Ísafold - 07.05.1913, Blaðsíða 1

Ísafold - 07.05.1913, Blaðsíða 1
SB Kemur út tvisvar í viku. Verð árg. 4 kr., erlendis 5 kr. eða l^ dollar; borg- istfyrir miðjan júíi erleníis fyrirfram. Lausasala 5 a. ehit. AFOLD Uppsögn (skrifl.) bundin við áramót, er ógild nema kom- in só til útgefanda fyrir 1. oktbr. og só kaupandi skuld- laus við blaðið. ísafoldarprentsmiðja. Ritstjóri: Ólafur Björnsson. Talsími 48. XXXX. árg. Reykjavík, miðvikudaginn 7. maí 1913. 37. tölublað I. O. O F. 94599. Alpýðufél.bókasafn Templaras. 3 kl. 7—9. Augnlækning ókeypií í Lækjarg. 2 mvd, 2—3 Borgar9tjóraskrifstofan opin virka daga 10—3 Bæjarfógetaskrifstofan opin v. d. 10—2 og 4—7 Bæjargjaldkerinn Laugav. 11 kl. 12—8 og 5—7 %ma- nef- halslækn. ók. Pósth.str. 14Afid. 2-8 íslandsbanki opinn 10—2>/« og ð'/s—7. K.P.U.M. Lestrar-og skrifstofa 8ard.—10 slod. Alm. fundir fid. og sd. 8>/i sfðd. Landakotskirkja. Guðsþj. 9 og 6 í helgum. Landakotsspítali f. sjúkravitj. 11—1. Ijandsbankinn ll-2'/t, 51lt-6'lt. Bankastj. 12-2 Landsbókasafn 12-8 og 5-8. Útlán 1—8. Landsbiinaoarfélagsskrifstofan opin frá 12 2 Landsféhirðir 10—2 og 5—6. Landsskjalasafnið hvern virkan dag kl. 12-2 Landgsiminn opinn daglangt (8-9) virka daga helga daga 10—12 og 4—7. Lækning ókeypis Þingh.str.28 þd.ogf d. 12—1 Náttúrugripasafnið opið 1'/«— <;'/» a sunnud. Samabyrgð Islands 10-12 og 4-6. Stjörnarráðsskrifstofurnar opnar 10—4 dagl. Talsimi Reykjavíkur Pósth.8 opinn daglingt (8—10) virka daga; helga daga 10—9. Tannlækning i5keypis Pósth.str. 14B md. 11—12 Vifilstaðahælið. Heimsóki. ^rtimi 12—1 Þjððmenjasafnið opið þrd., fimd. og sd. 12—2. Nýja Bíó sýnir gríðar-langt prógram þriðjudag 6. mai og næstu kvöld: /. Fjðrmenningarnir. 2. Ttlúskeffuíiðarnir þrir. 3. Kmkfu að mér! — Pantið bílæti í talsima 344. Op- tnn hálf tima á undan sýningum. Erl. símfregnir. Khöfn 6. mai 1913. Afsal Skútari. Svartfellingarhafa afsal- að sór Skútari. Bóndinn á Hrauni. Bóndinn á Hrauni var leikinn á lauqarda^ (í kql. leikhúsinu) og hlaut %óðar viðtökur. Eldarnir að íjallabaki. Nánari skýrsla sjónarvotts. Frá Eyrarbakka lagði undirritaður af stað, á- samt Kjartani Guðmundssyni ljós- myndara, þriðjudaginn 29. apríl, kl. blÍ2, f- h. I förina bættist hjá Tryggvaskála Þorfinnur Jónsson gestgjafi. Við fórum skemstu leið og beztu, upp Skeið og Hreppa, og riðum Þjórsá á Nautavaði, kom- um að Galtalæk á Landi kl. 10 um kvöldið. Fylgdarmann feng- um við okkurá Leirubakka, Magn- ús, son Sigurðar þar. Hann reynd- ist okkur hið bezta: ötull, vegvís, kunnugur vel og kátur. Þeir komu jafnsnemma að Galtalæk nnnan úr eldi* þeir nafnar Olafur ís- leifsson i Þjórsártúni og Ólafur Jónsson i Austvaðsholti. Fræddu þeir okkur á öllu því, sem þeir vissu tíðinda innan að. Úr bygÖ. Frá Galtalæk héldum við fé- lagar kl. 10Va um kvöldið og höfðum meðferðis heybagga handa hestum okkar. Veðrið var hlýtt, hægur andvari af fjöllum, létt- skýaður himinn. Leiðinni þarf ekki að lýsa, við héldum fjalla- baks leiðina nyrztu inn Land- manna-afrétt. Vegurinn var yfir- leitt greiðfæi*, snjólaus með öllu, þangað til kqmið var inn í mitt Sölvahraun. Úr þvi fóru að koma snjódrefiar, sem ágerðust, þegar innar dróg, og síðasta spottann frá Nýja-hrauni urðum við að ganga. Vitinn framundan. Runnið á Ijósið. Skuggsýnt var ^að ríða inneftir og erfitt að halda vörðunum, enda glapti okkur sýn það sem fram undan var alla leiðina, eldbjarm- inn niðri við sjónarröndina og glampinn og litbrigðin langt upp á himinn, dumbrauðir skýbólstr- ar fyrir ofan skærustu birtuna, þá þynnri skýjatása með gulls- lit, sem náði víða vega austur og upp á loftið. Bjarminn skýrðist þegar nær dró. Samræður féllu niður. Við vorum hugfangnir af þessari sýn, er rak okkur áfram alt hvað af tók, til að komast sem næst eldinum fyrir dagsbrún. — Löng þótti okkur leiðin inn fyrir Valahnjúka, sem altaf skygðu á sjálfan eldinn, en þar tóku þá við nýar hæðir, og yfir þær urð- um við að fara. öskulagið á snjónum, sem smá-ágerðist eftir þvi sem innar dró, var nú orðið siðasta kaflann á leiðinni, að minsta kosti 2 til 3 þuml. á þykt. Eldarnir i augsyn. — Stórfeld syn og minnisstœð. Sjálfan eldinn sáum við nálægt óttu, þegar lýsa tók af degi. Og þá vorum við komnir inn undir brúnina á nýrunna hrauninu. Þar áðum við og snæddum náttverð, og nú varð ekki komist öllu nær með hestana. Þetta var á hæð, og þaðan var afbragðs útsjón yfir eldvarpið og hraunið. Sú sjón, sem nú blasti við okkur, verður okkur minnisstæðari en alt, sem við höfum áður séð. Eg treysti mér illa til að lýsa því, sem fyrir augun bar. Um hin ýmsu stærðarhlutföll, svo sem fjarlægð, ummál og hæð eldvarps- ins gátum við ekki orðið á eitt sáttir, enda erfitt að ætla á það í fljótu bragði. Að því er mér virtist, var eldurinn uppi um 400 m. inn af þeirri brún hraunsins, sem við komum að, að eins á þeim eina stað, og hvergi annarsstaðar. Þar risu upp eldstrókar af jafn- sléttu — en þó hraungúll utan um — allir á sama stað, einn langhæstur í miðjunni, en smærri súlur utan með — alt fímandi bál á fleygiferð, sem hríslaðist út og rigndi síðan niður, með neista- flugi, sem sindraði meðan skugg- sýnt var, en hrundi niður eins og dökkar perlur, þegar bjart var orðið. Eldstólparnir tóku upp fyrir Hrafnabjörgin á bak við, frá okkur að sjá, og hæð þeirra ætla eg að láti nærri 100—150 m. Félagar mínir hugðu eldinn hærri. Þetta sifelda gos, sem var samt og jafnt allan tímann, sem við vorum þarna, var ekki óáþekt vatnsgosinu úr Geysi, meðan það er hæst. Við gátum að minsta kosti ekki borið þetta saman við neitt líkara. En þetta gos bar vitanlega af því sem gull af silfri. Þykkan, svartan mökk lagði af gosinu sjálfu, en úr hrauninu í kring stigu víðsvegar upp þykk- ildis gufubólstrar. Meðan ekki var full-birt, virt- ist víða loga ofan á bráðinu, þar sem hraunið var yngst, en það hvarf með dagsbirtunni. Hraunið var annars alt grádökt á lit, svart í fjarska. Sólaruppkoman Meðan við snæddum náttverð og störðum tyggjandi á þessa mikilfenglegu sjón, kom sólin upp yfir Hrafnabjörgum. Okkur varð starsýnt á hana, enda kom hún okkur all ókuunuglega fyrir sjónir. Það var engu líkara en að fallið hefði á hana aska, svo var hún upplituð og torkennileg orðin gegnum mökkinn og borin saman við glóðina fyrir framan. Hann hefir líklega séð hana eins á sig komna, sá sem þetta kvað endur fyrir löngu: Sólin guðs sést nú bleik, sem gull það liggur í reyk. - En sólin fór að taka sig þegar hún hafði sig upp úr einiyrjunni. Þegar hún hækkaði á himninum sló fölva á eldinn. Umbrum brumbr, ambrum brambr. Við höfðum búist við dunum og dynkjum úr eldinum, þegar nær drægi. En hljóðið, sem við heyrðum frá því að við komum á áfangastaðinn og úr því, var alt annað. Það var ekki sá há- vaði af því, að við þyrftum að brýna raustina í viðræðum, en þó var það mjög glögt og áberandi. Eg var lengi að gera mér grein fyrir hverju hljóðið líktist. Tónn- inn í því nær ef til vill bezt vísubyrjuninni hans Æra-Tobba: »Umbrum brumbr og ambrum brambr«, kveðinni með hæfilegum drætti, þögnum og áherzlum. En það var eins og saman færi hvæs, glamur og gnýr. Helzt datt mér i hug að það líktist því að heyra í fjarska stóra trjáboli falla i si- fellu ofan á hrauk af bárujárni. En hvernig á þessu glamri gat staðið, er erfitt að skilja. Umhverfið. Uppdrátt landmælingamann- anna dönsku — Heklu og um- hverfi hennar — hafði eg tekið með mér, en hann kom ekki að neinu haldi, náði ekki nema skamt inn fyrir Valahnúka, eða alt að eldsvæðinu. Eg gerði því laus- legan uppdrátt yfir svæðið og fór eingöngu eftir þeim skýrslum, sem fylgdarmaður okkar gat gefið um áttir, fjallaheiti og önnur örnefni. í norðri blasti við Melfell, suð- ur af því, en í norðaustur frá okkur að sjá, Hrafnabjörg, og suður af þeim (suðaustur frá okk- ur) Sauðleysur. Vestan undir Sauðleysum rennur Helliskvísl til norðurs fram með Hrafnabjörgum og Melfelli út i Tungnaá. í suð- ur frá okkur liggja Króköldur meðfram Helliskvísl að vestan, en suðvestur frá þeim liggja Krakatindar. Milli Krakatinda og Sandleysna er Lambaskarð; vest- an við Helliskvísl beint á móti heitir (eða hét að þessu) Lamba- fit, flatlendi með dálitlum gróðri. Þar áðu fjallrekstrarmenn lömb- um á vorin áður en lagt var á kvíslina og haldið áfram austur um Lambaskarð. Vegur þessi er beinni leið og skemmri inn i aðalafréttinn, en er raunar snið- gata út úr sjálfum Fjallabaks- veginum, er liggur suður með Helliskvísl austan í Króköldum yflr kvíslina norðarlega í Sauð- leysum, siðan í hálfhring með þeim, fyrst í :suður, þá í norð- austur alt að Landmannahelli. Afstaða eldsins og lega'hraunsins. Kl. 5 fórum við að skoða okk- ur um. Þorflnnur gætti hest- anna. Við gátum okkur til, að þegar eldurinn brauzt út, hafi jarð- sprunga mikil ca. 3. km. löng myndast alla leið sunnan af Króka- öldum norður yfir Helliskvísl og gegnum öxl Hrafnabjarga, er að norðri veit. Nokkru norðar en í miðri jarðsprungu þessari er gíg- ur sá, er nú gýs i sífellu. Hann er rétt austan við Helliskvísl, lít- ið eitt norðar en fyrir miðju Lambaskarði. Frá honum renn- ur vellandi hraunflóðið út í kvísl- ina norður með henni austan megin og stefnir á vestur hliðina á Melfelli. Líkindi eru til, að eldvörpin hafl verið fleiri í byrjuninni, þvi hraun hefir runnið yfir Lambafit, þar sem hún virðist liggia hærra en eldvarpið, sem nú gýs. Auk þess liggur hraunrimi til suðurs upp á Króköldum. Þær liggja svo hátt, að óhugsandi er, að hraunið hafi runnið svo upp í móti, enda var eins og mótaði þar fyrir 1 eða 2 gígum. Hraun- rimi þessi er í gili, sem liggur frá suðri til norðurs; er á að gizka 1200 m. á lengd, en breidd hans hefir gilið takmarkað, svo hún mun ekki fara fram úr 100 m. Þarna hyggjum vér jarðsprung- una byrja, en getum þó ekki full- yrt neitt um það, annað en að eldvarpið, sem nú gýs, er í sömu stefnu sem hraunriminn; og úr öxlinni á Hrafnabjórgum rauk víða og báru reykir þeir í gíginn og hraunrimann ofan af Króköld- um að sjá. Aðalhraunið hefir runnið yfir Lambafit, brúað Helliskvísl á all- löngu svæði og lokað bæði Fjalla- baksvegi og afréttarleiðinni aust- ur Lambaskarð. Breidd hrauns- ins frá vestri til austurs áætluð- um við um 4—500 m. Út á hraunið. Ylur undir fótum. Brennisteins- daunn. Snjóbráð og vatnsmekMr. Þar sem við komum að hraun- brúninni var hraunið orðið það kalt, að eg gat gengið út á það góðan spöl. Efstu nybburnar voru orðnar kaldar, en skorpan annars öll ylvolg, svo að vel fanst gegnum vatnsstígvélasólana. Annars var hitinn nokkuð tois- jafn og reyki lagði viða upp úr sprungunum. Víða var hraunið svo gljúpt, að það molnaði undir fæti svo sem aska, og hefði mátt moka þvi upp með skóflu á köfl- um. Brennisteinshrúður voru viða á hrauninu, og lagði frá þeim svo megnan ódaun fyrir vitin, að lítt var þolandi og eg fann til eymsla alt ofan í lungu. Víða hafði hraunið brætt sig gegnum stóra snjóskafla. Sér- staklega einkennilegt var að sjá hvernig aðfarir þess höfðu verið við Króköldur. Þar var snjóskafl að minsta kosti 2 mannhæða hár og jaðarinn þverhnýpt niður hraun megin og bil á milli hans og hraunstorknunarinnar eins og geil. Það var hitinn af hrauninu með- an það rann, sem hafði brætt svona frá sér, lengra en renslið náði sjálft. Ilt var að sja glögt til þar sem hraunrenslið náði vatninu í Hell- iskvísl, því að þar stigu upp helj- armiklir gufumekkir, eftir vind- stöðunni niður kvíslina, og þeir byrgðu alla útsjón þar. Hitamæli stakk eg á einum stað 2—3 þml. ofan í öskufrauð í út- jaðri hraunsins, og sýndi hann 42 stig (celsius). »Þar var af lifandi fdtt«, eins og geta má nærri, þarna inn í óbygðunum á þessuni tíma árs. Þó fundum við á einum stað við hraunröndina græn grös, sem teygðu sig upp úr þunnu ösku- lagi.^Þau hafa lifnað þarna snögg- lega við hitann, sem hafði brætt ofan af þeim snjóinn. önnur lífsmörk náttúrunnar sáum við engin, nema tvo hrafna, sem komu fljúgjandi neðan að, sveimuðu hljóðir yfir hraunið um- hverfis eldgosið elnu sinni, og hurfu síðan eitthvað áfram. Ólík- legt er, að þeir hafi orpið svona innarlega, fjarri mannabygðum. Hitt þótti okkur sennilegra, að þeir hafi farið þangað fyrir for- vitnissakir, rétt eins og við hinir. Ljósmyndir. KjartanGuðmundsBontók nokkr- ar myndir af því, sem fyrir aug- un bar, bæði af eldinum sjálfum, snjóskafli við hrauubrúnina, vatns- mekkinum 0. fl. Þetta eru ef til vill fyrstu ljósmyndirnar, sem teknar hafa verið af íslenzkii eld- gosi. En vél hans var of þung i vöf- um. Hann treysti sér ekki með hana yfir hraunrimann við Krók- öldur og komst því ekki eins nærri eldinum og skyldi. Meðan hann var að hagræða vélinni var eg úti á hraunínu og varð eg að bíða hans þar um tíma til að komast með á myndina. Eg settist niður — en stóð skjótt upp aftur. Mér varð ekki um sel þarna, því mér fanst jörðin hreyfast undir mér. Þetta hefir víst ekki verið annað en ímyndun, en hitt var ekki hugarburður, að hún brynni undir fótum mér. Leit að austureldum. Eftir fljótlega athugun á um- hverfi og afstöðu eldsins og legu hraunsins lögðum við Magnús upp Króköldur um kl. 8, í suðvestur í átt til Krakatinda, til að svipast um eftir eldum þeim, sem fyrst brutust út 25. apríl, en hjöðnuðu brátt niður og hurfu svo með öllu, nokkru eftir uppkomu norðureld- anna. Okkur sóttist ferðin seint suður eftir, þvi færð var þung, en kom- umst þó um kl. 10 það langfc, að vel sá til Krakatinda og lengra suður um. Þar var hvergi reyki að sjá, öskufall, né önnur vegs- ummerki elds þar á nálægum slóðum. Af þessu ályktuðum við, að syðra gosið væri miklu austar en kunnugir höfðu gizkað á i fyrstu og sáum okkur því ekki fært að halda lengra, en hurfum aftur i áfangastaðinn skemstu leið. Kl. var um 11 er þangað kom. Ferðalok. Nú var strax stigið á bak og haldið heim á leið, sama veg, nema nú á ferju yfir Þjórsá á Hrosshyl. . Við riðum þann dag allan og næstu nótt og komum að Tryggva- skála aftur kl. 4 morguninn eftir (fimtudaginn 1. mai). Ferðin tók þannig ekki nema tæpa 2 sólar- hringa, enda hafði okkur ekki komið dúr á auga. Eldgeysir og Hörpuhraun. Eldvarpið, sem við sáum, höf- um við skýrt Eldgeysi í höfuðið á gamla Geysi, vegna likingar- innar milli gosanna, en hraunið

x

Ísafold

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Ísafold
https://timarit.is/publication/315

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.