Ísafold - 30.11.1912, Blaðsíða 1

Ísafold - 30.11.1912, Blaðsíða 1
Kem i fit fcvisyar l yiku. Vart> árR. (80 arkir minst) í kr. sriendia B k». eoa l'íi dollar; borgist fyrh miCijar. júii erlex •11» fyvir fram). AFOLD nrpnðirr. (•krlftaf) bnndin yin aramót. er óeni nema komir. jé til ötgeíacda fytlr 1. o»t.. na <.»».i>aaái tkAi»laa« yíí- Maoio Afpret**!*.; * a#tat*t<»*ti % XXXIX. árg. ftejkjavík 30. nóv. 1012 81 íölublað Minning Björns Jónssonar íílikill verkmaöur. Þeim sem voru komnir til vits og ára um 1875, mun hafa sýnst svo, sem hér væri mikið verk fyrir höndum og mikið þyrfti að starfa til þess að fyltar yrðu einhverjar af eyðunum í þjóðlífinu. En jafn- framt var búið að vinna svo mikið í haginn, að lík- indi voru til þess, að starfinn yrði að einhverju liði. Alþingi var orðið að löggjafarþingi og hafði fjár- veitingar- og skattaálögu vald, með því mátti mikið vinna, fyrir hvern þann, sem gat haft áhrif á al- menningsálitið. Blöðin sem uppi voru um það leytið voru ekki mikilfengleg, og um það leytið var það sem Björn Jónsson byrjaði að gefa út Imfold. Þess mun ekki hafa verið nokkur kostur í þá daga, að hafa ofan af fyrir sór og sínum með því að gefa út blað. Til þess þurfti blaðið að hafa komið út um nokkurn tima og til þess þurfti það að kom- ast inn á heimilin. Pólitískar skoðanir ýmsra lands- • fianna munu viða hafa opnað hurðir fyrir ísafold, og marka ég það af því, sem alþingismaður og bóndi úr Norðurlandi sagði við mig, þegar honum mislík- aði sitt hvað, sem staðið hafði i ísafold: »0g við sem œtluðum honum að verða eftirmaður Jóns Sig- urðssonar«. Hinn ungi ritstjóri vann nokkurn tíma marga tíma á dag á skrifstofu Hilmars Finsens landshöfð- ingja. Hjá Hilmari Finsen átti hver ungur og efni- legur maður vísan stuðning og velvild, ef landshöfð- inginn var viss um hæfileika hans. Að blaðinu vann hann á kvöldin og ef til vildi fram á nætur. Hann skrifaði það, las prófarkirnar, og sendi það út. Hann gjörði alt að því nema selja það. Verkið, sem Björn Jónsson inti af hendi um þetta leyti, var fyrst og fremst að skrifa «Isafold« mestalla, og koma henni til kaupenda. í öðru lagi las hann prófarkir af flestu sem kom út i prent- smiðjunni, og var i fjölda af félagsstofnunum, og var meðútgefandi að Iðunni. Dagsverkið varð með þessu móti dagsverk tveggja meðalmanna, en svo komu skorpurnar þar á milli. 1896 gaf hann út, bætti við og samdi með aðstoð annara, mér er óhætt að fullyrða að hálfu leytí hina nýju dönsku orðabók Jónasar Jónassonar. Hann vann verkið á undan prentsmiðjunni. Næsta örk var búin undir prentun, meðan verið var að setja hina fyrri. Stundum þurfti hann jafnframt að fara til hinna og þessara, til að leita upplýsinga. Einu sinni kom hann til mín til að fá upplýsingar um nöfn á herdeildum og fyrirmanna þeirra; núþegaregvar að lesa formálann fyrir orðabókinni í kvöld, finn eg þær á bls. VI í formálanum, nákvæmlega eins og eg sagði honum þær munnlega. Hann spurði um þetta til þess að vita hvernig hann ætti að þýða nöfnin á islenzku. Þótt orðabókin sæti i öndvegi hjá honum hér um bil 5 mánuði, þá vanrækti hann ekki annað fyrir því, blaðið kom út, prentsmiðjan gekk eins og vant var, en þegar sótti á verkið, þá sáum við, sem vorum honum handgengnir, að hann varð þreyttari með hverri vikunni, sem leið, og einhver af þeim sagði svo eg heyrði: »Nú er eg hræddur um að hann drepi sig«. Hann fór sjaldan ut að ganga, nema hann ætti eitthvert skylduerindi, og þó einhver vildi fá hann til að standa upp til þess, þá hafði hann ekki tíma til þess. En hann hafði hestakost góðan, og reið stundum austur yflr fjall, og hafði þá vanalega ann- an hvorn sona sinna með sér. Úr bænum mátti , hann varla vera deginum lengur, og hraðaði því jaínan för sinni. Fór náttfari og dagfari, og kom heim aftur með drenginn hálfdauðan, að því er kunn- ingjar hans sögðu honum. I einu af þessum ferða- lögum hafði hann verið tvo sólarhringa, þeir höfðu oftast farið á hægu stökki, og fleygt sór út af klukku- tíma seinni nóttina. Björn Jónsson fór beint inn á skrifstofu sína, blaðið kom út um kvöldið með vel ritaðri ferðasögu af þessari skemtiför meðal annars. Sonur hans komst upp i tröppurnar, sem lágu upp að húsdyrunum; þar sofnaði hann, og heimilisfólkið bar hann upp sofandi, og lagði hann sofandi í rúmið. Skemtiferðirnar voru á þennan hátt, það var rösk- lega farið, en hvíldin var engin. 1901—1902 sótti hann heilsuleysi mikið, svo hann var dauðvona af, þegar leið fram á 1903. Þrátt fyrir það vann hann alt, sem hann var vanur, og maður sem var í flokksstjórninni með honum, sagði að hann einn skrifaði öll bróf fyrir hana, og gerði alt, sem flokksstjórnin ályktaði fyrir hennar hönd. Þegar eg spurði hvort Björn Jónsson kæmist yfir þetta, svo veikur sem hann væri, svaraði flokkstjórn- atmaðurinn, að aldrei stæði á honum, hann væri æflnlega búinn á þeim tíma, sem þeir hefðu ætlast til. Bjórn Jónsson gaf einu sinni út og skrifaði sjálf- ur Heimilisblaðið, svo hét þá bindindismálgagnið. Aldrei hefir það blað verið betur skrifað. Eg hitti síra Magnús Andrésson á Gilsbakka um það leytið, og hann sagði við mig: »Hefurðu ekki tekið eftir kraftaverkinu sem nú er að ske hér á landi? Eg vissi ekki hvað hann átti við. »Jú«, sagði síra Magnús: »Það er hvernig hann Björn Jónsson skrifar í Heim- ilisblaðið«. Það var ritdómur skynsams manns um þá blaðamensku. Greinarnar í Heimilisblaðinu höfðu það fram yfir allar aðrar bindindisritgjörðir, sem hér hafa komið fyrir sjónir, að þær voru teknar út úr lífinu hér á landi, og allar sannar. Bak við þær lá mikið verk og skörp athugun. öllum sem lásu »ísafold« frá því í maímánuði og til septemberloka 1908 mun minnistætt hvert þrekvirki ritstjórnin á blaðinu hlýtur að hafa verið þann tíma, unnið af svo fám höndum, sem það var, og að miklu leyti gjört í hjáverkum, ef svo mætti segja. Þegar klukkan var orðin 10 f. h., þá kom maður eftir mann til að tala við hann, sumir langt að og sumir úr bænum. Ef hann átti að tala við komumennina, þá var enginn tími til að skrifa blaðið. Björn Jónsson var eiginlega ekki neinn morgunmaður, en allan þennan tima fór hann á fætur klukkan 4 f. h. og skrifaði blaðið til klukkan 10, talaði við komumenn og var á pólitiskum fundum í bænum, og utanbæjar stundum. Blaðið kom út tvisvar í viku og í hverju tölublaði voru 3—5 leiðbeinandi greinar um sambandsmálið. Þegar sagt var við hann hvaða kraftaverk þessi ritstjórn hlyti að vera, svaraði hann brosandi: »Ef ísafold væri lesin, þá mundi stefnan sigra við kosningarnar í haust«. — Fyrirliði, sem getur afkastað öðrum eins fádæmum og hann á þess- um tíma 1908, vegur upp heilan her. Af öllum íslenzkum orðum heyrði eg hann gleð- jast mest yfir orðinu »gunn?-eifur« í kvæði um Ólaf helga. Nú á dögum mundi skáldið hafa »vígglaður«, eða »glaður í orustu. — Björn Jónsson var sjálfur ávalt i baráttu, ?g var manna glaðastur í nútíðarvíg- um. Hann barðist æfinlega í'ákafa, og hjó hart og títt, hver sem var á móti. Hann hlífði engum sem fyrir honum varð. Óvinirnir urðu margir og bitrir, hann vissi það, en var ekki síður »gunnreifur« að heldur. Hann var ástríkur faðir barna sinna, en því barninu, sem svaraði honum snarpast og snjallast fanst mér lengi hann sinna mest, það var gunnreift eins og hann sjálfur. Hið geypimikla verk, sem hann fekk afkastað 1908, sleit honum út — að minni hyggju. Þrekið mikla, afburða dugnaðurinn hans og víggleðin blossaði upp einu sinni enn. Einu sinni enn minti hann mig á risann hans Einars Jónssonar með fangið fult af basalt stuðlum, sem hann fleygir af brautinni. Þegar hann kom aðflutningsbanninu í gegnum þingið, og útvegaði þvi, þrátt fyrir öll mótmæiin erlendis, staðfestingu konungs. Franski sendiherrann mótmælti lögunum kröftuglega, en sagði víst of mikið, svo utanríkisráð- herrann (sami maður sem nú er) gekk í lið með Birni Jónssyni. Sendimaður Frakka hér á landi, sætti sig nokkurn veginn við bannið, og bætti fyrir okkur i París þegar hann kom þangað. Friðrik konungnr VIII. var einlægur og ástúðlegur í málinu, og studdi framgöngu þess, og skrifaði undir lögin þegar þar að kom. Eftir það sýndist mér Björn Jónsson vera farinn að heilsu og alveg útslitinn maður. Taugarnar voru farnar, fjörið og víggleðin var þrotin þann tíma, sem hann þá átti ólifað. Það verður eitthvað undan að láta segir málsháttur, og hjá honum var það heilsan sem undan lét. Aðflutningsbannið er Björns Jónssonar mesta og bezta verk. Enginn okkar, sem undir þeim merk- jum hafa barist, getur látið sér til hugar koma, að eiga eins mikið í sigri þess máls og hann átti. Við getum sagt, að við höfum undirbúið sigurinn. Þegar það verður viðurkent á íslandi eins og það hefir verið í Maine, að með aðflutningsbanninu hafi fengist mikið af því: »som Fædrene har kæmpet og Módrene har grædt« eins og Björnson segir, þá hefir Björn Jónsson reist sér bautastein í landinu, sem er fegurri en marmari eða kopar gæti verið fyrir minningu hans. Indr. Einarsson. PETUR GUÐ]OHNSEN **^^*«^^ Aldarafmæli Péturs Guðjohnsens 1812 — 29. nóv. — 1912 Um aldarafmælisbarnið hefir Jón Jdkobsson lands- bókavörður ritað minningargrein fyrir söngfél. »17. júní«, og segir í henni m. a.: Líf hans var sífeld glíma við fátækt og allskonar örðugleika; en þó tókst honum miklu meira en mörg- um öðrum, sem virðast hafa öll skilyrði til að verða afkastamenn og oddvitar á ýmsum sviðum lífsins. Átti hann það því að þakka, að í honum brann heilagur eldur, innileg ást til þeirrar listar, sem heill- aði hann ungan og varð leiðarstjarna hans í lífinu. Hann kom sem kallaður, þegar oss lá mest á, einn í þessari fríðu fylkingu, sem um og fyrir miðja 19. öld prýddi hóp vorn íslendinga og hækkaði þjóð vora í sessi. Vér vorum söngvana þjóð. Siðbótin haf ði kæf t kaþólska sönginn; danslögin og flest önnur þjóðlög voru lóngu horfin, en rímnagaulið og lang- spilið kæfðu barkana og drápu eyrað (»bragðdaufa rímu þylurvesall maður«). Þetta sá hann allra manna bezt, og mót þessum ófögnuði barðist hann með oddi og eggju með sinni ríku manndómslund alt sitt líf. Starf þessa manns í þarfir sönglistarinnar var þyrnum stráð braut; hann gat eigi nema á löngum tíma og með stakri þolinmæði unnið sigur á vanan- urn, hleypidómunum og þrjózkunni. Kennarastarf hans við lærða skólann var því í byrjun mjög örð- ugt verk, og hann sá brátt að bóklausa mátti hann eigi senda beztu lærisveina sína út um sveitir til endurbóta; flestir þeirra urðu prestar, og kirkjusöng- urinn var honum — jafntrúræknum manni — fyrir öllu. Þessar voru ástæður fyrir útkomu bókar hans: »íslenzk sálmasöngs- og messubók« (Kmh. 1861), þessarar kvöld- og næturiðju, sem hann tileinkaði ástvini sínum, próf. Bergreen, og »lærisveinum Eeykja- víkurskóla, sem vinna eigi að útbreiðslu íþróttarinnar á hinni kæru fósturmold«.....Auk þess hefirhann einnig ritað »Leiðarvísi til þekkingar á sönglistinni«, Rvík 1870 (breytt þýðing á Löbe-Gebauer: Musikens Catechismus) og »Sálmasöngsbók með þrem röddum (Kmh. 1878), er kom út að honum látnum; báðar hinar þörfustu bækur. Engu að síður veiða ritstörf söngfræðingsins í honum að luta i lægra haldi fyrir kennaranum, sem í honum bjó. Það var dauður maður, sem eigi gat lifnað við alt það fjör, helfreðin sál, sem eigi gat ylnað við allan þann eld! í kenslustundunum var hann oft svo barnslega glaður, svo innilega þýður og ástúðlegur, eins og hann ætti allan hópinn, sem umhverfis hann var. Æskan var jafnan hans yndi og æskulýður latínuskólans eigi sizt, enda átti hann þar mikil og góð ítök í mörgu ungu hjarta. Lundin var listamannslund: skapstór og skap- hreinn, heitur að jafnaði — stundum eldheitur, kaldur, þegar þvi var að skifta — stundum ískaldur, en hálf- volgur aldrei. Lif Péturs Guðjohnsens er fagurt dæmi þess, hverju óbilandi starfsþrek og einbeittur vilji með gófugu lífstakmarki fær orkað, og nú — 35 árum eftir andlát hans — getum vér íslendingar, með hinar blessunarríku afleiðingar af æflstarfi hansfyrir augum, af öllu hjarta endurtekið þau orð, sem hljóm- uðu frá vörum lærisveina hans á afmælisdegi hans árið 1874: Þökk fyrir starf d fósturfold, faðir söngs d Isamold!

x

Ísafold

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Ísafold
https://timarit.is/publication/315

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.