Ísafold - 12.02.1913, Blaðsíða 1

Ísafold - 12.02.1913, Blaðsíða 1
Kemur út tvisvar í viku. Verð árg. 4 kr.. erlendis 5 kr. eða 1£ dollar; borg- ist fyrir miðjan ]úll erlendis fyrirfram. Lausasala 5 a. eint. Uppsögn (skrifl.) bundin við áramót, er ógild nema kom- in só til útgefanda fyrir 1. oktbr. og sé kaupandi skuld- laus við blaðið. XXXX. árg. Reykjavík, miðvikudaginn 12. febrúar 1913. 12. tölublað I. O. O F. 941429. Alþýoufél.bókasafn Templaras. 8 kl. 7—9. Augnlækning okoypis 1 Lækjarg. 2 rnvd. 2—3 Borgarstjóraskrifstofan opin virka daga 10—3 Bæjarfógetaskrifstofan opin v. d. 10—2 og 4—7 Bæjargjaldkerinn Laugav. 11 kl. 12—8 og 5—7 Eyrna- nef- halslækn. ðk. Póstb.atr HAfld.2—8 íslandsbanki opinn 10—2x/« og 5*/«—7. K.F.tT.M. Lestrar- og skrifatofa 8 árd.—10 slod. Alm. fundir fid. og sd. 8l/s slod. Landakotskirkja. Guosþj. 9 og 6 4 helgum. Landakotaspítali f.sjúkravitj. 10!/s—12 og 4—5 Landsbankinn ll-2'/2, 6f/a—ð'/s. Bankastj. 12-2 Landabókasafn 12—8 og 6—8. Útlán 1—8. Landsbúnaðarfélagsskrifstofan opin frá 12—2 Landsféhiroir 10—2 og 5—6. Landsskjalasafnið hvern virkan dag kl. 12—2 Landsslminn opinn daglangt (8—9) virka daga helga daga 10—12 og 4—7. Lækning ókeypis Þingh.str.28 þd. og fsd. 12—1 Náttúrugripasafnið opið í'/a—2'/a & sunnud. Samábyrgð Ialands 10—12 og 4—6. Stjórnarráðsskrifstofurnar opnar 10—4 dagl. Talsími Eeykjavlkur Pósth.8 opinn daglangt (8—10) virka daga; helga daga 10—B. Tannlækning ókeypis Pósth.str. 14Bmd. 11—12 Vifilstaoahælið. Heirpsóknartlmi 12—1 Þjóomenjasafnio opið þrd., fimd. og sd. 12—2. Járnbrautin austur. I. Höfnin og járnbrautin. Reykjavíkurbær á von á höfn. Er það meiri viðburður, en hér hefir gerzt um langt skeið. Hefir þó mikið verið hafst að í bænum á síð- ari árum. Miðað við efnahag bæjar- búa, stærð bæjarins og þroskaskilyrði, mega þau verk, er unnín hafa verið á fám árum, teljast stórvirki. Eðli- lega eru þessi stórvirki — vatnsveita, gaslýsing, holræsagerð — unnin til þess að efla hag bæjarins, en geta siður talist mikilsvarðandi fyrir landið utan Reykjavikur. Mesta skammsýni væri það þó að telja það einskisvirði fyrir landið að heilbrigðishættir höf- uðstaðarins séu bættir, svo síður verði hætta á að þaðan berist næmar sóttir út um landið. En ætli það sé ekki eitthvað likt með höfnina, að Rej'kvíkingar byggi hana handa sjálfum sér? Svo mun margur spyrja. Að sjálfsögðu gera þeir það líka. En ohætt er að full- yrða, að ef höfnin verður Reykja- víkurbæ til mikils hagnaðar — og það verður hún vonandi — þá verður hún líka upphaf mikilfenglegra breyt- inga á högum og háttum þess hluta landsins, sem er i nágrennivið hana og jafnvel alls landsins. T. d. að taka ætti Reykjavik að verða miðstoð verzlunar landsins, eins og títt er um höfuðstaði í öðrum löndum. Þá fyrst verður verzlunin innlend. En því að eins getur Reykjavík orðið þessi miðstöð, að hiin geti boðið kaupmannastéttinni haganlegri kjör, en þeir fá erlendis. Hún getur því að eins orðið það, að það verði jafn- framt til hagsbóta fyrir alt landið. En fyrsta skilyrði þessa er að sjálf- sögðu höfnin. En yrði þessi afleið- ingin af hafnargerðinni, þá leiddi aftur af því tíðar strandferðir kringum alt landið, allan ársins hting og mundi enginn, sem vit hefir á, telja þá breyt- ingu litilsvarðandi fyrir lándið. Ef þessi yrði afleiðingin, mætti með sanni segja að höfnin væri gerð fyrir alt Iandið. Annars er ekki tilgangurinn með þessum línum að telja upp aUar þær framkvæjndir,. er hafhargerðin hér í Reykjavík getur orðið upphaf að. En eitt gerir hún. Hún flýtii eflaust stórlega fyrir því að járnbrautariagn- ing austur í sýslur verði framkvæmd. Á meðan höfnina vantaði, var þess ekki von að ráðist yrði í járnbrautar- lagningu. Hafnarbær, þar sem ekki er einu sinni nokkur bryggja, er al- menn flutningaskip geti legið við, bær, sem er lakar útbúinn í því efni en allir aðrir kaupstaðir landsins og allur þorri kauptúnanna, er tæplega boðleg endastöð fyrir járnbraut, er kostar miljónir króna. Höfnin bætir Úr þessu og það alveg sérstaklega hentuglega, af þvi að endastöð járn- brautarinnar mundi verða reist rétt við höfnina. Þegar höfnin og járnbrautin og Flóaáveitan eru allar komnar á, þá verða þær eins og þrjár skilgetnar systur, er allar haldast í hendur, er hver um sig leggur til sinn drjúga skerf til menningar og viðreisnar landsins. Mætti þá helzt ekki verða langt á milli fæðinga þeirra systranna þriggja. II. HvaQ líBur járnbrautarmálinu? Ekki vanþörf á að rifja upp sögu málsins og skýra frá því, er frá verður sagt að svo komnu. Það var á alþingi 1907 að veitt var fé til rannsóknar á brautarstæði héðan og austur í sýslur. Náttúr- lega hafði málið komið til orða löngu áður. Þó átti það fremur örðugt uppdráttar i þinginu og lá við sjálft að f j ár veitin gin fengist ekki, af því m arg- ir voru vantrúaðir á það að tími væri kominn til þess að leggja fé fram til undirbúnings þess máls. Margir munu líka hafa óttast það, að því yrði dembt á landssjóðinn bótalaust, . að standa straum af þeim tekjuhalla, er væntan- lega yrði við leiguburð og reksturs- kostnað fyrstu árin og reyndar um lítt fyrirsjáanlegan tíma þá, ekki meira en málið var íhugað um það leyti, og voru þvi deigari til stórræðanna. Þó fór svo, fyrir ötult fylgi stjórn- arinnar, að þingið veitti 16,500 kr. Var það ætlað dönskum landmælinga- mönnum, er voru hér að kortagerð af landinu, til þess að gera töluvert nákvæmari hæðarmælingar af svæðinu milli Reykjavíkur og Þjórsár, en ann- ars var ráð fyrir gert. Við rannsóknum þessara manna tók svo Þorvaldur Krabbe verkfræð- ingur og valdi hann þá leið, í öllum aðalatriðum, er síðan hefir verið fyrir- huguð af þeim er um þetta mál hafa fjallað. Tillaga Krabbe var sú að farið yrði með járnbrautina frá Reykjavik meðfram Lágafelli og Mos- felli, yfir Mosfellsheiði, fram hjá Kárastöðum yfir Þingvallahraun, fram hjá Gjábakka og beina linu til Kald- árhöfða, niður með Soginu að Sogs- brúnni, yfir Sogið á nýrri brú, yfir Grafninginn sunnantil og að Ölfus- árbrú. Er þangað 93 rastir eftir leið þessari og gerði hann ráð fyrir að þar yrði endastöð í bráð. Kostnað við járnbrautarlagninguna og allan útbúnað áætlaði Krabbe 3V2 miljón króna og gerði þó ráð fyrir að veí væri i lagt. Hins vegar var áætlun þessi ekki svo nákvæm um ýms atriði að ekkt þyrfti frekari rann- sí>knar við. Á þinginu 1911 voru enn veittar 3000 kr. til frekari rannsóknar. Var yfirumsjón rannsóknarinnar fa.lin Jóni Þorlákssyni verkfræðing, en aðal- mælingastarfið, er unnið hefir verið, vann Þórarinn verkfræðingur Krist- jánsson á síðastliðnu sumri. Hefir ísafold fundið Jón Þorláksson verk- fræðing að máli um þetta og fengið hjá honum nokkrar upplýsingar, Að því er lengd járnbrautarinnar snertir, taldi verkfræðingurinn sjálf- sagt að henni yrði þegar komið alla leið austur að Þjórsá, en sú leið er 112 rastir, en úr því kæmi niður með Soginu taldi hann að umtal gæti verið um fleiri leiðir en eina. Ætti landið eða héraðið að standa straum af járnbrautarlagningunni, gæti þá komið til álita hverir bezt biðu, þeir er óskuðu að fá brautina sem næst sér. Mestan bratta á brautinni fyrir- huguðu taldi hann vera 1 á móti 40 og vegna snjóahættu taldi hann ráð- legast að grafa brautina hvergi niður, en fylla því meira upp. Hafði hon- um talist svo til að þurfa mundi að fylla upp um 800,000 teningsstikur nndir brautina. Rannsóknir fara fram í vetur i bverri viku á snjóþyngslum á Mosfellsheiði þar sem brautin er fyrirhuguð. Hafa þar verið reistar 50 stangir til að mæla snjódýptina. Ennfremur er talin umferð manna og vagna á Kárastöðum og Kolvið- arhóli og hefir hún aukist stórlega frá því er talið var fyrir nokkrum árum, en nákvæmar tölur um þetta gat hann ekki sagt að þessu sinni. Vér spurðum um verðið. Verk- fræðingurinn benti á, að enn hefði hann ekki lokið útreikningum sínum og því vildi hann ekki taka til neina fastákveðna upphæð, en það virtist mega ráða af orðum hans, að eins liklegt væri að verðið mundi jafnvel geta orðið nokkuð lægra, eða sízt hærra, en Krabbe hafði til tekið, þó farið væri alla leið austur að Þjórsá. Hvort nota ætti eimreiðar eða raf- magnsreiðar ? Verkfræðingurinn taldi engan vafa á því, að til eimreiðanna þyrfti minstan stofnkostnað. Séraf- magnið notað bætist aflstöðin við stofnkostnaðinn og þá undir því kom- ið hve dýr hún yrði og leiðslan á aflinu, hvort hægt væri að sameina aflframleiðsluna við aðrar þarfir og ýmislegt fleira því viðvíkjandi yrði ekki sagt um nema eftir nákvæma rannsókn. Hinsvegar leit hann svo á, að þó notuð væru kol til að knýja áfram vagnana, yrði kostnaðurinn við þau ekki mjög tilfinnanlegur liður í reksturskostnaðinum. Jafnframt benti hann á, að víða erlendis væru litlir benzínvagnar látnir renna eftir járn- brautarteinunum, þegar að eins væri þörf fyrir mjög lítinn flutning i það skiftið og reyndist þetta ódýrt. En hvort ódýrara muni vera og hentugra að nota kolin eða rafmagnið virðist enn ekki að fullu séð. Lítill vafi virtist vera í huga verk- fræðingsins um það, að vérfengjum járnbrautina áður en mjög mörg ár liði. Vér gastum fengið tilboð um um að byggja brautina og starfrækja hana fyr en varði. Slíkt tilboð gæti komið í sumar, eða þá næsta sumar, eða sumarið þar á eftir. En það væri um að gera að vér værum fylli- lega færir um að meta tilboðin sjálfir, hefðum nógu ljósa þekkingu á öllu því, er að járnbrautargerð og járn- brautarrekstri lýtur, til þess að meta slik tilboð. Kæmi tilboð, sem væri álitlegt, væri sjálfsagt að sinna því og þá værum vér leystir íir vandan; um. En kæmi engin tilboð, þyrft- um vér sjálfir að ráða fram úr málinu á einhvern hátt. Til þess þyrfti meiri rannsóknir og meiri þekkingu og til þess að afla þeirra þyrfti nokkur fjárframlög enn þá. Þó oss vaxi í augum kostnaðurinn við þetta nú, þá mætti þó ætla að svo yrði ekki að nokkrum árum liðnum. Fram- kvæmdafyrirtækin færu svo mjög stækkandi i landinu á síðari árum. Um hliðarálmur frá járnbrautinni áttum vér líka tal við verkfræðing- inn. Frá Ölfusárbrú eru ekki nema n rastir til Eyrarbakka og landið marflatt. Hins vegar margt manna saman komið á Eyrarbakka og Stokks- eyri og margt sem með því mælir, að sú álma yrði lögð sem allra fyrst. Það taldi verkfræðingurinn vist, að óhugur sá, er verið hefði á Eyrar- bakka um eitt sk^-ið við járnbrautar- hugmyndina væri horfinn hjá öllum þorra skynbærra manna. Ræktun landsins mundi aukast stórlega er hægra yrði að koma afurðunum frá sér og við það yxi stórlega at- vinnan í héraðinu. Á móti þvi gæti enginn skynsamur maður slegið hendinni. Og að því er verzlunina snerti, þá væri verzlunarstöðum þar eystra opin leið til samkepni um hana, ef þeir fengju járnbraut. Brautin lægi þá frá þeim verzlunar- stöðum út um héraðið ekki síður en frá Reykjavík. Önnur hliðarálma, er um gæti veiið að ræða, ætti vist að liggja til Geysis. Geysir er frægastur staður á Islandi erlendis. Hans hafa flest- ir heyrt getið, er heyrt hafa lands- ins getið. Hann er það furðuverk náttúrunnar, er hið nýjungagjarna auðmannakyn veraldarinnar vill geta sagt að séð hafi. Álma til Geysis mundi á sumrum auka stórkostlega mannflutning austur með járnbraut- inni. Fengjust góðar og greiðar samgöngur við útlönd, eitthvað væri gert til að efla ferðamanna- strauminn og lífsþægindi siðaðra þjóða væru hér í boði, mundi Geys- isvagninn sjaldan vera tómur á sumrum. — Hvar álmuna ætti að taka út úr aðalbrautinni vildi verkfræð- ingurinn ekki til taka að þessu sinni. Vér látum hér staðar numið að þessu sinni að skýra frá þessu mikla máli, en búumst við að ástæða verði til að minnast á þetta aftur, áður en mjög langt um líður. En hreyk- in má sú kyuslóð vera, er sagt get- ur með sanhi að hún hafi komið þessu stórfenglega framfaramáli vel og viturlega fyrir. 71. J. Rosebery. Archibald Primrose Rosebery heitir hann fullu nafni, f. 1847. Er kom- inn af einni elztu aðalsættinni á Skot- Flokka-bölið. Qreinin, sem hér fer á eftir, er eftir Rosebery jarl, sem getið er dálitið náuar á öðrum stað i blaðinu. Hann ritaði hana fyrir skömmn, sem formáia fyrir bók nm Japan, en siðan hefir hún verið prent- uð upp i enskum blöðiim og timaritom ag eflaust lika verið þýdd á aðrar tnngur. TJmtaJsefnið er að visu aðallega Eng- land og þeir gallar er honum þykja þar tilfinnaniegastir á stjórnarháttam þjóðar sinnar. Þó er umræðuefnið ekki svo óskylt oss, að ekki megi búast við að það geti vakið íhugun margra góðra,manna um svipuð efni hér heima fyrir. I þeirri von hefir greinin verið þýdd og með þeirri ósk er hun birt hér i blaðinn. Japansbiiar er sú þjóð, er mestan sýnir framkvæmdaþróttinn, þann er að haldi kemur, og víst er haiin hverri þjóð nauðsynlegur. En ekki getum vér öðlast hann, þótt vér les- um fjölda af bókum um Japan, eða þúsund formála sem þenna. Oss hefir farnast svo vel i heiminum, án hans, að hætt er við að vér verð- um seinir til þess að sækjast eftir honum, án þess að utan að kom- andi áhrif knýi oss til þess. Með gáfum og hugrekki unnum vér heims- veldi vort og réttindi, meðan heim- urinn sjálfur var vanmáttugur. Nú keppast margar þjóðir við að öðlast þenna þrótt, og verður; oss þá óhægra um að halda erfð vorri. Þvi þjóð, sem ekki er gædd framkvæmda- þrótti, hlýtur fyr eða siðar að lúta A. J. Rosebery. Iandi. Hlaut Iávarðstign 1868. Sagt er að hann hafi á æskuárum óskað sér þriggja óska: Að eiga hest, sem í lægra haldi. Fyrir staðfestu vora og hugrekki höfum vér slampast vel fram úr örðugleikunum og erum þvi kærulitlir um aðra leyndardóma fram- kvæmdanna. Þrent er það, sem helzt mundi vekja oss: Auðsæ afturför, ógæfa, sem bæri skyndilega að höndum, eða þá eggjandi fyrirmyndir. Fyrir- myndin er i Japan. Sumir halda að þjóð vor sé orðin of gömul til þess að breyta til, að fat vort sé orðið of gamalt til þess að setja á það nýjar bætur. Satt er það að vér getum ekki byrjað al- gerlega af nýju. Vér getum ekki, eins og verksmiðjueigandi í Vestur- heimi, steypt upp allar gömlu vél- arnar og byrjað alt i einu af nýju. Og þó var það einmitt þetta sem Japansbúar gerðu, fyrir svo sem þrjá- tíu árum síðan, og eru þó Japanar, sögulega séð, miklu eldri þjóð en vér. Þeir höfnuðu nálega öllum gömlum venjum og lögðu út á nýja braut. Eitt var þó undanþegið, ætt- jarðarástin, og var þar um gersam- lega og þýðingarmikla undantekningu að ræða. Þeir héldu ekki aðeins sérstakri hollustu við þjóðræknina, heldur gerðu þeir hana að trúbrögð- um. »Land vort er það goð, sem vér dýrkum«, segir japanskur rit- stjóri, »og ættjarðarástin helzta lær- dómssetning vor. Frá keisaranum

x

Ísafold

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Ísafold
https://timarit.is/publication/315

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.