Ísafold - 22.10.1913, Blaðsíða 1

Ísafold - 22.10.1913, Blaðsíða 1
Kemur út tvisvar í viku. Verð árg. 4 kr., erlendis 5 kr. eSa ljdollar; borg- ist fyrir miðjan júlí erleníis fyrirfram. Lausasala 5 a. eint. S AFO LD Uppsögn (skrifl.) bundin við áramót, er ógild nema kom- in só til útgefanda fyrir 1. oktbr. og só kaupandi skuld- laus við blaðið. ísafoldarprentsmiðja. Ritstjóri : Ólafur Björnsson. Talsimi 48. XXXX. árg. Reykjavík, miðvikudaginn 22. okt. 1913. 84. tölublað I. O. O P. ^510249. Alþýoufél.bókasafn Templaras. 8 kl. 7—9- Angnlækning ókeypia i Lækjarg. 2 mvd. ! -3 Borgarstjóraskrifstofan opin virka daga 1 > 8 Bæjarfógotaskrifstofan opin v. d. 10—2 og > -7 Bæjargjaldkerinn Laufasv. B kl. 12—8 og i -7 Eyrna- nef- halslækn. ók. Austurstr.22 fatd i —8 íalandsbanki opinn 10—2*/i og 5'/»—7. K.F.TJ.M. Lestrar-og skrifstofa 8árd.—10 Dd. Alm. fundir fid. og sd. 8>/t slod. Iiandakotskirkja. Guðsþj. 9 og 6 á liel^ m. Landakotsspitali f. sjúkravitj. 11—1. Landsbankinn 11-2»/«, &\t—6>/t. Bankastj. (2-2 Landsbókasafn 12—8 og 5-8. Útlan 1-« Landsbúnaðarfélagsskrifstofan opin fra 13 -2 Landsféhiröir 10—2 og 6—6. Landsskialasafniö hvern virkan dag kl. 12 -2 •Landssiminn opinn daglangt (8—9) virka daga helga daga 10—12 og 4—7. Lækning ókeypis Austurstr. 22 þd. og fsd. 12 -1 líattúrugripasafnið opio l1/!—21/1 a sunnrjd. Samabyrgo Islands 10—12 og 4—6/; StjðrnarrAðsskrifstofurnar opnar 10—1 dagl. Talsimi Beykjavikur Fósth.3 opinn daglaugt (8—10) virka daga helga daga 10—9. Tannlækning ókeypis Austurstr. 22 þrd. 2—8 Vifilstaoahælio. Heimsóki.a.rtimi 12—1 f>jðomenjasafnio opio sd, þd. fmd. 12- 2. Nýja Bló sýnir í kvöld og næstu kvöld: ölðinpdóttiri Skáldsaga sunnan úr Tartaralöndum í so atriðum. Aukamynd: l/fir París í íofískipi. Bostanjoclo-Cigaretter mesta úrval í bænum í lóbaks- og sælgætisverzluninni á Hótel Island. Cigarettur og tóbak frá J. Bastos, Algérie, er þekt um allan heim. Einkasölu íyrir ísland á því hefir tóbaksverzlun R. P. Leví. KostakjörísaMdar Gerist kaupendur Isafoldar í dag! Isaf. kostar frá i. okt. til nýárs að eins 1 krónu. Að auki geta nýir kaupendur valið úr eldri árgöngum af sögusafni ísa- foldar einhverja 2 árganga. í sögu- safninu eru aðeins ágætar sögur á vandaðasta máli. M. a. Vendetta (662 bls.), Heljar greipar (280 bls.) o. s. frv. Nlinnhgarritiu um Björn Jónsson, fyrra bindi með mörgum myndum, er komið út og fæst í bókaverzlunum. Verð kr. 1.50. Nýjar kosningar. V. Úr stefnuskránni. Fjárhags- og atvinnumál. (Fyrri kafli). Það fer sjaldan vél að hafa æði mörg járn í eldinum, hvað sem ver- ið er við að fást. Þá jafnan hætt við, að einstakir liðir heildarinnar verði útundan, og enginn nógu vel ræktur. Vér höfum, íslendingar, orðið á síðari árum að hafa of mörg járn í eldinum — i stjórnmálum vorum. Vér höfum orðið að hafa augun á svo mörgum málum, orðið að líta bæði inn á við og út á við — skifta, ekki meiri kröftum en vér höfum á að skipa, í of mörg horn. Það eru fyrstu stefnuskráratriðin í Avarpi Sjálfstæðismanna, að koma frá tveim stórmdlum, sem mikla kraýta haýa purjt, koma þeim frá, svo að þau eigi tefji oss lengur frá þvi, sem ríkara kallar að. Vér viljum afgreiða stjórnarskrár- mdlið á aukaþinginu 1914 með því að samþykkja frumvarp siðasta þings óbreytt, og vér virjum afgreiða sam- bandsmdlið með því að leggja það á hilluna fyrst um sinn, þ. e. allar samningatilraunir við Dani. Rök fyrir því, að þetta sé rétt, hafa verið svo margsinnis íærð hér í blaðinu, að eigi þarf orðum að því að eyða að þessu sinni. En vel er litandi á það fyrir alla stjórnmálahneigða menn, hve stór- mikið af tíma- og krafta-eyðslu spar- ast með þvi að fara þannig að. Þann tima og þá krafta er lífs- nauðsyn að leiða í annan farveg, beita þeim til að hrinda áfram inn- anlands nauðsyniamálum, sem beðið hafa alt of lengi þess, að vera leyst úr álögum, — innanlandsmálum, sem í eðli sínu eru bein undirstaða ejna- sjdlýstœðis islenzku þjóðarinnar. Er nú skynsamlegt, spyrjum' vér kjósendur, að styðja til kosninga næst þá, er halda vilja áfram samn- ingasarginu við Dani, með feikna tíma- og krafta-austri — eftir hina aíarrýru svæntanlega fáanlegu« skil- mála í vetur, — vilja bjástra í því lítilsnýta sargi áfram, í trássi þó, við mikinn hluta þjóðarinnar, vilja velta á stað óþarfri úlfúð og illdeilum út úr sambandsmálinu innanlands ? Er nokkuð vit í því að fá þeim mönnum löggjafarvaldið í hendur ? Væri eigi skynsamlegra að styðja þá, er fylgja vilja stefnuskrá Sjálf- stæðismanna og sniia sér af alúð og framkvæmda-einbeitni að innanlands- málum, eins og Isafold fyrst allra blaða hér á landi lagði til, er »grút- urinn* sæli varð heyrinkunnur í vet- ur ? Þessarri spurningu þarf hver islenzk- ur kjósandi að gera sér grein fyrir með sjálfum sér. Og geri kjósendur það óáreittir af öllum, nema eigin skynsemi og sam- vizku, efumst vér eigi um niðurstöð- una. Að snúa sér að fjdrhaqs- og at- vinnumdlum landsins og leggja aðal- dherzluna á þau, það er þriðja stefnu- skráratriði Sjálfstæðismanna. í samgöngumálum er stefnan svo skýrt mörkuð, sem á verður kosið. Hún er sú að koma bllum samgöng- um i hendur Ishndinga sjdljra. Hún er sú, að halda fram stefnunni, sem hafin var með Eimskipafélagsstofn- uninni i vetur og alþingi hið síðasta aðhyltist. Það verður að brýna það aftur og aftur fyrir þjóðinni að linna eigi lát- um í samgöngumálinu fyr en allar samgöngur landsins eru komnar í vorar eigtn hendur. En pað verður aldrei, meðan svo og margir svo stór- laxar i kaupmanna- og embættis- mannastétt haga sér þannig, að þeir láta sér eigi einu sinni nægja þá óþjóðræknis-vanvirðu að leggja eigi einn eyri sjálfir í Eimskipafélagið, heldur bíta höfuðið af allri skömm með þvi, svona d bakvið, í laumi — því opinlerlega þora þeir það ekki — að telja úr öðrum að gera það, reyna að vekja tortrygni gagnvart félaginu og spilla fyrir því á ýmsar lundir. Þetta atferli, að læðast aftan að fram- takssemitilþrifum og sjálfstæðisvið- leitni þjóðarinnar, er hið skaðlegasta illqresi á þjóðarakrinum, sem upp verður að ræta með ölium ráðum. Það er meinsemdarkýli óþjóðrækn- innar og vantraustsins, sem skera verður djúpt fyrir, til þess að þjóð- líkaminn nái góðri heilsu. Sú skurðlakninq er einn liðurinn í því að gera sámgöngurnar innlendar. Um allar framkvæmdir í þvi efni skipa Sjálfstæðismenn sér hiklaust og ódeigir. Það er skylt að játa í þessu sam- bandi, að Eimskipafélagsmálió hefir ekkert flokksmál verið í sjálfu sér, heldur verið að því unnið af mönn- um úr öllum flokkum. En hinu verður ekki heldur neit- að, að fylgis- eða áhuga-leysið hefir, þar sem á þvi hefir bólað, verið utan Sjálfstæðismannahópsins að mestu eða öllu leyti. Og það hyggjum vér, að kjósend- ur megi örugglega treysta þvi, eins og alt er í pottinn búið, að Sjálf- stæðismenn öðrum fremur skipi sér óskiftir og öruggir utan um það mark, að brjóta á bak aftur alla mótspyrnu, i hverri mynd sem er, gegn því, að koma samgöngunum í hendur ís- lendinga. Án þess að raupa nokkuð þykist Isa- fold t. d. eigi hafa verið lötust i blaða- lestinni, í brýningum í þessa áttina. Spurningarnar, sem kjósendur í þessu atriði þurfa að gera sér grein fyrir eru þessar: Ber eigi að vinna að því að s;era allar samgöngur inn- lendar? Og ef það svar verðurját- andi, sem vér teljum víst að verði hjá öllum þorra kjósenda, þá kemur hin spurningin: Hverjum stjórn- málaflokknum er bezt treystandi til að vinna að þvi? Niðurstaðan hjá öllum hygnum mönnum og athug- ulum mun verða hin sama! Island erlendis. Stjórnarskrár-andóf. Knud Ber- lin prófessor, hinn danski, hefði átt að vera fæddur Rússi. Hann hefði par vafalaust orðið meira en geð- feldur harðstjórunum, sem nú eru að kiiga Finna. Hann hefði orðið sjálfkjörið verkfæri þeirra til að níða allán rétt af Finnum, svo er lund- arfar hans, eins og afskifti hans af íslandsmálum ljóslega bera vitni. Nú er Berlin vakinn og sofinn í þvi, að gera altsem hann getur til að spilla fyrir staðfesting stjórnar- skrárbreytingarinnar hjá konungi. Einkum spinnur hann nú langan lopa útiirsnúnings og hártogana út af þeim ákvæðum stjórnarskrárinnar, að til þingmensku hér skuli þurfa búsetu í landinu og fæðingjarétt til embætta. Bak við þessi eðlilegu ákvæði eygir Berlin allskonar lymsku á hendur Dönum og notar tækifærið enn af nýju til að hvetja dönsku stjórnina til að taka sér danskan »sérfróðan« ráðunaut um Islandsmál, og á þá auðvitað við — sig sjálfan. Þessi grein, sem birtist í Köben- havn þ. 30. sept., endar Berlin með því að tilkynna hinum dönsku ráð- herrum, að það sé skylda þeirra að mótmæla þessum 2 ákvæðum, og loks lýsir Berlin yfir þvi, að hver einasti Dani muni nú skilja, að orð- in »í ríkisráði* megi ekki án sam- þykkis hins danska löggjafarvalds fella úr stjórnarskránni. Enn ritar Berlin í Köbenhavn þ. 4. okt. langlokugrein um stjórnar- skrárfrv. í sambandi við stöðulögin og heimtar þar, að skírskotunin til stöðulaganna í 25. gr. stjórnarskrár- innar megi ekki falla burtu, eins og ráð sé fyrir gert í stjórnarskrárbreyt- ingunni. Þessi skírskotun er um 60 þús. kr. »tillagið«. Notar Berlin svo tæki- færið um leið til að reyna að hrekja það, að 60 þús. kr. gjaldið sé greiðsla vaxta af gömlum skuldum, svo sem Jón Sigurðsson hélt fram, og síðar þeir Einar Arnórsson og Jón Þor- kelsson. Segir Berlín, að eigi komi til mála, að einn hluti ríkis geti tal- ið til skuldar hjá öðrum ríkis- hluta. En tillagið sé að eins hjálp til íslands, sem lofað sé í stöðulög- unum, meðan ísland eigi geti kom- ist af upp á eigin spytur! Ráðherrann í Danmörku. íslands- ráðherra kom til Khafnar þ. 5. okt. — Daginn eftir flytur stjórnarblaðið Politiken grein um erindi hans til Danmerkur — mikið hóflega og litið Berlinslega. Minnist blaðið aðallega á 2 mál, sem ráðherra hafi með- ferðis, stjórnarskrána og fánamálið. í stjórnarskránni kveður blaðið vera nokkurar breytingar, »sem einnig þurfi að íhuga af Dana hálfu«, en bætir svo við: »Spurningin um stað- festing stjórnarskrárinnar kallar samt ekki að nú«. Skýrir siðan frá skila- boðum konungs 1912 um, að stjórn- arskráin gæti eigi fengið staðfesting vegna burtfellingar ríkisráðsákvæðis- ins. En um nýja ákvæðið, par sem kon- ungur dkveður, segir blaðið, að enn hafi eigi verið kostur á því fyrir Dani að taka afstöðu til þess, og endurtekur síðan, að staðfesting stj.- skrárinnar kalli fyrst að, er frumv. sé samþýkt af nýju. |— Ef þessi ummæli hins danska stjórnarblaðs eiga að skiljast svo, að þögn verði um það af konungsvalds- ins hálfu, bvernig forlög frv. verði þar til það er samþykt á aukaþing- inu, þá verður því eigi neitað, að það væri mjög óþægilegt á allar hliðar. — Allir íslendingar vænta þess fastlega, að ráðherra fái nii þegar vitneskju um það, hvernig frv. reiði af í »ríkisráðinu«, þegar þar að kemur. Afdrif þess þar eiga auðvitað að vera gefin fyrirfram, þar sem um beint sérmál er að tefla og óhugs- andi í raun og veru, að konungur íslands geti haft nokkuð við frv. að athuga — nema svo óliklega fari, að Berlin sé einhvers metinn á hin- um hæstu stöðum og honum í þessu efni sem öðrum takist að gerspilla ¦allri sambúð þjóðanna. FróQleg grein um ísland hefir ný- lega birzt í frakkneska tímaritinu: La Montaqne, málgagni frakkneska Alpafélagsins. Höfundur er Charles Halphen, prófessor við Chaptal-há- skólann í París. Hann ferðaðist hér um land síðastliðið ár, 2 mánaða tima, m. a. til Geysis, Hiisavikur og Mývatns. Hann ritar bæði vel og hlýlega um landið, náttúru þess og fólkið. Frakkar og Grikkir. Konstantin Grikkjakonungur er áreiðanlega meiri hermaður en ræðu- maður. Þegar hann um daginn var á ferð í Berlinarborg og sat boð keisarans í Potsdamhöllinni, þurfti hann að svara ræðu, sem keisarinn hélt fyrir honum, eins og gerist og gengur í höfðingjasamsætum. Taldi keisarinn heiður mikinn vera fyrir Þjóðverja, að hin gríska herkænska hefði svo með öllu sigrað Tyrki og Búlgara. Hann bað menn minnast þess, að hinn hrausti og ósérhlífni konungur Grikkja, hefði um langa stund numið hermenskufræði í her- mannaskólanum í Berlínarborg, og þær grundvallarreglur, sem í hinni siðustu styrjöld Grikklands hefðu ver- ið notaðar, væiu allar sniðnar eftir þýzkum hernaðarreglum. Reynslan hefði nú sýnt, að þessar reglur væru á réttum grundvelli bygðar, þvi sigr- ar Grikkjahers væru miklir og stór- fenglegir. Þessari ræðu svaraði Konstantin á þá leið, að hann kvað sigur Grikk- lands vera nær eingöngu hinni ágætu kenslu, sem hann hefði notið í skól- anum í Berlin, að þakka. Hermenn sínir væru auðvitað hraustir og ókiig- aðir, en alt hefði þó orðið árangurs- laust, ef ekki mælingardeild hersins hefði — og það af tómri náð keis- arans — hlotið það ómetanlega hnoss, að ganga i skóla keisarans. »Eg þakka yður hjartanlega fyrir, bæði

x

Ísafold

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Ísafold
https://timarit.is/publication/315

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.