Ísafold - 28.12.1912, Blaðsíða 1

Ísafold - 28.12.1912, Blaðsíða 1
Kemx.1 út fevisvar i viku. VorB arg. (80 artir minst) i kr. erlendis 5 kx, eCa l'/> Aollar; borgist iyrir miojan júli (erlendis fyrir í>sm). ÍSAFOLD TTopsðen (sirrftleg) bnndin vif> iramot, ¦> óffiirt nema komln sé til útgofanda fyiii 1. okt. sg »a«pandi ikaldlaci vift blaoit) Afgre'.Fnla: Austuidtroíti B. XXXIX. árg. Reykjavík 28. cles. 1912 90. tðlublaö. I. 0= O. F. 9412279. Alþýöufél.bókasafn Templaras. 8 kl. 7-9, Augnlækning ókeypis i Lækjarg. ií mvd. 2—3 Borgarstjóraskrifstofan opiu virka daga 10—3. BsBJarfógetaskriístofan opin v. d. 10—2 og 4—7 Bæ'iargjaldkerinn Laugav. 11 kl. 1£—B og 5-7 Eyma-.nef-og hálslækn. ók. Pósth.str.UA fid.2—8 tslan'isbanki opinn 10—í'li og B'jn—7. K.P.U.M. Le3trar- og nkrifstofu. 8 ard,—10 sö<l. Alm. fnndir fid, oe sd. 8 »/s siod3gis. Lanáakotskirkja. Guosbj. » og 8 6 helgum Landakotsspítali f. sjúkravitj. 10»/s—?2 og 1-5 Landsbankinn ll-2'/i, 5',2-S^li. Pankastj. viS12-ti Landsbókasaín 12—3 og 5—8. Útlán 1—S Landsbúnaoarfélagsskrifstofan opin tra 12—2 LandsféhirMr 10—2 og 5—6. Landsskjalasafnio hvern virkan dag 12—2 Landsiminn opinn daglangt [8—9] virka dagi. helga daga 10—12 og 4—7. Lækning ókeypis Þingh.str. 23 þd.og fsd. li—1 Nattúrugripasafn opift !»/«—2'/t a snnnndögam Samábyrgo Islands 10—12 og 4—6. Stjórnarracsskrifstofarnar opnar 10—4 daglega Talsimi Reykjavikur (Pósth. 8) opinn dagiangt (8—10) virka daga; helga daga 10—9. Tannlœkníng ókeypis Pósth.str. 14B md. 11—12 Vlfíisstaoahælio. Heimsóknartimi 12—1. Þjóomenjasafnio opio þd., fmd. og sd. 12—2. fsafold 1913. Sú breyting verður á Isafold næsta ár, að hún kemur jafnaðarlega út tvisvar í viku, miðvikudaga og laugardaga, en verður í örlítið minna broti en að undanförnu. Blöðin verða því 104 í stað 80 hingað til, en verðið þó hið sama 4 kr. Er það von útgefanda, að kaupend- um blaðsins og lesendum þyki vænt um þessa breytingu. Nýir kaupendur fá i kaupbæti 3 af neðantöldum 4 sögum eftir frjálsu vali um leið og þeir borga: 1. Fórn Abrahams (600 bis.) eftir Gustaf fansson. 2. Herragarðssöguna eftir Selmu Lagerlöf. 3. Davíð skygna eftir Jónas Lie. 4. Fólkið við hafið eftir Harry Söiberg. Davíð skygni er heimsfrægasta skáldsaga fónasar Lie, Herragarðs- sagan einkend sömu snild og önnur skáldrit S. Lagerlöf. Fórn Abra- hams einhver frægasta skemtisaga, sem getur. Friður eða ófriður? Isafold er ódýrasta blað Iandsins útbreiddasta blað landsins eigulegasta blað landsins. Hver íslendingur, sem fylgjast vill með í því, sem er að gerast utanlands og innan, í stjórnmálum, atvinnumál- um, bókmentum, listum o. s. frv. verður að halda Isa/old. Kaupbætisins eru menn vin- samlega beðnir að vitja í afgreiðslu ísafoldar. Símið (Tals. 48) eða skrifið 0? pantið Isaýold pegar í stað — ýrestið pví ekki. ÍSAF0LD er blaða bezt. ÍSAF0LD er fróttaflest. ÍSAF0LD er lesin mest. Jiaffifín. Altaf nægar birgðir hjá Sveini Jðnssijni, Templarasundi 3. Reykjavík. Kostar aðeins 80 aura pd. 1 pd. af Kaffitíni jafngildir 1 pd. af brendu og möluðu kaffi á 1.20—1.30 pd. og x/2 pd. af export á 0.25. Það er þvi um 70 a. sparnaður á pundinu. Og það sem mestu varðar: Kaffitínið er hollur og nærandi drykkur og alveg skaðlaus fyrir alla — unga og gamla. Einkaumboðsmaður á Islandi: Sveinn Ttl. Sveinsson, Havnegade 47 *, Khöfn. Frá því var sk/rt í síðasta blaði, að fresta þurfti friðarfundinum í Lundún- um, vegna þess að Tyrkir neituðu að semja við Grikki, nema þeir gerðu fyrst vopnahlé. Hversvegna Grikkir hafi neitað að semja vopnahló, eu sœkja þó friðar- fundinn, um það fer ýmsum eógnum. Telja sumir að þetta séu saman tekin ráð Grikkja og hinna Balkanþjóðanna. Þeim leiki grunur á að Tyrkir vilji nota vopnahlóð til þess eins, að draga að sór her og vistir, og þyki þvl ótryggilegt að þeir sigli um hófin þar syðra eftir- litslaust. Daginn áður en friðarfundur- inn átti að hefjast, lenti líka Grikkjum og Tyrkjum saman í sjóorustu nálægt eyjunni Tenedos. Skeyti frá Mikla- garði segja að Grikkir hafi mist þar eina vígsnekkju og 2 tundurbáta, en Tyrkir eina vígsnekkju og 1 tundurbát. Nánari fregnir eru ekki enn komnar af þessari viðureign. í síðasta blaði er og frá því skýrt, að sendiherrar stórveldanna í Lundún- um gengu á fund, til þess að rœða um ýms deilumál. Svo var Hka ráð fyrir gert þegar í fyrstu, en ekki œtluðu þau að hlutast til um friðarsamninga milli BalkanþjóSanna, ef þeim kæmi saman. En þurfi stórveldin að skerast í ófrið- inn, til þess að skakka laikinn á Balk- anskaga, er búist við að sá stórvelda- fundur verði haldinn í Parlsarborg. Fer þá enn fjarri því, að sóð sé fyrir endann á styrjöldinni á Balkanskaga. Erf. símfregnir. Khöfn 27/ií '12. Friðarumleitanirnar. Tyrkir neita að Játa af hendi Adríanópel. Litlar friðarhorfur. Forsetaefni Frakka. Poincaró er líklegast for- setaefni Frakka. Poincaré er, eins og lesendur vita, yfirráðherra Frakka nú. Hann er það, sem einna bezt hefir gengið fram i að koma á friði með Balkanþjóðun- um. Önnur forsetaefni hafa verið til- nefnd m. a. Clemenceau, áður yfirráð- herra og Leon Bourgeois, ráðherra og þingforseti. Störbruni á Sauðárkrók. Á Þorláksmessu brunnu Gránufé- lagshúsin á Sauðárkrók til kaldra kola. Eldsins varð vart um 2 leytið. Hafði komið upp í íbúðarhúsi Jóns Pálma- sonar verzlunarstjóra og talið víst að kviknað hafi frá ofnpipu í einu her- berginu. Húsin voru eign erfingja Stefáns Jónssonar. Þau voru vátrygð fyrir 15000 kr., en tjónið sagl miklu meira. Innanstokksmunir brunnu allir og talsvert af vörubiigðum. =*ft==^- Islaudsbanki. Hingað er von á þessum vetri á nýjum bankastjóra til íslandsbanka frá Khöfn. Hann verður settur i þá bankastjórastöðu, er ráðherra Hannes Hafstein hafði. Hann heitir Tofte og hefir verið við deild Prívatbankans á Friðriksbergi. Ekki ólíklegt, að honnm sé ætlað að verða eftirmaður Schous bankastjóra við íslandsbanka. Lóðargjöld. Útdráttur úr ræðu Sveins Björnssonar um lóðargjöld, á bsejaratjórnarfundi 19. þ. m. (sbr. tillöguna í sloaata blaoi). Svar frá hr. Jóni Ólafssyni upp á grein hr. Garðars Q-islasonar i siðasta blaði, kemst ekki i þetta blað vegna þrengsla. Kemur i næsta bluði. Eg gat um það við fyrri umræðu fjárhags-áætlunarinnar, að þörf væri á að breyta skattgjöldum til bæjarsjóðs. Með lögum 19. okt. 1877 um bæjar- gjöld í Reykjavík voru innleidd sem bæjargjöld: lóðargjaid og aukaútsvar. Svo virðist sem lögin gjöri ráð fyrir, að lóðargjaldið skuli vera aðaltekju- stofninn. Önnur raun á orðin. Arið 1913 eru lóðargjöld áætluð kr. 12,000 en aukaútsvör kr. 117,000 eða tiýalt meira en lóðargjöldin. Utsvörin fara gífurlega hœkkandi ár frá 'ári. Árið i9iovoruþau kr. 84,000 nú eru þau áætluð næsta ár kr. 117,000. Utsvör óheppilegur tekjustofn. Jafnað niður á menn af handahófi, koma oft mjögóréttlátlega niður, fastsjaldan leið- réttingar þótt kært sé. Auk þess eru þeim engin takmörk sett. Bæjarstjórn- in getur ákveðið þau útgjöld, sem henni sýnist. Altaf hægt að fá inn tekjur með því að bæta við útsvars- fúlguna því, sem bæjarstj. sýnist, án tillits til gjaldþols bæjarbúa. T-óðargjöld aftur á móti mjög heppi- legur gjaldstofn. Lóðirnar fasteign, sem ekki verður undan skotið og hefir verðmæti, sem jafnan má ákveða með talsverðri nákvæmni. Auk þess vaxa lóðir i verði jafnhratt sem bærinn vex og utgjöld hans. Ef lóðargjald því væri hundraðsgjald af verði lóðanna, yxi sá tekjustofn jafnhratt sem útgjöldin 3'xu. Lóðargjaldið nú ranglátt. Það er 3 au. af hverri feralin bygðrar lóðar og '/t ey. af feralin óbygðrar lóðar. Sama %jald af hverri feralin, hvort sem hiin er jo au. eða 2joo aura virði. Auk þess engin ástæða til að gera mun á bygðri og óbygðri lóð. Hvorttveggja fasteign, hvorttveggja verðmæti auð- velt að ákveða, hvorttveggja hefir nota- gildi samkvæmt verði sínu. Árið 1877 hefir verð lóða hér verið afarlitið. Lóðargjaldið því þá, 3 au. af alin bygðrar lóðar, mjög hátt. Þó talið sjálfsagt þá. Ef nd væri lagt á mjöq lágt lóðargjald, t.d. 2%,en þetta yrði margfalt mmna gjald nú en lóðargjaldið sem lagt var á 1877 var þa, látum oss þá sjá hver útkoman yrði fyrir bæjarsjóð. Lóðir, sem goldið var af lóðargjald árið 1911 voru hér um bil i1/^ miljón ferálna (h. u. b. 300,000 feráln. bygð lóðog 1,200,000 feráln. óbygð lóð). Fi meðalverð á lóðum hér i bæ er talið kr. 2,50 feral., þá gæfi 2°/0 lóðnrgjald bæjarsjóði nú þegar h. u. b. 75,000 kr. eða h. u. b, £3,000 krónum meira en nú. Hin ranglátu útsvör mætti þá jafnframt lækka úr því, sem nú er. Þetta er að eins nefnt sem dæmi. Auk þess legg eg til að lagt verði á sérstakt verðhakkunargjald af lóðum. Lóðir hækka í verði árs árlega og hafa sérstaklega hækkað undanfarin ár, án þess að nokkuð handarverk hafi verið í þær lagt til að bæta þær. Þótt leiiað sé með logandi ljósi, finst engin 'ónnur ástæða til verðhækkunar þessarar en vöxtur bæjarins og um- bœtur par, sem ýé bajarsjóðs er notað til. Er það réttlátt að einstaklingun- um sé qefin þessi verðhækkun, sem bæ\arjélaginu og bajarsjóði er einum að pakka? Er ekki eðlilegt að bæjar- sjóður fái eitthvað af þessari verðhækk- un, úr því hann leggur féð til henn- ar og þarf auk þess mjög á fé að halda? Nú ætlar bærinn að byggja höfn fyrir 1 x/2 miljón. Við það er gert ráð fyrir að lóðir þær, sem ná- lægt höfninni liggja, hækki gifurlega í verði. Af hverjuf Af þvi að lögð er 1 x/2 miljón króna a/ almanna/é í höfn. Einstaklingurinn, sem lóðina á, leggur ekki /ram einn eyri sérstak- lega og ekki eitt handarvik. Ef eigi er tekið sérstakt gjald af þessari verð- hækkun, er þá bæjarsjóður ekki að ge/a einstökum mönnum stórfé, fé, sem hann þarf sjálfur á að halda? Slíkt er hróplega ranglátt gagnvart öðrum bæjarbúum og auk þess mjög óhyggileg fjárstjórn. Vænti að máli mínu verði vel tekið og nefnd kosin i málið. Fræðafélagið í Kaupmannahöfn. Heimflutningur Hafnardeildar Bók- mentafélagsins, sem loksins varð fram- gengt fyrir rúmu ári síðan, var óhjá- kvæmileg afleiðing af hinu aukna mentalífi í Reykjavík og vaxandi sjálf- stæðisanda íslenzku þjóðarinnar, sem ekki gat unað því, að megindeild hins elzta og helzta vísindafélags hennar hefði bækistöðu sína í framandi landi. Margir heimflutningsmanna munu þó í aðra röndina hafa búist við, að Hafnar- íslendingar mundu fyrir bragðið vinna minna í þarfir islenzkra bókmenta eftirleiðis, og talið það illa farið, meðan sumir helztu vísindamenn okkar sitja þar suður frá við allar þær auðsupp- sprettur íslenzkra fræða, sem fólgnar eru í handritasafni Arna Magniissonar og víðar. Sem betur fer, er ekki útlit á að svo illa fari. Hið nýstofnaða Fræðafélag mun því vafalaust eiga vin- um að fagna meðal hinna gömlu heim- flutningsmanna, sem að nokkru munu þakka sér, að hér er kominn nýr verka- maður í víngarð íslenzkra bókmenta. Ekkert getur verið fráleitara en að kvarta fyrir hönd Bókmentafélagsins yfir samkepni frá Fræðafélaginu. Fræðafélagið safnar engum »félögum« eins og Bókm.fél. og Sögufélagið, bækur þess eru að eins seldar i lausasölu og keppa því ekki fremur við bækur Bókm.fél. en bækur hvers annars forleggjara gera. Það er að vísu satt, að Bókm.fél. getur ekki gefið þær bækur út, sem Fræðafél. gefur út, en enginn heim- flutningsmaður mun vantreysta menta- mönnum Reykjavikur til þess að sjá Bókm.fél. fyrir nógum bókum. Og ekki er það nema gott, að Bókm.fél. hafi hitann í haldinu, að bækur þess séu ekki miður valdar en bækur Fræðafélagsins. Það verður ekki annað sagt en fé- lagið fari myndarlega af stað. Endur- minningar Páls Melsteðs eru að vísu rýrari í sumum greinum en margir höfðu búist við, en þó eru þar kaflar (t. d. um Bessastaðaskóla), sem bæði eru fróðlegir og skemtilegir. Líklega eru það einmitt þau einkenni Páls, sem vekja mesta samúð hjálesandanum, yfirlætisleysi hans og samræmi, sem hafa gert hann miður færan til þess Leikhúsið. Álfhóll, sjónleikur i 5 þátt- um eftir J. L. Heiberg. Því er leikfélagið aðtaka Elver- h ö j upp ? Hefir það ekki eitthvað kjarnbetra og mikilvægara leikrit að bjóða 1 Og hverig kemst leikfólagið frá að sýna leik, er svo mikils útbúnaðs og allskonar skrauts þarf við á leiksviðinu. Þetta blessast aldrei! Á þessa eða líka leið talaði maður við mann, er þaS spurðist, aS Leikfelag Kvíkur hefSi í hyggju, að gera Álfhól Heibergs að jóla-leik sínum. Enn voru aSrir, er býsnuSust yfir því, aS Álfhóll væri leikinn, af því að hann só hádanskt þjóSrækuis og kon- ungs-hollustu leikrit. En þeir menn, er svo eru þröngsýnlr í þjóSernisskoSunum vor á meSal, aS þola eigi leikrit, er segir frá danskri þjóSrækni þeir eru patriotiskir idiótar, eS idiotiskir patriotar — þjóSræknisasn- ar, og er eigi orSum eyðandi aS fásinnu þeirri. Hitt er eigi nema satt, a5 Álfhóll er ofboð veigalítið og hugsanar/rt leikrit, svo fáskrúðugt á andlegau mælikvarSa, aS við liggur, aS litlu mundi muna, að rita endurminningar um sjálfan sig. Til þess þarf talsvert af frekju og sjálfsmetnaði og æfisagan verður því merkilegri, sem sálarlíf höfundarins hefir verið æstara og umhleypinga- samara. Þetta sést bezt af hinni sjálfs- æfisögunni, sem félagið hefir gefið út, Píslarsögu sira Jóns Magnússonar. Eg hika ekki við að telja bók þessa, sem hingað til að eins hefir verið kunn af útdrætti Þorv. Thoroddsen i Land- fræðissögunni, einhvern merkilegasta vitnisburð um mannlega sál, sem til er á islenzku. Enginn, sem ekki hefir lesið bókina, gæti trúað því, að maður, sem hvorki skortir vit, mentun né mannkosti, gæti borið fram slíkt ofur- magn hjátrúar og heimsku með þeim krafti, sem að eins óbilandi sannfæring getur gefið. Bókin er dýrmæt heim- ild að menningarsögu okkar og hún væri þess verð, að einhver vísinda- maður, sem helzt þyrfti að vera sálar- fræðingur og geðveikralæknir í einni persónu, reyndi að skýra hana fyrir mönnum. N. Islenzk skonnorta ferst. Fimm menn drukna. Nýlega rak skip af hafi fyrir Knar- arneslandi á Mýrum og var á hvolfi. Kom brátt i ljós að þetta var skonnortan Hekla, er lagt hafði út hingað 25. okt. í haust frá Halmstad í Svíþjóð og ekki hafði til spurst síð- an. Skipið var 120 smálestir að stærð, eign Garðars kaupm. Gíslasonar, en var fermt með timbri, er fara átti hingað til bæjarins. Hefir það liklega verið komið hér nærri landi er það fórst. Skipverjar voru 5 að tölu, all- ir islenzkir. Þeir hétu sem hér segir: Sigurður Móesesson, skipstjóri, kvænt- ur maður héðan úr Reykjavík. Þorsteinn Egilsson, stýrim., sömul. kvæntur, úr Hafnarfirði. Benedikt Benediktsson héðan úr bæ, líka kvæntur. /ón Sturluson héðan lir bæ, ókvænt- ur og Jón Móesesson frá Hóli í Dýrafirði, ókvæntur. Biblíufastur konungur. Ensku blöðin flytja bréf frá ritara Englakonungs til Mr. Francis Brading, ritara ritningargjafa triiboðsins. í þessu bréfi segir frá því, að hinö núverandi Englandskonungnr hafi lofað Alexöndru drotningu móður sinni, árið 1881, að lesa á hverjum degi einn kapitula í bibliunni, og hafi hann haldið þetta loforð sitt. þótt ekki væri orS t a 1 a 8 í leiknum, heldur svipbrigði og látæSi duga látið — ta I aS segi eg af því, aS söngur- i n n má aS hinu leytinu alls eigi mlssa sig. Söngvarnir i Álfhól eru því nær allir gamlir og góSir kuuningjar. Sumir, eins og t. d. lagiS viS Geng eg fram á gnípu og Ó, fl/t þór nú, snót m í n á hvers manns vörum. Álfbóls- hljómleikarnir eru einstaklega hugSnæm- ir, enda gerðir af miklum meistara, tón- snillingnum Kuhlau. Þeir sem leikhús vilja sækja til þess eins að sjá hugsana-magnþrungin heila- brota-leikrit — eiga ekkert eríndi í leik- húsiS til aS sjá Álfhól. Hinir, sem gaman þykir aS annari fæSu viS og viS — þeir œttu eigi aS sitja sig úr færi að sjá Álfhól. Þar er mikið fyrir bæði augu og eyru. Leikfólaginu hefir tekist að færa Álfhól í búning svo góSan, að fæsta mun hafa órað fyrir. Leiktjöldin eru falleg, búningarnir sórlega smekklegir og hópsýningarnar, dansarnir, fóru mjög snoturlega úr hendi. Seinasti þáttur er lítiS annað en dans. Úr honum varð ósköp Utið í höndum Boesens leikflokksins danska í fyrra. En nú var mikil ánægja á hann að hoifa. Tvö börn (frú Stefaníu) dönsuSu þar m. a., af svo miklum þokka, aS lófatak, áhorfenda glumdi vlð á eftir,

x

Ísafold

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Ísafold
https://timarit.is/publication/315

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.