Ísafold - 04.06.1913, Blaðsíða 1

Ísafold - 04.06.1913, Blaðsíða 1
Kemur út tvisvar í viku. Verð árg. 4 kr., erlendis 5 kr. eða l^dollar; borg- ist fyrir miSjan júli erleníis fyrirfram. Lausasala 5 a. eint. ISAFOLD Uppsögn (skrifl.) bundin við áramót, er ógiid nema kom- in só til útgefanda fyrir 1. oktbr. og sé kaupandi skuld- laus við blaðið. ísafoldarprentsmiðja. Ritstjóri : Ólafur Björnsson. Talsími 48. XXXX. árg. Reykjavík, miðvikudaginn 4. júní 1913. 45. tölublað I. O. O P. ^4669. Alþýðufél.bókaaafn Templaras. 8 kl. 7—9. Augnlsekning ókeypis 1 Lækjarg, 2 myd. 2—S Borgarstjóraskrifstofan opin virka daga 10—3 Bæjarfógetaskrifstofan opin v. d. 10—2 og 4—7 Bœjargjaldkerinn Langav. 11 kl. 12—8 og 5—7 Eyrna- nef- halslækn. ók. Pósth.str. UA fid. 2-8 íslandsbanki opinn 10—2'/i og 51/!—7. K.P.U.M. Lestrar-og skrifstofa 8 árd.—10 slod. Alm. fundir fid. og sd. 8'/t slod. Landakotskirkja. Guðsþj. 9 og 6 á helgum. Landakotsspitali f. sjúkravitj. 11—1. Landsbankinn ll-2'/i, 5>/«-6'/«- Bankastj. 12-2 Landsbókasafn 12-8 og 6-8. Útlán 1—8. Landsbúnaðarfélagsskrifstofan opin fra 12—2 Landsféhiroir 10—2 og 5—6. Landsskjalasafnio hvern virkan dag kl. 12—2 Landssiminn opinn daglangt (8—9) virka daga helga daga 10—12 og 4—7. Læknine ókeypis Þingh.str. 23 þd. og fsd. 12—1 NAttúrugripasafniö opio l'/i—2»/i á sunnud. Samábyrgo Islands 10—12 og 4—6. Stjórnarráðsskrifstofurnar opnar 10—4 dagl. Talsimi Reykjavikur Pósth.8 opinn daglangt (8—10) virka daga; helga daga 10—9. Tannlækning ókeypis Pósth.str. líBmd. 11—12 Vifilstaoahælio. HeimsókL artimi 12—1 Þjóomenjasafnio opið þrd., fimd. og sd. 12—2. Nýja Bíó sýnir i kvöld (miðv.dag 4. júní) og næstu kvöld: Balkan-ófriðurinn. Rödd hjartans eða Forlög systranna. Konan mín hefir farið í sjó. Pantið bílæti í talsima 344. Op- ínn hálf tíma á undan sýningum. Ofna og eldavélar selur Kristján Þorgrímsson. Minningarsjóður Björns Jónssonar. Tekið móti gjöfum í skrifstofu og bókverzlun ísafoldar, pappírsverzlun- inni Björn Kristjánsson og verzlun Tóns frá Vaðnesi á Laugavegi. Ófriðaríokin. Það hefir gengið i mesta þófi að binda enda á friðarsamningana mi!li Balkan- þjóða og Tyrkja. Einkum hefir staðið á Grikkjum og Serbum. Vildu þeir fyrst fá skýrar ákvarðanir um landa- skiftinguna milli sin og Búlgara, áður en frið semdu við Tyrki — vildu ekki eiga undir úrskurði stórveld- anna þar um eftir á. En Búlgarar voru óðfúsir frið að semja og kváð- ust reiðubúnir að semja, hvað sem bandamönnum liði. Hefir það verið talað, að sérstakt bandalag væri weð Serbum og Grikkjum í þessu máli, þótt opinbert hafi ekkert um það orðið. Svo voru miklar viðsjár rcieð Búlgurum og Grikkjum undir tniðjan maí, að i orustu lenti með tveim herdeildum þeirra. Sendiherramótið stendur nú sem næst i Lundúnum og fjármálanefnd, sem útkljá á öll fjárhagsatriði út af ófriðnum og hinni nýju landaskift- ingu, fer að setjast á laggir í París. Tvær danskar greinar um Island. Samúð og Stórdanaskapur. Tvær greinar um ísland hafa nýlega komrð í danska blaðinu Hovedstaden, og er sami munur á þeim eins og hvítu og svörtu. í annari lýsir sér óvenjumikil samúð með íslendingum, en í hinni Stórdanaskapur með afbrigðum. Saniúðargreinina hefir ritað kona ein dönsk, frú Astrid Stampe og kunnum vér eigi frekari deili á henni. Úr þessari grein fara hér á eftir tveir kaflar: • »Fyrir þann sem, eins og eg, ávalt hefir unnað íslandi og íslenzku þjóð- erni, hefir það oft og einatt verið sárgrætilegt að verða fyrir takmarka- lausri fáfræði um ísland og íslend- inga, jafnvel hjá velmentuðum Dön- um. Þeir hafa enga hugmynd haft um þann undraþrótt, sem hin þraut- seiga þjóð á eylandinu fjarlæga hefir sýnt í stöðugri baráttu við trylt náttúruöfl, kúguð af danskri einok- unarverzlun alt til 1854, og lömuð af einveldinu, sem var hinu fjariæga eylandi tvöföld bölvun. Landinu var oft blátt áfram gleymt og 1784 —85 urðu þar fyrir þá sök 9300 manns hungurmorða. Það var ekki nema eðlilegt, að þessi vesaldómur væri krýndur, er alþingi var afnumið árið 1800, enda þótt það væri þá ekki orðið nema skuggi sjálfs sín. Og þó reisti litla þjóðin sig við aftur. Á síðari helmingi 19 aldarinnar tók hún undraverðum framförum á öllum sviðum og hefir nú aftur fengið sjálfstjórn og stjórnmálafrelsi..... Margir segja að ísland sé »hluti af danska ríkinu« og ilskast yfir því að það vill nota sirm eigin fána. íslenzka þjóðin er pjóð út aý ýyrir siq, sem talar sitt eigið mál, á sér sérstæðn sögu og getur aldrei orðið hluti af dönsku pjóðinni. Hún er lítil, en oss — eina af minstu þjóð- um Evrópu — ætti sízt að, bresta skilning á því, hvað það er að vera smáþjóð. Og henni fjölgar stöðugt. Árið 1801 voru á íslandi 47,000 ibúar, árið 1850 voiu þeir 59,000, árið 1902 79,000 og nú eru þeir orðnir yfir 80,000. Þetta er þjóð sem vöxtur er i! Og er það nokk- ur furða, að sérstök þjóð þurfi að hafa sérstakan fána? Eitt sinn er eg dvaldi í alþjóðagistihúsi í Sviss, hafði hver og einn fána lands sins við diskinn sinn. Margir af þeim fánum voru mér algerlega ókunnir. Mér var sagt að þeir væru fánar Badens, Bajerns og Wiirtenbergs, og pó tilheyrðu þeir allir þýzka ríkinu. Þegar von var á Þýzkalandskeisara til Wiesbaden 1912 (vegna dauða Friðriks VIII kom hann þangað ekki) var öll Wiesbaden skreytt með A7flíírtM-fánanum, og eigi gat það skoðast sem uppreistarfáni, þar sem honum var veifað til heiðurs keisar- anum. Vér Danir ættum ógjarna að vera mjög litilsigldir. Vér höf- um lært það af Suður-Jótlandi hver árangur getur orðið af því, að mega ekki draga upp sinn eigin fána. Hvað er fáni? í rauninni er það dálítil ofin blæja. Það er kærleik- urinn til þessa sögulega einingartákns, sem veldur þvi, að vér getum geng- ið i dauðann fyrir það. Er hægt að neyða íslendinga til þess að elska danska fánann? Þegar þeir elska hann ekki, hefir hann mist gildi sitt. Látum þá draga upp hvíta fálkann á bláum grunni, sem hreyfir peirra hjörtu'. Gagnvart einni þjóð í heim- inum er Danmörk stór; verum þá dálítið göfugri og skilningsnæmari gagnvart henni«. Er þetta vel mælt og drengilega og væri betur, að engir Danir reynd- ust rangeygðari á islenzk efni en þessi frjálshuga kona. En því er nú ekki að heilsa, þvi miður. Stórdanskan siglir þegar í far þessarar greinar í sama blaði undir »leiðréttingar«-hjúpi. Höf. nefnir sig S — vitaskuld nafnleys ingi — og hefir á sér »yfirskin guðhræðslunnar« þ. e. pykist »elska hið fagra land (Island), hina stór- fenglegu náttúrufegurð þess og hina gestrisnu,ástuðlegu þjóð (Islendinga)*. En höf. »afneitar hennar krafti« þ. ástarinnar til íslands og íslendinga, því að í grein hans rignir rangsýnis- meinloku-fullyrðingum a stórdanska vísu eins og fjaðrafoki. Dyggilega fetar hann í fótspor annara líkt innrættra landa sinna um vanpakklœtis-bngzl þau, er nú hafa dunið á oss Islendingum sunnan um haf margt ár. Og hvert er vanþakklætið, sem vér eigum að hafa gert oss seka um? Fyrst og fremst goðgáin sú að hafna Uppkastinu 1908! Eins og margir aðrir Danir, t. d. Tónas Guðlaugsson, heldur þessi S. því fram, að oss hafi þá verið boðið eitthvert dæmalaust sjálfsforræðis- kostaboð. S. segir, að það hafi verið svo dpiptækt í frelsisáttina, að eigi sé dæmi annars eins tilboðs í sögu nokkurs lands. »Uppkastið veitir íslendingum svo víðtæktsjálfsforræði, segir S., og gerir þá svo óháða Dön- um að engin þjóð i Norðurálfu gæti frjálsari orðið, enda var á það (Upp- kastið) bent í Norðurálfublöðum sem vott um göfuglyndi, ósérplægni og mikinn menningarþroska Dana«. Eigi viljum vér deila við höf. um ágæti Uppkastsins í sjálfu sér. Dön- urn yfirleitt er nokkur vorkunn, að þeir trúa á þetta »ágæti«, svo misk- unnarlaust var af því gumað í dönsk- um blööum 190S, að almenningur, sem eigi gat kynt sér málið til hlít- ar, hlaut að drekka í sig þá skoðun. En gagnvart Islendinqum þarf eigi heldur að fjölyrða um Uppkastið, galla þess og kosti; svo margkrufið hefir það verið, að fengin er ábyggi- leg og óhagganleg skoðun á því, eins og það kom frá nefndinni, með- al þjóðarinnar — skoðun er lýsti sér í kosningunum 1908. En á hitt vildum vér minnast ögn, að Norðurálfublöð hafi verið full að- dáunar út af »göfuglyndi, ósérplægni og menningarþroska« Dana i þessu efni. Hvaðan var sá gullhamrasláttur runninn ? Hverir »fóðruðu« hin erlendu Norðurálfu-blöð á hinu gómsæta lofi — að meira og minna leyti? Það voru danskir tíðindamenn peirra. Mestalt, sem erlend blöð fluttu um þetta mál, var frá aldönsku sjónar- miði runnið, — úr dönskum penn um. Því sem næst ekkert var af þvi sagt, við hvaða rök mótspyrrmn gegn því hér á landi átti að styðj- ast. Þau rök komu hvergi fram — nema i einstaka norskum blöðum, einu sænsku og einu þýzku blaði eða svo. íslendingar voru beint affluttir í þessu máli — út um Norðurálfu. — Þar sem þetta »Norðurálfuálit« á tilboðinu frá 1908, sem dönsk blöð hjala svo mikið um, er svona undir komið — þá er sannarlega minna en ekkert upp úr því leggjandi. Minsta kosti mun það eigi vaxa mönnum hér á landi í augum. Væri vel, e£ danskir rithöf., er á þetta at- riði minnast, reyndu að sanna, að hér væri ekki rétt farið með, en hættu ella að bera fyrir sig þetta marg-þvælda »Norðurálfuálit«. þegar svo stendur áað skoða þann kostnað fjárstyrk eða ölmusu til vor. Þessum fráleitu firrukenningum um styrk til vor íslendinga og fjárútlát »ölmusur« til íslands er annars kyrfi- lega komið fyrir í Bláu bókinni, i svörum íslenzku millilandanefndar- mannanna við skýrslu hagfræðisskrif- stofunnar dönsku um fjárviðskifti íslands og Danmerkur. Þeim Dön- um, sem kynnu að vilja fá örugga fræðslu um hið rétta í þessu máli, viljum vér ráða til að fletta upp í danska texta Bláu bókarinnar bls. 125—127. Væri raunar vel gert af dönskum blöðum að taka upp þa skýrslu ís- lenzku nefndarmannanna, þvi að þá væri ef til vill von um, að þetta sifelda og ótæka ölmusu hjal danskra blaða og danskra höfunda og dansks almennings, yrði einu sinni niður kveðið, svo eftirminnilega, að sá drauqur ekki reisti höfuðið framar. ') Höf. þekkir anðsjáanlega ekki gerð fana vors — þekkir ekki bláhvita fánann. Bitstj. Annað atriði, sem höf. verður æði skrafdrjúgt um, er fjárstyrkur Dana til íslendinga. Hann á að nema ár- lega 5—400,000 kr. Að hún skuli ekki enn kveðin nið- ur þessi gamla meinloka um Islend- inga sem ölmusuþega Danal Að þeirri lokleysu-firru skuli enn eigi létt af ímyndun danskra manna I Auðvitað er hér átt við 60,000 kr. gjaldið úr ríkissjóði Dana, póst- flutningsgjaldið, strandvarnir, land- mælingar, síma-tillagið og — Þor- vald Thoroddsen! En hversu oft er eigi búið að sýna fram á og sanna af vorri hálfu, að svo fjarri fer því, að um sé að tefla nokkurn í]ixstyrk eða ölmusu, að gjöld þessi úr ríkissjóði Dana eru þvert á móti ýmist beinar skyldu- borganir, sprotnar af réttmætum og viðurkendum skuldakröfum (t. d. 60,000 kr. gjaldið) eða fé,-sem veitt er með danska hagsmuni fyrir aug- um eða loks fé, sem Islendingar hafa aldrei farið fram á að veitt væri og hafa ekki heldur haft neinn ákvörð- unar-rétt yfir. Með danska hags- muni fyrir augum er t. d. veittur gufuskipastyrkurinn alveg eins og norska stjómin, vegna norskra hags- muna, veitir styrk til íslandsferða frá Noregi o. s. frv. Landmæling- arnar munu gerðar eigi síður frá almennu vísindasjónarmiði, eins og i öðrum norðlægum löndum, og á hinn bóginn íslendingar aldrei fram á þær farið. Þegar það hefir komið fyrir, að vér höfum sjálfir óskað eitthvað þesskonar gert, hefir það líka verið borgað úr vorum eigin vasa (t. d. mæling Gilsfjarðar í sum- ar). — Loks er það um »stærsta stykkið* þ. e. strandvarnirnar að segja, að þær vilja Danir sjálfir endi- lega telja sameiginlegt mál, en ekki sérmál og eigi hleypa oss íslend- ingum þar að. Og væri þá hart, Mæling Gilsfjarðar, Hingað kom á Botníu danskur sjóliðsforingi, Bistrup að nafni, við 5. mann með því erindi, að mæla innsiglinguna á Gilsfirði, eins og staðið hefir til nokkur ár. Eins og kunnugt er er það lands- stjórnin sem lætur framkvæma mælingu þessa samkvæmt fjárlaga- fjárveitingu. Mælingamennirnir fara vestur á Botniu á morgun. Þar er ráðgert að fá kunnugan leiðbeinanda og véla- mann. Búist er við, að mælingunni verði lokið seint i september. Island erlendis. Hraunáburðar fyrirtækið. Frá því segir í dönskum blöðum nýlega, að rannsókn sú, er gerð hefir verið á íslenzku hrauni hafi sýnt, að sumstaðar muni borga sig að vinna áburð úr því, en áður en lengra sé haldið,verði gerðar nánari rannsóknir. Um islenzk efni heldurjónas Guðlaugsson áfram að rita í Hoved- staden, mikill á lofti eins og eigi er ótítt um hann, en óskrifað mætti það dót vera, sem hann hefir á sam- vizkunni. Hér heima gerir vitaskuld hvorki til né frá hvað þessi nýi »danski Jónas« er út úr sér að láta, en hitt er lakara, ef nokkurir máls- metandi Danir taka mark á skrifum hans, en svo virðist sem hann sé nú kominn i tölu fræðapostula Dana í íslenzkum efnum, þar sem fyrir voru Knud Berlin og bogi. Alt er — þá þrent er — segir máltækiðl Vonandi bætist þá eigi frekara við þessa sjálfkvöddu óþurftar-fylk- ingu (oss íslendingum) í Khöfn.

x

Ísafold

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Ísafold
https://timarit.is/publication/315

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.