Ísafold - 03.05.1913, Blaðsíða 1

Ísafold - 03.05.1913, Blaðsíða 1
Kemur út tvisvar í viku. Verð árg. 4kr., erlendisö kr. eða 1-JdoIlar; borg- ist fyrir miðjan júlí erler.íis fyiirfram. Lausasala 5 a. eint. SAFOLD Uppsógn (skrifl.) bundin viðáramót, erógild nema kom in só til útgefanda fyrir 1. oktbr. og só kaupandi skuld- laus við blaðið. ísnfoldarprentsmiðja. Ritstjóri: Ólafur Björnsson. Talsimi 48. XXXX. árg. Reykjavík, laugardaginn 3, maí 1913. 35. tölublað I. O O F. 94599. A'Þýoufél.bóluisafn Tomplaraa. 8 kl. 7-9. AuRiilœkninK okeypia i Lækjarg. 2 mvd. 2—3 Borgavstjóraskrifstofan opin virka daea 10—8 Bavjarl'ósotaskrifstofan opin v. d. 10—2 og 4—7 Bæjarjrjaldkerinn Laugav. 11 kl. 12—8 og 5—7 %raa' nof- halslækn. ók.^ósth.str. 14A fid. 2-8 lalandsbanki opinn 10-2«/« og 6>/«—7. K.K.U.M. Lestrar-og skrifstofa 8ard.—10 siod. Alm fundir fid. og sd. 8»/« siöd. . l^andakotskirkja. Guílsþj. 9 og 6 á helgum. Jjandakotsapitali f. sjúkravitj. 11—1. Landsbankinn ll-2'/s, 5'/a-8>/«. Bankastj. 12-2 ^andsbókasafn 12—8 og 5-8. Útlán 1—8. l'andsbiinaðarfélagsskrifstofan opin frá 12-2 Landsféhiroir 10—2 og 5—6. Landsskjalasainið hvern virkan dag kl. 12-2 Landssiminn opinn daglangt (8—9) virka daga helga daga 10—12 og 4—7. Lœkning ókeypis Þingh.str.2b þd.og f.-id. 12—1 Náttúrugripasafniö opio 1^/s—2>/a á sunnud. Samabyrgo Islands 10-12 og 4—6. Stjórnarraosskrifstofurnar opnar 10—4 dagl. Talsimi Reykjavikur Pósth.3 opinn daglangt (8—10) virka daga; helga daga 10—9. Tannlœkning ókeypis Pósth.str. HBmd. 11—12 Vifilstaoahælio. Heimsóki.artlmi 12—1 í"jóomenjasafnio opið þrd., fimd. og sd. 12—2. Minningarsjóður Björns Jónssonar. Tekið móti gjöfum í skrifstofu og bókverzlun ísafoldar, pappírsverzlun- inni Björn Kristjánsson og verzlun lóns íri Vaðnesi á Laugavegi. Þeir kaupeudur Isafoldar hér í bænum, sem skift hafa um heimili, eru beðnir að láta þess getið, sem allra fyrst, i afgreiðslu blaðs- ins, svo þeir fái blaðið með skilum. Eldgos-fréttir. Bráðabirgðaskýrsla frá sendimönnum Isafoldar. Þeir komu úr austurför sinni, sendimenn ísafoldar, aðfaranótt upp- stigningardags og áttu símtal við Isajold í fyrradag. í næsta blaði kemur frá þeim nákvæm skýrsla. En þetta er hið helzta, sem þeir höfðu að segja að svo stöddu: Aðalgosið er undir rótum Hrafna- bjarga vestanvert. Hraunið, sem par var komið, reyndist alt að 2 mann- hceðum á hœð, 0% á að gizka 2—300 ýaðmar d breidd ýrá austri til vesturs. Hraunið rennur til norðurs. Það er að eins einn aðalglqur og reyndist hann nál. 100 fóðmum á len^d og 30—40 ýaðmar á breidd, en reyki sér viða i htauninu. Bak við Hrajnabjörg var að maqnast hiti og virtist eldurinn vera að Jarast irá suðri til norðurs. Uppi á Króköldum var nýtt hraun, svo að par virðist vera eða haja verið annað gos. Hitinn við hraunvegginn reyndist 42 st. á Celsius. Syðra gosið er með öllu protið. Það hefir ekki verið við Krakatind, pvi par sjást engin vegsummerki og ekkert öskujall par, heldur talsvert innar. Þegar gosiö hófst. Eftirfarandi fróðlega og vel sagða skýrslu um upphaf gossins hefir Isa- Jold fengið frá síra ÓJeigi Vigjússyni í Fellsmúla á Landi, einum af næstu bæjunum við Heklu: FeHsmúla 28. apríl. A föstudagsnótt síðastl. um kl. 3 vöknuðu menn hér um sveitir við landskjálfta, og fóru þá flestir þegar A fætur, er ekki vildi kyrt vera. Hið fyrsta, er flestir hér gerðu, var að opna fyrir innbyrgðum peningi, nema kúm, sem ekki eru út látnar fyr en í nauðir rekur. Rak þa hver kippurinn annan og vnr aldrei kyrt í fulla 2 kl.tíma. Flestir voru kipp- irnir mjög vægir, sumir að eins dú- andi hreyfing, en 4 snarpastir, 3 þeirra urðu á 4. og 5. kl. tímanum en hinn 4. um kl. 6 hér. Hristist þá nokkuð og brakaði í góðum hús- um, en ekkert skemdist þó svo að á sæi. Sumir töldu um 50 kippi á þessum umgetna tíma. En eftir síð- asta stórkippinn tók að hægja. Flestum var órótt, og margir meir og minna skelfdir, og skyldi það enginn lá þvi fólki, sem nú í þriðja sinni á einum 17 árum er hrist og hrjáð af landskjálftum. Flestum varð fyrir að vera mest úti við og líta til austurfjalla. Veður var bjart og gott og alheiður austurhiminn. Hekla var og alheið, nema ofur þunn lausaþoku-ræma um efstu toppa. Þvi sást svo undur vel ofur- lítill skýstrókur, sem eftir kippinn kl. 6 gægðist upp af henní austan- verðri, héðan að sjá bak við fremsta háhnúkinn uppi á henni, en hnúk- amir eru 5. Þótti sá strókur strax undarlegur og engu vanalegu skýi líkur, enda óx hann líka og þyrl- aðist upp svo brátt, beint í loft upp, að eigi þurfti um að villast, að hér var um gosmökk að ræða. Hnykl- aðist hann upp beint í loft, bólginn og nær biksvartur í fyrstu, snar- beygði svo við og teygðist til norð- vesturs eins og móleitt skýbelti um alt norðurloft. Og innan skamms fyltist alt austan og norðan Heklu með svæluskýjum, svo að illa sá þar til fram eftir degi. En þá rof- aði nokkuð til, á móts við Kraka- tind, er héðan ber norðan við Heklu, og þá sást þar nokkru norðar og austar annar ferlegur mökkur, bæði hár og digur; gusaðist hann beint upp í háaloft, þar til hann blandað- ist saman við svælu morgun- reyksins að sunnan. Að morgni var vindur á suðaustan, allsnarp- m og lagði alla svæluna til norðvesturs. En er á leið dag- inn gerðist hann hér snarp- hvass á norðaustan og fór þá aska að falla. Var sem hríðarél að sjá til austur- og norður-fjalla og tölu- vert féll og hér niður um láglendið. Hekla varð brátt dökkgrá, en áður var hún mjallhvít af snjó. Sama var og að sjá á öllum snæþöktum fjöllum hér á næstunni, svo sem Búrfelli, Skriðufellsfjalli og Hreppafjöllum, Vörðufelli og Ingólfsfjalli. En lengi vel sást hér enginn eldurinn. Að- eins noVkrumsinnum sýndist bjarma eða roða slá neðst á reykja-gusurnar. En er skyggja tók um kvöldið, þá fór heldur að birta þar eystra og eftir því meira, sem meira dimdi af nótt, varð þá alt að rjúkandi blóð- rauðubáli, gjósandi, iðandi, spriklandi. — Og um kvöldið um kl. 11 var sem alelda væri alla leiðina norðan frá Búrfelli og fram fyiir Heklu, en það er æðivegur. Vitaskuld var þetta ekki alt eldur, en eldroðanum frá báðum gosstöðvunum sló svona saman. En þessarri bálkyndingu fylgdu ógurlegar drunur og dynkir fram eftir næstu nótt, en síðan hefir skruðningur verið strjálli og minni. Hræringar hafa og nálega hætt síðan gosin komu, aðeins smákippir og titringur stöku sinnum. En svipað- ur er reykuriun enn, og likur hefir loginn verið undanhrin kvöld, þó heldur með minna móti í gærkveldi, enda var þá alt fult og þrungið af súld og svælu, svo illa sást til. Og síðan fyrsta kvöldið höfum við engan eldbjarma séð upp frá syðra eldstæð- inu, enda skyggir Hekla þar á, héð- an að sjá. Sumir halda líka, að eld- urinn þar hafi rénað, er nyrðri eldur- inn kom, upp, með þvi og að sá eldur virðist vera næsta mikill. Ekki vita menn enn gjörla, hvar þessir eldar brenna, en kunnugustu menn segja, að norðureldurinn muni vera nál. norðausturjaðri Kraka- tinds-hrauns, sem brann 1878, en suðureldurinn í öldum nokkrum all- langt austur af Heklu. Eigi vita menn enn heldur, hve stórir eða margir eldar hér kunna að vera, en margir halda þá fleiri en tvo og flestir, að mikið kveði að þeim, eink- um þeim nyrðri, sem er á Land- manna afrétti, að því sem víst er talið. En nú eru góðir og glöggir menn farnir af stað til að rannsaka þetta og komast að því sanna eftir því sem unt verður. Fóru þeir upp úr í dag, Ólafur læknir ísleifsson í Þjórsártiini og Ólafur f. hreppstjóri í Austvaðsholti, og ætluðu að kanna að minsta kosti svæði norðureldsins eða eldanna svo sem unt yrði. Er Ólafur hreppstj. gjörkunnugur þarna inn frá, og þeir nafnar báðir gjör- hygnir, svo að frá þeim má vænta góðrar og glöggrar vitneskju. Skal svo ekki frekar fjölyrða um þetta. En vert er að geta þess, að tilkomumikið var á að horfa fyrst, er gosmökkurinn sté sihækkandi og þrútnandi, að því er sýndist, upp af Heklu, unz hann varð að marg- hrönnuðu stórskýi og snarbeygði síðan í norðvestur, svo sem fyr er sagt, eins og móleitt belti með blá- um blettum og blárri gagnsærri gufu- slæðu hér og hvar uppi yfir eld- svæðinu, og »fagurt og ógurlegt« var að horfa á bálið kvöldið fyrsta, voldugar voru drunurnar. Mæltu þá margir, að þá sæu málarar og mynd- tökumenn illa frá, og myndi hver sá mikið og merkilegt þykjast hafa að sýna, er sýnt gæti slikar myndir. En þó að þetta sé játað, þá verðui samt hitt að segja, að ekki er gam- an við þessar sjónir að búa, og ósýnt um afleiðingarnar af þessum gosum sem öðrum, svo nærri bygðum. Hefir oft fyr margt óáranið af slík- um sökum orðið, útaf öskufalli og annari óhollustu frá gosunum. Þó er sjálfsagt að vona, að betur ráðist nú, og minnast þess, að líkt kunni að verða og þegar Krakatindur brann, að lítið sem ekkert verði að meini. Þó er líklegt, að afréttarspjöll verði hjá Landmönnum og ef til vill rekstra- bann í vor. Að öðru leyti er og verður þó einna mest undir veðráttu ***MMM><'M>4MnswK .,<:::-:-:::-::li I Imperator, stærsta skip heimsins. Frá þessu skipi var nýlega sagt í Isajold. Það er talsvert lengra en alt Austurstræti og meira en helmingi breiðara. Skips- höfnin er 1100 manns og farþega getur það tekið 4100. Þetta skipsbákn er eign Hamborg-Ameríkufélagsins og ætlað til ferða milli Hamborgar og New-York. Reynsluferð hin fyrsta stóð til fyrir skömmu suður í Miðjarð- arhaf, til Gibraltar. Vilhjálmur Þýzkalandskeisari átti að veia einn farþega. og vindstöðu komið fyrir bygðirnar nær og fjær. Hvað áhrif þessara viðburða á fólkið snertir, þá eru þau auðvitað yfirleitt veiklandi og lamandi, og er það ekki furða, þar sem slíkir hlutir ger- ast æ ofan í æ. Þó létti flestum meir eða minna, er gosanna og eldanna varð vart með vissu, þvi að þá þóttnst þeir þó sjá fyrir endann á þessum landskjálftum. Og vonandi er líka, að sá endir sé nú á orðinn. En mikil linkind var það líka, hve vægir þessir landskjálft- ar voru á undan svo miklum eld- gangi, sem hér virðist vera, enda hefði margur illa mátt við miklu nú eftir hristinginn í fyrra, 6 maí, og ósköpin 1896. Ein er þó vonin góð við alt þetta fyrir alla sem í þessum bygðum búa og hún er sú, að fyrir þenna eldgang þarna, svona nærri Heklu, muni nú Hekla sjálf enn þá lengi halda kyrru fyrir eða jafnvel deyja út, sem kallað er; því að frá rótum Heklu munu eldar !þessir runnir og mega því teljast Heklugos og er næsta ólík- legt, að henni nægi ekki þessi áléttir. Margir voru orðnir hálfkvíðandi fyrir Heklugosi, af því að svo langt er síðan hún gaus síðast, en nú má þeim kvíða léttn, þar eð komin eru gos svo nærri Heklu, að telja má úr henni, en þó svo fjarri henni, að miklu er hættu og hræðsluminna, en ef verið hefði upp úr henni sjálfri. Hér er því nu sem oftar lögð mikil líkn við þraut og þakklætis- vert, hvað enn er lítið að orðið. Og þegar á alt er litið, þá er hér bending og mikil von um, að alt eigi vel að fara og góðan enda fá. Og loksins er nú einnig mikil og góð von um, að langt og gott hlé fáist á landskjálftum eftir þessa hryn- una. Sú von er sjálfsögð og líklegt, að ekki verði hún látin til skammar verða. Trúmála-hugleiðingar frá nýguðfræðilegu sjónarmiði. VIII. Hinn kirkjuiegi friðþæg- ingarlærdómur. Hvernig get eg aftur sæzt viö föð ur niinn ? Hvernig fæ eg losnað und- an því fargi sektar og syndar, sem hefir gert mig viðskila við hann t Um svarið við þessum og þvílíkum spurningum, sem renna upp í huga hvers þess er við nána athugun hins guði helgaða lífs Jesú Krists, hafa sannfærzt um sekt sína og synd, hefir aldrei verið neinn ágreiningur inuan kristninnar. Á óllum tímum hefir mönnum komið saman um svarið: K r i b t u r er sá sem sættir oss við guð. K r i s t u r er sá er léttir af oss fargi sektar og syndar. Hitt aftur á móti hefir öldum sam an verið ágreiningsefni innan kristn- innar: h v e r n i g Kristur hafi komið þessu til leiðar. Ein tilraunin af mörgum til að greiða úr þeirri spurningu er einmitt hinn kirkjulegi friðþægingarlærdómur eða lærdómurinn um hina hlutlægu (object- ivu) friðþægingu, sem svo hefir verið nefndur, til aðgreiningar frá annari myud þessarar kenningár, er kemur fram í lærdóminum um hina h u g- 1 æ g u (subjectivu) friðþægingu. lil þess nú róttilega að geta áttað sig á öllum þessum tilraunum trú- hneigðs mannsandans til að greiða úr áminstri spurningu, verður að hafa það hugfast, að þar hafa ávalt blandast saman í buga manna trúarleg hugð- arefni og guðfræðileg. Mönnum befir ekki nægt að fá greitt úr spurning- unni hvernig einstaklingurinn fái losn- að við sekt sína, heldur hefir ávalt verið um það spurt jafnframt hvernig mannkynið í heild sinni só laust orð- ið við sekt sína. Því að sem heild hafi það verið orðið brotlegt við guð og reiði guðs undirorpið. Sem heild verði það að hafa losnað við sektina, sem á þvi hvíldi, áður en einstaklingn- um geti orðið bjargað. Þetta er sam- eiginlegt höfuðeinkenni allra hinna guð- fræðilegu tilrauna til að greiða úr spurningu þessari alt fram að siðbót. Hjá siðbótarmönnum er það að vísu ekki lengur það meginatriði, sem það hafði áður verið; en hjá sporgöngu- mönnum þeirra, trúfræðingunum á 17. öld, sækir aftur í gamla hoifið. Hjá fornkirkjufeðrunum grísku og latnesku er hjálpræðissfcarf freharans sett í samband við baráttu, sem tvö andstæð öfl, guð og djöfullinn, eigi i sín á milli. Mannkynið er það sem um er barizt. í upphafi hafi það til- heyrt guði, en só vegna syndarinnar

x

Ísafold

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Ísafold
https://timarit.is/publication/315

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.