Ísafold - 26.07.1913, Blaðsíða 1

Ísafold - 26.07.1913, Blaðsíða 1
Kemur út tvisvar í viku. Verð árg. 4 kr., erlendis 5 kr. eða l^ dollar; borg- ist fyrir miðjan júli erleníis fyrirfram. Lausasala 5 a. eint. ISAFOLD Uppsögn (skrlfl.) bundin við áramót, er ógild nema kom- in só til útgefanda fyrir 1. oktbr. og só kaupandi skuld- laus við blaðið. ísafoldarprentsmiðja. Rltstjó*!: Ólafu? Bjöi?nsson. Talsími 48. XXXX. árg. Reykjavík, laugardaginn 26. júlí 1913. 60. tölublað I. O. O F. 947189. Alpýðufél.bókasaf'n Templaras. 3 kl. 7—9. Angnlækning ókeypia í Lækjarg. 2 mvd. 2—3 Borgarstjóraskrifstofan opin virka daga 10—3 Bæjarfógetaskrifstofan opin v. d. 10—2 og 4—7 Bæjargjaldkerinn Laugav. 11 kl. 12—8 og 6—7 Kyrna- nef- halslækn. ók. Pósth.str.HAfid.2—8 íslandsbanki opinn 10—2x/t og B1/!—7. K.F.TJ.M. Lestrar- og skrifstofa 8 árd.—10 siod. Alm. fnndir fid. og gd. 8'/i siod. Landakotskirkja. Guðsþj. 9 og 8 á helgnm. Landakotsspitali f. sjúkravitj. 11—1. Landsbankinn 11-2'/«, 5'/«—6Vi. Bankastj. 12-2 Landsbókasafn 12—3 og 6-8. Útlán 1—8. Landsbúnaðarfélagsskrifstofan opin frá 12—2 Landsfehiroir 10—2 og 5—6. Landsskjalasafnio hvorn virkan daglkl. 12—2 Landsslminn opinn daglangt (9—9) virka daga helga daga 10—12 og 4—7. Læknintr ókeypis Þingh.str. 28 þd. og f*d. 12—1 Nattúrugripasafnio opið 1'/»—21/" & snnnnd. Samábyrgð Islands 10-12 og 4—6. Stjórnarráðsskrifstofumar opnar 10—4 dagl. Talsimi Reykjavíkur Pósth.3 opinn dagltingt (8—10) virka daga helga daga 10—9. Tannlækning ókeypis Pósth.str. 14Bmd. 11—12 Vifilstaðahælið. Heimsóki. a.rtlmi 12—1 Þjóðmenjasafnið opið á hvorjum degi 12—2. Nýja Bíó í kvöld og næstu kvöld: Lðgreglostjórinn. Lífssaga. Aðalhlutverkið: Hutkinson, fullmektugur síðar tugthúsfangi, lögregluþjónn, yfirlögregluþjónn, Iögreglustjóri. Hr. Psilander. Erl. sjmfregnir. Khöfn 25. júlí 1913 Tyrkir taka Adríanópel. ----^*T" — Tyrkjaher heíir tekiö Adríanópel ogf fleiri staði. Þeir daufheyrast við hót- ununi stórveldauaa Búlg- arar eru aðfraai koaiair. Friðariíiadir koaiast vænt- anlega bráðlega á í höfuð- borg Rúmeaa, Bukarest. Mikinn vegsauka ætla stórveldin ekki að hljóta af íhlutunarsemi sinni Ferdinand konungsefni Rúmena. í Balkanmálin. Þau mótmæla af míkl- um móði, en Balkanþjóðir skiftast beinlínis á að virða þau mótmæli vettugi. Nú eru það auðsjáanlega Rúmenir, sem »tóninn« eefa, úr því friðar- samningar eru i ráðum hjá þeim. — Forustumaður þeirra i þessum at- burðum hefir veriðkonungsefni þeirra, Ferdínand. Hann er bróðursonur Karls Rúmenakonungs, sem sjalfur er barn- laus. Ferdínand er 47 ára, þýzkur að uppruna, af Hohenzollernætt. Hvernig getum vér orðið sjálfstæð þjöð? Eftir Guðm. Hannesson. IV. Eg hefi hér að framan drepið á nokkur atriði sem dæmi þess, hversu vér getum orðið sjálfstæð þjóð. Þau Mta öll að því, að vér getum orðið sjálfbjarga, þurfum ekki að flýja endalaust til Danmerkur til þess að fá bætt úr þörfum vorum. Eg hefi sýnt fram á, að þetta er að mestu leyti komið undir dáð og dug einstaklinganna, alþýðunnar í landinu, hennar hyggindum, hennar atorku og siðferðisþreki, að landstjórn og þing mega sín lítils ef þetta brestur. Eg efast ekki um að flestir kann- ist fúslega við það, að grundvöllur virkilegs sjálfstæðis er sá, að vér komumst úr kútnum, getum auðgast, þroskast, mentast og mannast betur en enn er orðið. En mér finst þetta sjaldnast tekið svo fram sem skyldi. Það er réttarlega sjálfstæðið og kröf- ur vorar á hendur Dönum, stjórnar- skrárbreytingar með endalausum auka- þingum, miklu þrefi og kostnaði, ríkisráðssetan og þvíl., sem mest hefir borið á. Þetta hefir orðið til þess, að ýmsir góðir menn hafa fengið ýmugust á allri hugsjóninm og halda að hún sé ekki annað en þetta endalausa árangurslitla þrcf blaða, þingmálafunda og þingmanna. Eg vil ekki alls kostar áfella þessa menn. Þeir hafa nokkuð til síns máls og eru ekki sjaldan beztu sjálf- stæðismenn þó þeim detti það sizt í hug, og jafnvel þótt þeir stritist við að draga danska fánann á steng- ur sínar. Þeir eru þá íhaldssamir dugnaðarmenn í sínum atvinnuvegi, efla hann eftir megni, safna ef til vill fé, eða með öðrum orðum vinna eitt af þörfustu verkunum, að leggja traustan grundvöll undir réttarlegt sjálfstæði landsins. Það getur verið að þeir geri ekki mikið úr þ v i, en þegar þeir deyja, mega þeir búast við að liturinn breytist á stönginni og börnin leggi þakið á búsið, sem þeir lögðu hyrningarsteinana í. Eg skil þessa góðu menn og er að mörgu leyti sama sinnis og þeir. Eg vil það sem þeir vilja, að vér auðgumst og mönnumst, en tel þetta ekki nóg. Vér þurfum nauð- synlega að hafa hugsjónina yfir alla heildina, uppdrátt af öllu húsinu sem vér erum að byggja, með þakinu á. Vanti þetta, sýnir reynslan að alt vill reka sig a, jafnvel að einn rifur það sem annar byggir. Vér sjáum þessa nóg dæmi í þingsögu vorri. Vérsjálfstæðismenn krefjumst þess, að þjóð vor stefni að einhverju góðu, göfugu takmarki, sem ekki bréytist á hverju ári. Sjálfstæðis eða land- varnarstefnan fnllnægir þessari kröfu. Hún er margfalt göfugri og margfalt raunhæfari en allar aðrar stefnuskrár sem bólað hefir á til þessa. Hún setur blátt áfram þjóðinni sama markmið og fátækur unglings- piltur hefir, er hann vill eignast gamalt forfeðraóðal sitt, reisa það úr rústum og afla bæði því og ætt sinni fornrar frægðar og gengis og Alits góðra manna. Sambandsstefnan er óæðri, bæði fjármunalega og siðferðislega, lítið annað en misskilinn kristindómur. Það setur sér enqin heilbrigð pjóð pað markmið, að stritast við að halda við erlendti valdi yfir landi og lýð. Slíkt er fásinna ein og ónáttúra. Eg vil að minsta kosti láta Dani ríða á vað- ið. Þegar þeir afsala sér fornu frelsi og slá af frjálsum vilja reitum sínum Tómas Sæmuncfsson. Und blíðhimni Fljótshliðar fossarnir glitra og fallþungir ómar í strengjunum titra; þar óttusöng heldur við héraðins arin, í heiðbláma gullaldar minninga skarinn. Sem blessunarorð yfir blómsálum liðnum. þar blæhvíslið andar í vornætur friðnum. En dagkveðja fossbúans dynur í fellum sem darraðarljóð yfir glymstrengjum hvellum. Þar skínandi gullhadda skjaldmeyjar greiða, er skaflarnir ljósbrims um jökulbrún freyða, og glófingrum benda' yfir heiðar og hálsa í heimkynni svananna, blágeiminn frjálsa. — Þar dó hann er tindraði döggin á baðmi, í dagheiðum, íslenzkum vormorguns faðmi, sá frjálsborni einkason árljómans bjarta með yfirbragð víkingsins, konungsins hjarta. Og enn gráta vordísir íslenzkra fjalla þann alvörumanninn og fullhugann snjalla, er fyrir hvert sæmdarmál bjartsýnn sér beitti, upp brekkurnar gönguna ljóssækinn þreytti. I Ijósleit hann fór handa fátækri móður til fjarlægu strandanna, sonurinn góður; er sjálfur að vosbúð og vanefnum bjó hann, á vanmegna hönd hennar lýsigull dró hann. Hann sveik ekki þjóðina svipull í trygðum, á svig fór hann aldrei frá skyldum og dygðum, — hann benti' henni djarfmáll á glapráð og galla, hann gaf henni stálkrafta vilja síns alla. Hann safnaði handa' 'henni hagkvæmri þekking, og bóf hana' úr öfgum og dáðleysis blekking, — hann kendi' 'henni sparneytni' og hyggindi' í haginn og hugsjóna-þjóðanna menningarbraginn. Hann hreinsaði andrými íslenzkrar þjóðar í eldinum brennandi kærleikans glóðar. Því vakandi samvizka samtíðar var hann, að sálgöfgi' og drengskap af fjöldanum bar hann. Mig svimar, á minninga heilögum hæðum að horfa' á hann dauðvona sitja' yfir ræðum, og vitjunartíma sinn, voraldar roða, í vondjörfum eldmóði þjóð sinni boða. Um línbólstra hetjunnar hjartablóð streymir, er horfir á markið og kvöl sinni gleymir, — til sólar, til sólar hann börnunum bendir og bæn fyrir íslandi' í himininn sendir. Svo, dó hann í þroska sins bjartasta blóma, og blikstafir heiðríkju' um svipinn hans ljóma. — Skal þjóðinni fylgja sá geisli til grafar, er grátfögrum ljóma frá minning hans stafar? Nei, þjóðin skal aldrei á helvegu hrapa og hamingju glata né frelsinu tapa, — hún skal verða frjáls eins og fullhuginn vildi, sem fólkið sitt vakti og nauðsyn þess skildi! Hann gaf henni líf sitt og lifir hjá henni, í ljósvaka framtíðar svip hans jeg kenni. Er breytt er í framkvæmdir brennandi orðum, hann brosir sem G u n n a r i hauginum forðum. Er rökkursins blámóða rindana vefur og rósin í lyngmó og dalskuggum sefur, með ástúð og bæn fyrir lýð, fyrir landi í ljóðhreimi þýðum fer T ó m a s a r andi. Guðm. Guðmundsson. saman við Þjóðverja, bræður sina og nágranna, þá virði eg íslendingum til vorkunnar þó þeim detti i hug að apa þessa heimsku eftir, en ekki fyr. Vér getum verið góðir bræður Dana og tekið höndum saman við þá um sameiginlega hagsmuni eða önnur -góð mál, þótt vér viljum ráða voru sjálfir. Það er ekki til neins að nefna nýlendur Englendinga í þessu sambandi, meðal annars fyrir þá sök, að þjóðin og tungan er hin sama þó að löndin séu aðgreind. Annars sýnast mér ensku nýlendurn ar vilja fyllilega ráða sínu. Það er óneitanlega margt þægi- legra og vandaminna fyrir sambands- mennina. Þeir geta látið Dani taka af sér ómakið og vandann við að stýra utanrikismálum og sigla milli landanna því að þeir eiga bæði fé og skip. Þeir geta lánað hjá þeim og látið alt hlaupa »upp á reiðarans reikning«, en þetta er þó bein leið til þess að vera sífelt ósjálfstæður og ósjálfbjarg.i. SjAlfstæðismaðurinn verð- ur að vinna og spara meðan efnin aukast, klifa þritugan hamarinn til þess að geta séð fyrir sér sjálfur og bætt sjálfur úr þörfum sínum. Hann þorir ekki að lána fé i útlöndum nema með mestu varúð, því hann veit að sktiidunum fylgir ófrelsi og ósjálf- stæði. Og hann verður að bera ábyrgðina sjálfur, án þess að klína henni á Dani. Þetta er erfiðara en það er hollara og stórum göfugri hugsunarhátttur. Þá eru mennirnir, sem að eins vilja hugsa um atvinnumálin og ekk- ert annað. Það er ágætt að þeir hugsi um þau og helzt betur en verið hefir til þessa, en hinu mega þeir trúa, að maðurinn lifir ekki af einu saman brauði og að það hefir aldrei þAtt rnfttgt takmark að hugsa a ð e i n s um munn og maga. »}á, sjálfbjarga getum vér orðið með eigin atorku og dug#aði«, munu sumir segja, »en réttarlega sjálfstæð- ið, þakið á húsið, verðum vér þó að semja um við Dani og sækja yfir pollinn*. Já og neil Eg vildi að eg ætti mér alla góða hluti eins vísa og það, að þakið kemur þegar vegg- irnir eru hlaðnir, ef ekki fyr. Það er engin hætta á því, að landið eignist ekki á sínum tíma þann einbeitta mann, sem getur farið til Danmerk- ur án þess að sannfærast, sem getur dregið upp islenzka fána á íslenzku skipunum, jafavel þeim sem gæta fiskiveiðanna. Og sennilega þarf hann hvorki til þess mörg orð né langsóttar lagaskýringar. Vér getum hlaðið veggina áhyggju- laust og með beztu samvizku. Það mun sannast að ekki stendur á þak- inu! Misprentast hefir i III. kafla greinar þessarar: greiða fyrir samningum í stað samgöngurn. Launamálið, Kenaara-afmæli. í gær (25. júlí) voru 25 ár liðin síðan Steýán Stejánsson skólameistari fekk veitingu fyrir kennara-embætti við Möðruvallaskólann, sem þá var. Þá 25 ára — 7 dögum — miður. Hefir hann jafnan síðan starfað við gagnfræðaskólann norðlenzka, og síð- ustu árin i skólameistarastöðu. En gagnfræðaskólinn á Akureyri er nd orðið langfjölsóttasti skóli landsins. Annarsstaðar í blaðinu er sagt af úrslitabyltum þeim.er launahækkunar- tillögur stjórnarinnar fengu i Neðri- deild í gær. Strá-drepið alt! Enginn vafi er á því, að í blóð- baði stjórnarfrumv. guldu verðugir óverðugra. Ekki nemaeðlilegt, að þingið kveink- aði sér við að leggja út i hækkun á kaupi hálaunuðustu embættismanna, en hitt ranglátt að láta t. d. menta- skólakennara og eins Landsbókasafns- starfsmennina suma — súpa seiðið af þeirri misvizku stjórnarinnar að taka þá hálaunuðu með. Raddir komu fram um það í þing- inu að bæta þessum starfsmönnum þetta upp með því að veita þeim launaviðbót í fjárlögunum. Þær ættu eigi að lenda við orðin tóm. Annað ætti og þetta launamál á þingi að ýta undir: %a%ngera endur- skoðun á embœttaskipun landsins — bæði launakjörum og starfsviði. Á við og dreif hafa heyrzt raddir um, að liklega mundi mega fækka sum- um embættismönnum að mun, t. d sýslumönnum. Samúð hafa þær til- lögui vakið, en um framkvæmanleik þeirra er alt á reiki. Mundi það svo mjög úr vegi, á þessum milli-þingauefnda útvöldu tím- um, að skipa á þessu þingi milli- þinganefnd til þess að afla sannfróð- leiks um þetta stór-mikilsverða efni f •*-¦—

x

Ísafold

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Ísafold
https://timarit.is/publication/315

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.