Ísafold - 25.06.1913, Blaðsíða 1

Ísafold - 25.06.1913, Blaðsíða 1
Kemur úfc tvisvar | i viku. Verö árg. | 4 kr., erlendis 5 kr. eða 1£ dollar; borg- ist fyrir miðjan júlí erleníis fyrirfram. III Lausasala 5 a. eint. ISAFOLD Uppsögn (skrlfl.) bundin viðáramót, er ógild nema kom- in só til útgefanda fyrir 1. oktbr. og só kaupandi skuld- laus við blaðið. ísafoldarprentsmiðja. Ritstjóri: Ólafu* Björnsson. Talsími 48. XXXX. árg. Reykjavík, miðvikudaginn 25. júní 1913. 51. tölublað I, O. O P. 94749. Alþýðufél.bókasafn Templaras. 8 kl. 7—8. Augnlækning ókeypia i Lækjarg. 2 mvd. 2—3 Borgarstjóraskrifstofan opin virka daga 10—8 Bæjarfógetaskrifstofan opin v. d. 10—2 og 4—7 Bæjargjaldkerinn Laugav. 11 kl. 12—8 og 5—7 Eyrna- nef- hálslækn. ók. Pósth.str. UA fid. 2-8 íslandsbanki opinn 10—2'/» og B'/i—7. K.F.TJ.M. Lestrar-og skrifstofa 8 ard.—10 slod. Alm. fundir fld. og sd. 8»/« siðd. Landakotskirkja. Guðsþj. 9 og 6 a helgnm. Wndakotsspitali f. sjúkravitj. 11—1. Landsbankiun ll-2»/s, 5'/«—6V«- Bankastj. 12-2 liandsbókasafn 12—S og 5—8. Útlan 1—8. IJandsbúnaoarfélagsskrifstofan opin frá 12—2 Landsfohirðir 10—2 og 5—6. Landsskjalasafnio hvern virkan dag kl. 12—2 Jjandsslminn opinn daglangt (8—9) virka. daga helga daga 10—12 og 4—7. Iiækninit ókeypis f>ingh.str. 23 þd. ogfsd. 12—1 Nattúrugripasafnið opið l1/*—2>/i á sunnud. Samábyrgð Islands 10—12 og 4—6. Stjórnarráosskrifstofurnar opnar 10—4 dagl. Talsimi Reykjavlkur Pósth.3 opinn daglangt (8—10) virka daga helga daga 10—9. Tannlækning ókeypis Póath.str. 14B md. 11—12 Vifilstaðahælið. Heimsóki.artimi 12—1 t"jóðmenj»safnið opið á hverjum degi 12—2. Nýja Bfó sýnir í kvöld (laugardag 14. júni) og næstu kvöld: Magdalena eða: Dóttir verkamannsins. Hinar 7 dauðasyndir. Þjóðsaga um kirkjuna helgu. Oliwer Twist. Eftir sögu C. Dickens. Pantið bilæti í talsíma 344. Op- inn hálf tíma á undan sýningum. Sigiús Blöndahl Rödingsmarkt 57, Hambnrg 11. Inn- & útflutningsverzlun. Umboðsverzlun. Símsk. Blöndahl. — Hambnrg. Ofna og eldavélar selur Kristján rVgrímsson. Minningarsjóður Björns Jónssonar. Tekið móti gjöfum í skrifstofu og bókverzlun ísafoldar, pappírsverzlun- inni Björn Kristjánsson og verzlun lóns frá Vaðnesi á Laugavegi. Ýms erl. Heimastjórn írlands. Önn- ur umræða í neðri málstofunni fór fram 10. júni, og talaði Balfour mjög tnóti stjórnarfrv. Við atkvæðagreiðsl- una var frumv. samþykt með 368 atkv. gegn 270. Friðarfundarslitin. Eins og símað hefir verið, var friðarfundinum í Lundiinum slitið, án þess að nokkur yrði niðurstaðan. Þetta gerðist mánu- •dag 9. júní. En þ. 8. höfðu stjórnir Serbíu og Búlgaríu upp úr þurru kvatt heim fulltrúa sína. Var nú biiist við fullum fjandskap og ófriðartiltækjum milli bandamanna þegar i stað. En þá kom Nikulás Rússakeisari til sögunnar og simaði svo alvarlega bæði Búlgara- og Ser- bíu-stjórnum, að þær þorðu eigi ann- að en taka miðlun þeirri, er hann bauð fram og átti við skifting Make- doníu. Morðið á stórvezírnum. Mahmud Shevket Pasha stórvezir Tyrkja var myrtur þ. 11. júni í Konstantínópel, eins og símað hefir verið. Um 11 leytið fór hann í bifreið frá hermálastjórnarhöllinni til soldánshallar, en er kom þar að hlið- inu kom önnur bifreið og var úr henni skotið 5 skotum á sfórvezír- inn, er öll hittu. Hann lézt V2 klst. siðar með þessi orð á vörum: »Landið mitt, ó, landið mittlc Ókunnugt um morðingjann. Nýja ráðuneytið danska. Það hljóp af stokkunum laugar- dag 21. júní, lengsta dag ársins. Máltækið segir: laugardagur til lukku. Og er laugardagurinn fer saman við lengsta, bjartasta sólarhring ársins, ætti eigi að vera úrkuia vonar um, að eitthvað gott hlytist af. Svo er nú háttað sambandi voru við Dani, að fjarri fer því, að oss megi á sama standa hverir stjórnvölinn handleika Ove Rode. þar syðra — og eigi er ólíklegt, eftir því sem þetta nýja ráðuneyti er skip- að, að beldur muni fordómalítið í vorn garð. Yfirráðherra-sess skipar, eins og þegar hefir getið verið, C. Th. Zahle — og hefir að auki dómsmál með höndum. Fjármálum stýrir Edvard Brandes landþingsmaður, bróðir Georgs Br. Gáfumaður mikill og þaul- reyndur stjórnmálamaður. Fyrst um sinn ræður hann og utanríkismálum. En líkindi munu til, að þau sé ætluð Eiríki Scaveníus sendiherra Dana í Vínarborg. Hann gegndi því starfi í fyrra Zahle-ráðuneytinu. Her- og flotamál eru falin P. Munch sagn- fræðing og þjóðþingsmanni. Hann er af mörgum talinn bezti maður gerbótaflokksins, þegar á alt er litið, glöggskygn, hreinn og beinn, ein- beittur og óhvikull. Til hans kasta mun sjálfsagt koma um fána-tökuna 12. júni. «* Eru nú upp taldir þeir er voru i hinu fyrra ráðuneyti Zahle. Bæzt hafa svo við 4 nýir menn. Fyrst er að telja Ove Rode, ritstjóra Poli- tiken og þjóðþingsmann. Hann er innanríkisráðherra. Hefir hann mikil afskifti haft af stjórnmálum í Dan- mörku síðasta áratug, er ágætur blaða- maður, mælskur óvenjuvel, enda dóttursonur Orla Lehmann, er ráð- herra var með Dönum fyrir hálfri öld og við brugðið fyrir mælsku og glæsimensku. Hinir 3 eru Peíersen Sandby bóndi, landbúnaðarráðherra, Keiser-Nielsen prestur, kirkju- og kenslumálaráðherra og Hassin^-Jörqen- sen bankastjóri, verzlunar og atvinnu- málaráðherra, Hinn síðastn. gat sér orðstír mikinn fyrir frábæran dugn- að að koma aftur á kjöl Bændaspari- sjóð Sjálendinga eftir Alberti-hneyksl- ið 1908 og hefir síðan verið banka- stjóri Revisionsbankans. Allir eru hinir nýju ráðherrar öt- ulir menn á bezta aldri, munu vera frá fertugu til fimtugs allir, nema Edvard Brandes, sem er á sjötugs- aldri. Aðal-viðfangsefni þeirra verður grundvallarlaga breytingin, en sjálf- sagt lætur hin nýja stjórn sitt hvað annað til sín taka í innanlandsmálum. Yfirráðherrann og þeir Ove Rode og P. Munch hafa t. d. verið fröm- uðir bindindismálsins með Dönum og er eigi ólíklegt, að þeir vinni að veigameiri löggjöf í því efni. Svo munu og jafnaðarmenn eigi spara að hvetja hina nýju stjórn til margs konar endurbóta á verkmannalöggjöf og verndarlögum lægri stéttanna. En á stuðningi jafnaðarmanna veltur líf stjórnarinnar. Fánatakan 12. júní. Isafold gat þess fyrir skömmu, að hún mundi leita álits nokkurra helztu lögfræðinga vorra á fánatöku Vals- ins þ. 12. júní. Því miður reynd- ist það svo, þegar á átti að herða, að sumir þeir lögfræðingar, er ísa- fold hafði vonað að geta flutt um- sögn eftir, vildu eigi stöðu sinnar vegna (dómarastarfs o. s. frv.) láta opinberlega í ljós skoðun sína. En þegar hafa þeir laga prófessor- arnir Lárus H. Bjarnason og Einar Arnórsson orðið við tilmælum ísa- foldar og birtum vér í dag umsögn hins fyrnefnda. Hún er á þessa leið: Þér hafið mælst til þess, herra ritstjóri, að eg léti yður í té rökstutt álit mitt um lögmæti upptöku »Is- lands Falks« á bláhvíta fánanum frá örlitlum kappróðrarbát hér á höfninni 12. þ. m. Mér er ljúft að verða við tilmælum yðar, en eg bið það haft í huga, við lestur eftirfarandi lina, að mér eru ekki kunnar ástæð- ur þær, sem bornar kunna að hafa verið fram fyrir réttmæti upptök- unnar. Eg lít því á málið frá al- mennu sjónarmiði. Fyrst er á það að líta, hvort bátn- um hafi verið óheimilt að hafa ann- að merki en danska flaggið, og sið- an á það, hvort Fálkaforinginn hafi mátt taka bláhvíta fánann af bátnum. Að islenzkum lögum er ekki öðr- um skipum skylt að hafa danskt flagg en hér skrásettum skipum, 2. gr. laga 13. des. 1895, nr. 31. og 11. gr. tilsk. 2. marz 1903, nr. 2, sbr. avpl. hrdshofðinjija 20. april 1893, cn k^ppn.ui-ubá.ar eru ekki skrásettir, enda ekki skrásetningar- skyldir. Flaggákvæðið í tilsk. frá 1903 nær, svo sem önnur ákvæði tilskipunarinnar, jafnvel að eins til fiskiskipa utan landhelgi, og sam- kvæmt orðalagi 8. liðs 3. gr. milli- landafrumvarpsins: »Kaupfáninn út á viðc, sbr. upphaf 2. málsgr. á bls. XIV í nefndarálitinu tnundi jafnvel ef til vill mega halda þvi fram, að hér skrásett skip þurfi eigi að sýna danskt flagg innan landhelgi, nema krafist sé af eftirlitaskipi. En af því að danska flaggið hefir verið talið sameign Dana og íslend- inga eða eitt af sammálunum svo- kölluðu, þá rís spurning um það, hvort héraðlútandi dönsk lög gildi hér á landi, en það eru aðallega 818. gr. sjóhernaðartilsk. frá 8. janúar 1752 og tilsk. 6. des. 1776, sbr. tilsk. 11. júli 1748. Tilsk. 1752 bannar verzlunarskipum (»Koffardi- skibe«) og löggiltum víkingaskipum (»Kaperec) að nota hið danska kon- ungsflagg og býður dönskum her- skipaforingjum jafnframt að gæta þess, að slík skip hafi ekki uppi annað flagg en þeim er heimilt. Tilsk. frá 1776 bannar öllum dönsk- um verzlunarskipum (»Koffardiskip- perec) að nota nokkursstaðar annað flagg en danska verzlunarflaggið. Tilskipanir þessar hafa ekki verið sérstaklega lögleiddar hér á landi, svo sem þó hefði átt að vera, hefði þeim verið ætlað gildi hér, þar sem bví er undantekningarlaust játað, að landið hafi verið sérstakt löggjafar- umdæmi, alla leið frá því er það gekk konungi á hönd endur fyrir löngu, sbr. K. Berlín í áíiti milli- landanefndarinnar bls. 39, 40 og 43 og inngangsorð tilsk. 21. des. 1831. Nefndar tilskipanir hafa heldur ekki verið birtar hér á landi, og það eitt út af fyrir sig ætti að nægja til þess að þeim yrði ekki beitt hér, sízt til refsingar, sbr. hæstaréttardóma 9. og 15. des. 1842, sem játa því óbeinlinis, en tvímælalaust, að birta verði hér á landi, meira að segja á íslenzku, bannlög þau, sem beita á hér. En þó að margnefndar tilskipanir væru taldar gildar hér, og þá líklega vegna tilsk. 24. janúar 1838, þá gætu ákvæði þeirra þó ekki tekið til kapp- róðrarbáta, enda aldrei beitt af dönsk- um herskipum gegn íslenzkum bát- um undir bláhvíta fánanum, hvorki af Fálkanum né öðrum1). Kappróðr- arbátum verður ekki með nokkru móti jafnað til verzlunarskipa eða vikingaskipa. Það skiftir auðvitað hvert land miklu máli, að slík skip og jafnvel fiskiskip, hvort heldur innlend eða útlend, villi ekki heim- ildir á sér, vegna gjaldheimtu, ófrið- arhættu, veiðiréttar í landhelgi o. s. frv., en hins vegar örðugt að eygja yfirvofandi hættu eða jafnvel óþæg- indi af einmenningsbátskel innan hafnarmerkja, enda yiði þá sama að gilda um sjóskíði og hvað annað, ') Fyrir nokkrum ámm var staddur hér á landi maður, sem átti ekki minna undir sér en Fálkaforinginn. Hann tók nokkr- nm bátum undir bláhvfta fánanum öðru- vísi, sagði brosandi: >Þessi sjón mundi hafa glatt bróður minn«. er maður gæti flotið á, jafnvel upp í þurrum landsteinum. Hér við bætist, að lög 13. des. 1895 gera ótvíræðlega ráð fyrir þvi, að hérlendum skipum sé engan veg- inn undantekningarlaust skylt að hafa danskt flagg. Lögin setja þvert á móti nokkur skilyrði fyrir því, að hérlend skip megi flagga með dönsku flaggi, skoða notkun danska flaggs- ins miklu fremur sem réttindi en skyldu, og gera meira að segja ráð fyrir þvi, að hér á landi séu til skip, er megi ekki flagga með dönsku flaggi, 1. og 2. gr. En þó að íslenzkum kappróðrar- bát væri óheimilt að hafa annað flagg en danska flaggið, þá bæri það undir hlutaðeigandi valdsmann, og hann einan, að skerast í málið og gera hið óheimila flagg upptækt, ef flaggað væri með slíku flaggi innan umdæmis hans. Að vísu býður tilsk. 1752 dönsk- um herskipaforingjum, að taka óheimil fiögg af dönskum skipum, hvar sem hittast kynnu; en fyrst og fremst á það ákvæði aðallega, ef ekki eingöngu, við hið sérstaka konungs- flagg, og í annan stað hlyti ákvæðið að vera fallið úr gildi nú, er landið hefir »löggjöf sína og stjórn út af fyrir sig« í öllum sínum sérmálum, en meðal þeirra eru lögreglumálefn- in sbr. 2. lið 3. gr. stöðulaganna svokölluðu, enda varðskipinu ekki ætlað annað en að gæta landhelginn- ar fyrir yfirgangi fiskimanna. Afstaða íslands til Danmerkur um sérmálin, er söm sem til annara landa. ísland og Danmörk eru að því leytinu til »framandic lönd, enda enginn efi á þvi, samkv. þjóðarétt- inum, að danskt herskip má nú ekki taka óheimilt flagg af dönsku skipi í utanríkishöfn, þó að nefnd tilskip- un heimili og jafnvel bjóði það. Höfn er í því efni af öllum talin jöfn þurru landi. Það ákvæðí hrekkur nii, hvorki gagnvart íslandi né öðrum löndum, lengra en til þess i hæsta lagi, að sýkna þann foringja, er það gerði, gagnvart dönsku stjórn- inni, en leysir hann á engan hátt undan kæru þess lands, er hann hefði framið verkið í. Eg verð því að álita, að upptaka Fálkaforingjans á bláhvíta fánanum hafi verið ólögmæt, en gildur úr- skurður um það fæst að eins með dómsúrskurði, enda stakk eg upp á því 12. þ. m. bæði við bæjarfógeta og stjórnarráð, að Einar Pétursson yrði ákærður fyrir að hafa haft blá- hvita fánann á fleytu sinni. Reykjavik, 23. júní 1913. Virðingarfylst. Lárus H. Bjarnason. í næsta blaði kemur, að forfalla- lausu umsögn E. A. og ef til vill fl. Látinn prestur. Síra Benedikt Eyóljsson prestur í Bjarnanesi er nýlátinn eftir langa legu og þunga i krabbameini.

x

Ísafold

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Ísafold
https://timarit.is/publication/315

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.