Ísafold - 20.08.1913, Blaðsíða 3

Ísafold - 20.08.1913, Blaðsíða 3
ISAFOLD 261 Vörutollsbreyting. (Ed.). Guðjón (form.), Steingr. (skrif.), Jón Jónat. Bannlagabreytin°. (Ed). G. B. (form.), Björn Þorl. (skrif.), Jón jónatansson, Sig. Esg., Sig. Stef. Hringnótaveiði (Ed.) Júl. Havsteen (form.), Jósef (skrif.), Steingr. Hvalveiðar (Ed.) Einar J. (form.), Sig. Stef. (skrif.), Sig. Egg. Beiðni jrá P./. Torjasyni um einka- rétt honum til handa til þess að vinna salt úr sjó með nýrri aðferð O. fl. tilraunir sama manns um hér- lendan atvinnurekstur. Pétur, Þorl., Matth. ÓL, Ben. Sveinssdn, Einar. Bœjarstjórnarkosningar (Nd.) Ol. Briem, J. ÓL, Jóh., Bjarni Tryggvi. Si%lin%alócr (Nd.) lón. Magn., Matth. Jón Ól. (sknf.) Kristján (form.), Skúli. Ritsimi og talsími (Nd.)Jóh. (form.), Pétur (skrif), Jón Jónsson Skúli, Þorleifur. Mannskaðaskýrslur (Nd.) Stef. Stef. (form.), H. Steinsson (skrif.), Tryggvi, Matth. ÓL Kr. Dan. Samgöngumálið. Álit samgöngumálanefndarinnar. ----•---- A öndverðu þingi var kosin 5 manna nefnd í hvorri deild alþingis til að ihuga og gera tillögur um samgöngumálið á sjó. í N.-deildar- nefndinni áttu sæti Jóh. Jóhannesson (form.), dr. Valtýr (skrifari), Björn Kr., Halldór Steinsson og Pétur Jóns- son. Frá þessari nefnd er nú komið ítarlegt álit samið af dr. V. G. og fer það hér á eftir. Fylgiskjöl eru 3 við nefndarálitið, bréf frá þeim Thor E. Tulinius, Bráðabirgðastjórn Eimskipafélagsins og H. Hendriksen, en óþarfi að birta þau, með því nefndin tekur hið helzta fram úr tveim þeirra., en harla litið á hinu þriðja að græða. »Nefnd sú, er kosin var til að íhuga samgóngumál á sjó og koma fram með tillögur um þær, hefir rœtt það mál á allmörgum fundum, fyrst ein sór, og siSar á sameiginlegum fundum ásamt samgönguniálanefnd Efri deildar, og á tveimur af þeim fundum hefir hœstv. ráðherra eftir ósk nefndauna mætt og rætt máliS með þeim. Lét haun á fyrra fundinum nefndunum í té þær upplysingar, sem hann hafði aflað sér, og það álit, að hentast mundi að koma n/ju fyrirkomulagi á strandferðirnar, þannig, að hlíta mætti hringferðum millilandaskipanna, að því er hina stærri viSkomustaSi snertir, en hafa svo 6 flóabáta, er tækju við af þeim, og flyttu vörur og farþega áfram til hinna minni viðkomttstaða, er milli- landakipin kæmu ekki á. Áleit hann til þessa henta báta, sem brúkaðir eru með ströndum fram í Noregi innleiðis, ef þeim væri breytt i það horf, að sigla mætti þeim útleiðis, því að þá mundu þeir líka þola sjó með strönd- um fram hér við land. Hafði hann látið gera teikning af þess konar bát, siglingafærum á útleið, og lagði hana fram í nefndinni. Bátar þessir eru mótorbátar, með 40 hestafla mótor, sem eyðií hér um bil 10 kg. af hrá olíu á kl.stund. Lestarrúmið er ekki nema 15 smálestir, en farþegar geta verið 70, auðvitað aðallega á þilfari. Bátar þessir hafa 8 mílna hraða, og kosta úr stáli 26,000 kr., en úr tró 22,000 kr. Jafnframt gat og ráðherra þess, að hann hefði leitað samninga við Eim- skipafélag Björgvinjar, og þó fullkomið tilboð væri ekki komið hingað, þá hefði bonum þó borist símskeyti frá því, sem gæfi fulla vissu um, að það kæmi bráðlega. En sá hængur væri á því tilboði auk annars, að ómögulegt mundi reynast að fá skip þess fólags til að hafa viðkomustaði erlendis utan Noregs, en viðskiftasambönd íslenzkra kaupmanna aSallega annarsstaðar, svo að ferðir fólagsins mundu ekki geta orðiS þeim aS tilætluðum notum. Enn gat ráðherra þess, að kostur mundi verða á að endurnýja samninga um strandferðir, við »HiS sameinaða eimskipafólag« fyrir næsta fjárhags- tímabil með sömu kjörum og fyrir yfir- standandi ár. Frá annari hálfu lágu fyrir nefnd- inni allgóðar upplýsingar um verð á skipum (og nokkur tilboð í þá átt), og áætlanir um reksturakostnað strand- skipa og væntanlegar tekjur af þeim, bygðar á wýnslu undanfariuna ára. Eftir að uefndirnar höfðu glöggvað sig á þessum skjolum og rætt málið ítarlega, varð það samhuga álit allra nefndarmanna, að ófært væri að byggja til frambúðar á samningum við erlend félög um strandferðir vorar, heldur yrði að því að stefna, að koma þeim á inn- lendar hendur, að bæði yrðu skipin ís- lenzk eign og skipverjar töluðu sömu tungu og fólkið, sem skipin á að nota. Virtist nefndunum engu minhi nauð-' syn á að gera strandferðirnar inulendar en millilandaferðirnar, heldur væri þörf- in þar ef til vill enu þá brýnni, svo brýn, að ekki mætti láta dragast leng- ur að leggja hönd á verkið til að koma því í framkvæmd. Æskilegast þótti nefndunum, að þessu gæti orðið svo hagað, að hið fyrirhug- aða »Eimskipafólag íslands« tæki strand- ferðirnar að sér, og var því formönn- um nefndanna falið að ræða það mál við bráðabirgðastjórn þess fólags . . . Þó að svar þetta að visu beri það með sér, að nokkuð valt geti verið á því að byggja, að »Eimskipafólag ís- lands« fáist til að taka að sór strand- ferðirnar í bráð, virtist nefndunum þó eigi ólíklegt, að svo mundi kunna að fara, ef fólaginu væri gefin nógu sterk hvöt til þess með rlflegri hluttöku landssjóSs í féiaginu og hæfilegum landssjóðsstyrk heitið til strandferð- anna. Nefndirnar vilja því leggja til, að stjórninni sé heimilað að kaupa hluti í fólaginu fyrir alt að 400,000 kr., gegn því, að félagið taki að sér strandferSirnar og haldi þeim uppi með tveim eða fleiri nyjum eða nýleg- um skipum, á svipaðan hátt og með líkum skipum á stærð og hraða eins og strandferðaskipin »Austri« og »Vestri«, sem hór voru í förum árin 1911 og 1912. En jafnframt gera nefndirnir ráð fyrir, að fólaginu yrði í fjárlögum veittur álíka ársstyrkur til strandferð- anna og veittur hefir verið að undan- förnu. Að öðru leyti álitu nefndirnar, að róttast væri að gefa stjórninni sem frjálsastar hendur til að semja við fé- lagið, bæði um fyrirkomulag strand- ferðanna, ferðaáætlun og taxta, og á hvern hátt stjórnin ætti að beita at- kvæði sínu fyrir hönd landssjóðs sem hluthafa í fólaginu eða hafa hönd í bagga með stjórn þess. Að einskorða slíkt með föstum ákvæðum í lögum gæti vel orðið til hins mesta tálma fyrir alla samninga og jafnvel orðið því til algetSrar fyrirstöðu, að þeir yfirleítt tækjust. En þó að nefndirnar helzt kysu, að samningar um strandferðir gætu tekist við Eimskipafólag íslands, álitu þær, að nauðsynlegt væri að gera ráð fyrir, að svo gæti þó farið, að ekkert yrði úr þeim í bráð, og yrði þá að gera ráðstafanir til þess, að strandferðirnar kæmust samt í innleudar hendur. Þetta álitu nefndirnar, að varla gæti orðið með öðru móti en landsjóðsútgerð, en við hana voru allmargir nefndarmenn fremur ragir í fyrstu. Eftir því sem málið skýrðist, hvarf þó óttinn við landssjóðsútgerð æ meir og meir, með því greinilegar upplýsingar komu fram um, að laudssjóðsútgerð ætti að geta borið sig með viðlíka tillagi og að und anförnu, eða jafnvel geta gefið nokk- urn arð. Eimskip af lfkri gerð og »Austri« má gera ráð fyrir, að fá mætti nú fyrir 200,000 kr., og samkvæmt reynslu undanfarinna ára mætti áætla útgjöld þess á mánuði þannig: 1. Ahefn skipsins: Laun skipstjóra og hundr aSsgj. ........ — 1. stýrimanns .... — 1. vólstjóra..... — 2. — ..... — tveggja kolamokara (65 kr. hvor) .... — tveggja háseta (65 kr. hvor)......- — eins háseta.....— — 2 unglinga (annar 30 kr., hinn 15 kr.) — Gert er ráð fyrir, að bryti á slíku skipi hafi matsölu fyrir eigin reikning og launi sjálfur fólk til þess, bæði matreiðslumann, kven- mann o. s. frv. Enn frem- ur, að hann selji skipshöfn- inni fæði fyrir ákveðið verð, kr. 1,50 á dag fyrir hvern af yflrmönnum skipsins og kr. 1,25 fyrir hvern háseta og annara undirmanna. Verður það kr. 7,50 fyrir yrirmennina 5 og kr. 8,75 fyrir undirmennina 7, eða alls kr. 16,25 a dag, sem gera má á mánuði um . . — 400,00 150,00 kr. 225,00 130,00 100,00 200,00 125,00 — 130,00 — 130,00 — 45,00 45,00 3900,00 300,00 1500,00 700,00 833,33 2. Viðhild skipsins og endurnýjun áhalda .... 3. Oli'a, tvistur o. fl. . 4. Kolaeyðslan muudi veiða Ql/% smál. á dag, þeg- ar skipið er á siglingu, og ef talið er, að það só á siglingu 20 daga á hverj- um mánuði, yrði kolaeyðsl- an á mánuði 130 smáL, og verður það, ef hver smál. er reikmtð á kr. 30,00 . . 4. Ýmisleg útgjöld (t. d. aukavinna o. fl.) .... 5. Vátrygging fyrir hvern mánuð, 3/4°/o a' 200,000 kr......... 7. Afgreiðsla og hafn- argjöld um......... 8, 5°/0 vextir af skip- verðinu, 200,000 kr. ( = 10,000 kr.) á mánuði. . , Yrðu þá mánaðarútgjöld út- gerðarinnar alls......kr. 9413,00 Sé nú gert ráð fyrir, að strandferð um sé haldið uppi áh'ka lengi og 1911 —12, eða í 6l/2 mánuð, yrðu útgjöld- in við útgerðina fyrir sjálfar strand- ferðirnar þannig kr. 61,186,66. Só nú hins vegar litið á, hvers megi aftur vænta í aðra hönd, þá má líka ráða það af reynslu undanfarinna ára. Þannig má sjá af brófi hr. Tuliniusar, að tekjur af strandferðum »Austra« urðu meS þeim lága flutn ingstaxta, aem þá gilti, árið 1910......kr. 19,330,00 — 1911......— 25,310,00 — 1912......— 30,330,00 Þetta synir, að afnot skipanna er stöðugt að aukast og tekjurnar vaxa því með hverji ári um 5—6000 kr., án þess að k.stnaðurinn aukist aS nokkr- um mun. Samkvæmt því'mætti búast við, að tekjurnar hefSu með eldri taxt- anum orðið 35,300 kr. árið 1913, en með þeim hærri strandferða- taxta, sem nú gildir hjá hinu SameinaSa eimskipa- f é 1 a g i, mundu tekjumar hafa orSið um 50,000 kr. Só nú gert ráð fyrir, að hinum nýja taxta yrði haldið framvegis, ætti yfir- lit yfir tekjur og útgjöld (miðað við áriS 1913) aS geta orðið þannig : 1. Flutuingsgjöld fyrir farþega og vórur, 50 þúsund krónur fyrir hvert skip ........... 100,000 kr. 2. Styrkur úr landssj. . 60,000 — 500,00 Samtals 160,000 kr. Þar frá dregst kostnaður við útgerS tveggja skipa í §l/2 mánuð, 61,186 kr. fyrir hvort skip.....122,372 kr. Og ætti þá aS verSa tekju- afgangur, sem næmi . . . 37,628 kr. og væri þaS ríflega fyrir fyrningar- gjaldi eSa afborgun á verSi skipanna, sem í ö1/^* mánuð mundi ekki nema meiru en kr. 21,666,66, þótt gjaldið væri sett 10°/0 af verðinu. En só nú gert ráð fyrir, að útgerS landssjóðs byrjaSi ekki fyr en 1916, en framþróunin hin sama og áriu 1910—1912, þannig, aS tekjurnar ykj- ust um 5000 kr. meS hverju ári, þá ætti sá tekjuauki aS nema minst 15000 kr. fyrir hvert skip, eSa 30,000 kr. fyrir bæSi skipin, og þó líklega enn meiru, ef miSaS er við hina n/jti taxta. Ef bygt væri á slíkum tekjuauka, ætti tekjuafgangur útgerðarinnar af sjálfum strandferðunum að geta orSiS fullar 67 þús. kr. En þó vert só aS hafa slíka framþróuu í huga, þykir tæplega mikið á henni byggjandi og varlegra að miða að eins við yfirstandandi ár. En eins er enn ógetið, sem mikla þýðingu hefir fyrir tekjuáætlun strand- skipanna, og það er, að þau hafa á undanfórnum árum lang mest siglt með vöru, sem þau hafa tekið við úr milli landaskipum og flutt áfram, án þess aðþeimhafi, að því er virð ist, veriS reiknuð nein borg un fyrir. Hefðl þeim verið reikn- aður hæfilegur hluti af farmgjaldinu fyrir aS flytja þessar vörur áfram, þá mundi tekjuupphæS þeirra hafa vaxiS að stórum mun; en hve miklu þetta mundi hafa numið, er tæplega unt að gera neina áætlun um. Ef nú landssjóðsútgerð kæmist á, mundu strandskipin ekki annast slíka vöru- flutninga úr millilandaskipunum nema fyrir einhverja sórstaka borgun, og mundi það auka tekjur þeirra um eigi all litla upphæð. Þann tima ársins, sem skipin væru ekki notuð til strandferSa, mundi mega hafa þau í siglingum, sem gæfu enn meiri arS. Þannig lægi t. d. vel. fyrir slíkum skipum, þegar aS strandferSum loknum, aS sigla með fiskfarma til SuSurlanda, sem hátt farmgjald er fyrir goldiS. AS óllu þessu athuguSu urðu allir nefndarmenn beggja deilda sammála um það að ráða til, að stjórninni só veitt heimild til að kaupa tvö strandferða- Flug-listamaður. Fiugmaður frakkneskur, Chevillard að nafoi hefir undanfarið vakið eftirtekt og aðdáun allrar Norðurálfu með óvenjulega djöifum brögðum sínum í flu^list. Hann flýgur í hvaða veðri sem er, jifnvel mesta stormi,. á þann fcuitt, að mönnum finst gagnstætt þyngdarlögmálinu. Hann þýtur úr hialofti. rétt niður að jöiðu, en hefur sig svo upp aftur, þegar allir búast við að vélin og maðurinn splundrist við jörðu. Myndin sýnir vél hans vera að fara ».í flughasti* niður á við, en til hægri er mynd af Chevillard sjálfum. skip af likri gerS og strandferðaskipin »Austri« og »Vestri«, sem hór voru í förum síSastliSiS ár og halda þeim út á kostnaS landssjóSs. Slík skip mundi nú mesrn fá fyrir 200,000 kr. hvort, en til þess aS stjórnin lendi ekki í nein um vandræðum, ef skipin kynnu að verða ofurlítið dýrari, mða nefndirnar til að heimila stjórninni að taka alt að 450,000 kr. lán, svo að líka væri eitt hvað upp a að hlaupa fyrir affollum viS lántökuna, sem gera má ráS fyrir aS ekki yrði hjá komist, eftir því sem markaðshorfur eru nú fyrir peninga. Skyldi það reyuast ókleift fyrir stjórn ina að veita Iandssjóði sh'kt lán er- lendis meS þolanlegum kjörum, álíta nefndirnar, að fyrirtækiS þyrfti samt ekki að stranda, ef stjórninni væri gef in heimild til að veðsetja skipin og fá lán út á þau, sem algengt kvað vera að nemi 50—60% af verði skipsins. Næmi nú verð skipanna 400 þús. kr , og feugjust 60°/0 af veiði þeírra út á þau, mundi það nema 240,000 kr. og yrðu þá ekki eltir neraa 160,000 kt\, sem líklegt þykir að fá mætti í bönk- um hór innanlands, að minsta kosti í bili, unz um hægðist á peningamark- aSinum erlendis. Þar sem nefndirnar álitu, að ekki ætti að grípa til landsjóðsútgerðar fyr en útsóS væri um, aS samningar um strandferðir við »EimskipafáIag lslands« gætu á komist í bráð, en þeas máske ekki allskamt að bíða að fullnaðarsvör gætu fyrir legið frá félaginu, vildu nefndirnar ekki einskorSa, aS útgerS landssjóSs skyldi byrja fyr en í apríl 1916, meS þv/ aS stjórniu gæti þurft á ríflegum fresti að halda til þess að útvega eða láta smíða skip, en gæti ekki gert verulegar ráðstafanir til þess, fyr en upp úr samningum viS »Eim- skipafólag fslands« væri slitnað. Hins vegar ætti btjórniu að hafa fulla heim ild til að láta útgerð landssjóðs byrja fyr, ef kringumstæðurnar skyldu mæla meS því. En yrSi útgerS landssjóSs ekki látin byrja fyr en 1916, nó heldur strand ferSir »Eimskipafélags íslands«, þótt samningar tækjust viS þaS, þá er ljóst, aS gera þyrfti einhverjar ráSstafanir til bráSabirgSa. Hafa nefndirnar nánast hugsaS sór aS þær yrSu þannig vaxn ar, að til strandferða yrði veitt viðlíka upphæð og að undanförnu í fjárlögun- um, og stjórninni svo falið annaðhvort að sem]a um strandferðirnar viS eitt- hvert útlent fólag, eða þá aS taka skip á leigu til þeirra og gera þau út á kostnaS landssjóðs, og ætti þá heimild fyrir hana til þess aS vera í fjarlög- um. Rekstursfó til latidssjóSsútgerSar, á hverjum tíma sem væri, mundi verSa aS veita,í fjárlögunu.™ og geyma nefnd- irnar sór rétt til aS koma fiam meS tillögu viSvíkjaudi því undir umræðum uui fjárlógin, ef það skyldi verða ofan á í þinginu, að láta laudssjóðsútgerð byrja fyr en 1916. En byrji hún ekki fyr eu þá, er nægur tími til að sjá fyrir rekstursfé á þinginu 1915. Að því er snertir stjórn á útgerð landssjóðs, áli'ta nefndirnar, að ekki væri nauðsynlegt að stofna neitt em- bætti eða sérstaka stöðu í því skyni, heldur mundi mega fela afgreiðslu skip- anna og reikningshald annaðhvort fram- kvæmdarstjórn »Eimskipafól. íslands«, sem þegar hefir boðið fram aðstoð sína, eða þá einhverjum öðrum vön- um og áreiðanlegum afgreiðsluniKnni, sem fæst eða fengist hefir við afgreiðslu eimskipa. Samkvæmt framanskráðu leyfum vér oss að koma fram með sérstakt frum- varp tii laga um strandferðir, er veiti stjórninni heimild til aS gera allar þær ráðstafanir. sem nauSsynlegar eru til aS koma hugsunum nefndanna í fram- kvæmd. Var það álit nefndanna, að meS tveimur strandskipum af líkri gerS og skipin »Austri« og »Vestri«, og með svipuSu fyrirkomulagi á ferSunum og haft var áriu 1911 og 1912, mundi mega fullnægja öllum sanngjörnum kröfum til strandfer&a umhverfis land alt — aS suSurströnd landsins einni undanskildri. En aS koma nu þegar fram meS nokkrar tillögur um auknar strand- ferSir fyrir suSurströndina, álitu nefnd- irnar ekki gerlegt, þar sem fyrir þing- inu liggja tvö stórmál, um járnbraut og um höfn í Vestmannaeyjum, sem geta haft mikil áhrif á úrlausn þeirr- ar spurningar, hvernig samgöngubót- um verði þar bezt fyrir komið. Nefnd- in geymir sór því rétt til aS að athuga bæði þá spurningu og um fyrirkomu- lag á ferSum flóabáta, og gerS þeirra ásamt sambandi þeirra viS strandskip og millilandaskip. Væri mikil nauð- syn á aS setja allar þessar ferSir í eitt samanhangandi kerfi, þar sem einn HS- urintt tæki viS af öSrum. En til þess eru lítil líkindi að nefndunum vinnist tími, enda slíkt verk fremur stjórnar- innar en þingnefnda. •••?••-

x

Ísafold

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Ísafold
https://timarit.is/publication/315

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.