laganna var fyrirfram vís. Þá þótti lika hættulaust að taka lögin til slátr- unar og því betra sem fyr væri. Þvi var og þá leyft að taka þau til með- ferðar. Bar bankastjóri Bjöm Kristjánsson fram svohljóðandi i'ökstudda dagskrá: Deildin treystir pví, að landstjórnin finni, ef d kynni að purýa kalda, út- Wiííiarrimoofí), hinn heimsfrægi stofnandi Hjálpræðishersins, andaðist á þriðjudaginn var, 83 ára að aldri. Ekki er hér rúm til að segja æfisögu þessa stórmennis, en vert væri að hún væri rituð á islenzku, eins og hún áreiðanlega verður rituð um þessar mundir á allar tungur hins siðaða heims; því um það eru allir sammála, að hann hafi verið einn af einkennilegustu og mestu mönnum þeirra tíma, er vér lifum á, og að blessun hafi leitt aí starfi hans fyrir hundruð þúsunda ol- bogabarna mannfélagsins. vegi til pess að birgja landið með stein- oliu gegn viðunanlegu verði, svo sem með pví, ýyrir milligöngu bankanna, að stuðla að stofnun innlends ýé- lags til steinoliukaupa, eýtir atvikum með páttfóku aý hendi landssjóðs eftir fóngum, og tékur deildin pví ýyrir ncesta mdl d dagskrd. Undir hana höfðu þessir 12 menn ritað: Björn Kristjánsson, Valtýr Guð- mundsson, Þorleifur Jónsson, Bene- dikt Sveinsson, Halldór Steinsson, Jón Ólafsson, Bjarni fónsson frá Vogi, Lárus H. Bjarnason, Jón fónsson, Eggert Pálsson, Einar Jónsson, Skúli Thoroddsen. Þetta var meiri hluti atkvæðisbærra deildarmanna, því tveir voru sjúkir og fjarverandi (Björn Iónsson og Jón í Múla). Hinir 11, er atkvæðisrétt áttu, greiddu allir atkvæði með lögunum. Slælegri vörn var haldið uppi fyrir lögunum í deildinni, sem vist hefir meðfram stafað af þvi að örlög þeirra voru ákveðin fyrirfram. og andvirðið renna í landssjóð. Með brot gegn lögunum skal farið sem með almenn sakamál. 4. gr. Lög þessi öðlast gildi þeg- ar í stað. Var það til 1. umræðu á fimtudag- inn var og lauk henni með því að skipuð var þriggja manna nefnd, Jón Ólafsson, Jón Magmisson og Valtýr Guðmundsson. Deildin gerði síðan nokkrar breyt- ingar á þessu frumvarpi og var þar ákveðið meðal annars, að lög þessi skyldu að eins gilda til ársloka 1913. Við 3. umræðu i gær samþykti deildin þetta einkasölufrumvarp lands- sjóðs með n atkv. gegn 5. í annan stað fluttu þeir Jón Ólafs- son, Eggert Pálsson og Bjarni Jóns- son svohljóðandi jrumvarp til einka- söluheimildar landssjórnarinnar d stein- oliu: 1. gr. Landsstjórninni veitist heim- ild til að kaupa svo mikla steinolíu, sem henni þurfa þykir til að birgja landið, og selja hana kaupmönnum og öðrum (kaupfélögum, sveitarfélögum o. s. frv.), fyrir það verð, er liðlega svari kostnaði og* vöxtum. í þessu skyni veitist stjórninni heimild til að taka það lán, sem á þarf að halda. 2. gr. Meðan stjórnin notar þessa heimild, er engum öðrum leyfilegt að flytja hingað til lands steinolíu, en stjórninni. 3. gr. Brot gegn 2. gr. lagaþess- ara varða sektum alt að 100,000 kr., og skal ólæglega innflutt olía upptæk, Talið er víst að frumvarpið komist ekki gegnum efri deild, en í þess stað ei borin fram í dag í báðum deildum svohljóðandi þingsályktunartillaga: Efri deild alþingis ályktar, að skora á landsstjóruina, að undirbúa og ieggja fyrir næsta alþingi frumvarp til laga um einkasölu, helzt landseinkasblu, á steinoliu,ásamt svo fullkomnum skýrsl- um, sem fáanlegar eru, um alt er að því lýtur. Lög frá alþingi. 8. Lög um samþyktir um mótak. 9. Lög um samþyktir um ófriðun og eyðing sels í veiðiám. 10. Lög um viðauka við lög 11. nóv. 1899 nr. 26, um verzlun og veitingar áfengra drykkja á íslandi. 11. Lög um merking á kjöti. 12. Lög um sölu & eign Garða- kirkju af kaupstaðarstæði Hafnarfjarð- ar, og nokkrum hluta af öðru landi hennar. 13. Yfirsetukvennalög.

x

Ísafold

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Ísafold
https://timarit.is/publication/315

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.