Ísafold - 08.11.1913, Blaðsíða 1

Ísafold - 08.11.1913, Blaðsíða 1
Kemur út tvisvar í viku, Verð árg. 4kr., erlendisð kr. eða 1 Jdollar; borg- ist fyrir miðjan júli erlendis fyrirfram. Lausasala 5 a. eint. S AFO LD Uppsögn (skrifl.) bundin við áramót, er ógild nema kom- in sé til útgefanda fyrir 1. oktbr. og só kaupandi skuld- laus við blaðið. ísafoldarprentsmiðja. Ritstjóri : Ólafur Bjöpnsson. Talsími 48. XXXX. árg. Reykjavik, laugardaginn 8. nóv. 1913 89. tólublað I. O, O P. ^511149. Nýja Bíó sýnir í kvöld og næstu kvöld: Upp og niður. Sjónleikur í 4 þáttum eftii l.eon Bourgeois. 2 stunda sýning. Orkester frá 7—9 á sunnudag. Aðg.miðar kosta 0.75, 0.50 og 0.35. Bostanjoclo-Cigaretter mesta úrval í bænum í tóbaks- og sælgætisverzluninni á Hótel Island. Cigarettur og tóbak frá 1. Bastos, Algérie, er þekt/um allan heim. Einkasölu fyrir ísland á því hefir tóbaksverzlun R. P. Leví. Minningarritið nm Björn Jónsson, fyrra bindi með mörgum myndum, er komið út og fæst í bókaverzlunum. Verð kr. 1.50. Fjármál. i. Peningavandraði er orð, sem oft hefir hljómað i eyrum manna hér á landi á síðari árum. Menn kvarta undan peningavand- ræðum eða fjárhagsvandræðum í tvennum skilningi. Það er ekki hægt að fá lán í bönkunum. Ann- aðhvort fást alls eigi lán til nyt- samra og arðvænlegra fyrirtækja, eða, þótt lán séu fáanieg, þá verða þau annaðhvort af svo skornum skamti eða með svo erfiðum kjörum, að þau koma hvergi nærri að tilætluð- um notum. Það gæti verið fróð- iegt að vita, hve morg fyrirtæki hér á landi hafa mistekist eða orðið að baslast áfram í kyrkingi og að lok- um hálf- eða alkyrkt þá menn, sem i þeim hafa verið að brjótast — ein- göngu vegna þess að eigi tókst að fá til þeirra nóg fé í byrjun eða í uppvextinum. Bankarnir hafa orðið alla jafna að skamta mönnum féð úr hnefa, vegna penin^aleysis. An efa hefir verzlun landsins ekki sízt orðið að siipa seyðið- af pen- ingaleysinu. Það er enginn vafi á því, að svo sem bönkum vorum nú er fyrirkomið er þeim ókleift, bæði vegna fyrirkomulagsins sjálfs á þeim og vegna máttarleysis, að sjá verzl- un landsins fyrir því fé, sem hún Erlendar símfregnir Þjóðernis-ofstæki Prússa. Khðjn j. nóv. Roald Amundsen suðurskautsjara var i gar bannað af Iðgreglunni i Flensborg á Suður-Jótlandi að Jiytja erindi um landalcitir sínar á norska tungu. Þetta tiltaki mœlist hvarvetna stórilla Jyrir. Fréttir af Vilhjálmi Stefánssyni. Khðjn 7. nóv. kl. 6. Vilhjálmur Stejánsson norðurjari er kominn i vetrarsetu á Herscel- eynni, ejtir hina mestu hrakninga o$ prautir. Dugnaður hans rómaður mjög í erlendum blððum. Eins og kunnugt er, lagði Vilhjálmur í för þessa i sumar og hafði með sér 10 förunauta, vísindamenn o. s. frv. Verður fróðlegt að heyra nánara um svaðíi- en um ieið fræknleika-för þessa Ianda vors, sem nú er á hvers manns vörum út um heim. Miðlun í Mexiköþrætunni? London 7. nóv. kl. j. Huerta hinn nýkjðrni Mexiko Jorseti hefir Jarið Jram á pað við Frakka- stjórn að miðla málum i Mexikoprœtunni. Frakkastjórn hefir ekkert svar gefið enn. Þetta skeyti. bendir til þess, að Huerta þori þó eigi að treysta á eigin mátt og megin í viðureiguinnr við Bandaríkin. Er það að vísu sæmd mikil Frökkum, að stjórn þeirra skuli kveðin til miðlunar, en óvist þó, að Frakkar kæri sig um að lenda í nokkuru því, er kveikt gæti sundrung með þeim og »stjörnu-fánanum«. þarfnast, ef hún á að verða innlend. Augu landsmanna eru nú orðin opin fyrir þvi, að eitt aðalskilyrði fyrir sjálfstæði þessa lands, er, að verzlun- in verði innlend. Betri prófstein fyrir því, að hér sé um rótgróna sann- færingu meðal landsmanna að ræða, getum vér eigi fengið en undirtektir manna um alt Lind undir stofnun Eimskipafélags Íslands. En það er eigi nægilegt til pess að gera verzlunina innlenda og sjálf- stæða, að vér faum umráð yfir sigl- ingum til landsins og frá því. Það er byrjunarskilyrði, skilyrði sem opn- ar oss leiðina að því að kaupa og selja vörur vorar a þeim stöðura, sem kaupin gerast bezt á Eyrinni. Tvö önnur skilyrði að minsta kosti þarf þar til, ef vel á að vera: verzl- unarpekkingu og Jjármagn til verzl- unar. Það verður varla sagt að löggjaf- arvaldið hafi tekið of djúpt í vasa landssjóðs hingað til, til þess að skapa þessi tvö skilyrði og væri bet- ur að eftirleiðis væri þeim veitt meiri athygli en hingað til hefir verið gert. Því verður eigi neitað, að bæði hér í Reykjavík og grendinni og sömuleiðis í þeim kaupstöðum í land- inu, sem bankarnir hafa útbú, hefir verzlunin haft talsvert mikinn stuðn- ing í bönkunum. En þeir hafa eigi getað fullnægt þörfunum að öllu leyti, og alls ekki eða af mjög skorn- um skamti annarsstaðar í landinu, en á þessum stöðum. Það er ekki svo langur tími, að ekki muni fjöldinn af núlifandi mönn- um, síðan ekki þektist sjáljstœður ísienzkur kaupmaður hér á landi. Annaðhvort voru verzlanirnar sel- stöðuverzlanir, og þá aðallega frá Kaupmannahöfn, eða kaupmaðurinn var, ef heima átti i landinu, í hönd- um erlends umboðskaupmanns, sem keypti og seldi fyrir hann vörurnar, reiknaði sér sjálfum ríflegan hagnað, en kaupmaðurinn hér heima sat með dýra vöru, litinn hagnað og alla áhættuna. Ástæðan til þess fyrir- komulags var, að islenzki kaupmað- urinn hafði hvorki starfsfé i landinu sínu eða lánstraust i útlöndum. Hann varð því að kaupa hvorttveggja, starfsféð og lánstraustið af umboðs- manninum i Kaupmannahöfn, dýr- um dómum. Úr þessu hefir rakist nokkuð á síðustu árum eða áratugum og má þakka það tvennu: Bönkunum og umboðsverzlunum (agentum), sem kaupa og selja vörur fyrir erlend verzlunarhús, þeim er sezt hafa nið- ur hér í landinu á síðustu árum. Hér i Reykjavík eru selstöðuverzl- anirnar og verzlanir þær, sem háðar eru erlendum umboðsmönnum nær alveg að hverfa úr sögunni. Og sjálfstæðu íslenzku verzlununum fjölgar í þeim kaupstöðum, sem bank- arnir hafa útbú, og mundi fjölga enn meira ef titbiiin sæu betur en nú þá skyldu sína, að hlynna fremur að innlendum verzlunum en þeim verzl- unum, sem heima eiga í öðru landi og eiga að nota banka sins lands. En fyrir utan þessa kaupstaði eru fljóttaldir þeir kaupmenn og þau kaupfélög, sem sjálfstæð eru. Annað- hvort verzla þar sehtöðukaupmenn eða kaupmenn og kaupíélög, sem eru í greipum erlendra umboðs- manna (Kommissionera). Og aðalástvðan cr si'i, ac þessa menn og þessi félög vantar aðgang að þeim peningum, sem til verzlun- ar þarf, hér í landinu. Þeir ná ekki til bankanna eða út- biia þeirra og bankarnir ekki til þeirra Og bankarnir hafa ekki eins og nú er aji til þess að taka að sér þessa menn og leysa þá úr umboðsmanna- drómanum. Eg þekki marga kaupmenn út um land, sem bæði hafa vit, hug, þekk- ingu og orku til að verz*la, en ber- jast samt að meiru eða minná leyti i bökkum í greipunum á erlendu bönkunum sínum þ. e. umboðsmönn- unum. Þessu þarf að kippa i lag. Og áður en fyrsta fleytan okkar rennur hér að landi þurfum við að hafa stigið á stokk og strengt þess heit að taka tafarlaust næsta sporið að því að gera verzlun alls landsins innlenda, að skapa hér í landinu pau peningaskilyrði, sem til pess parj, með pvi að bata banka-fyrirkomu- lagið og auka bankastarjsjéð. Að mér hefir dvalist við þetta at- riði, verzlun landsins, er af þvi, að mér finst sérstök ástæða til að benda á það nú á þessum tímum þegar vér erum að byrja á alvarlegri til- raun til að gera verzlunina innlenda. En eg er jafn sannfærður um, að peningaleysið háir afarmikið fram- kvæmdum öllum, bæði í fiskveiðum, landbúnaði og öðrum atvinnugrein- um, sem stundaðar eru hér í landi. Því þótt framkvæmdirnarnar hafi verið miklar hér í landinu á síðustu áratugum, þá er framkvæmda-fey«5 mikið enn. Eg skal að eins benda á, sem dæmi, að nú er farið að fiytja dt árlega kjöt í tugum þúsunda tunua og síld í enn fleiri tugum þúsunda tunna og þó er varla nokkur tunna búin til l landinu sjálju. Þetta er að eins nefnt sem dæmi. Eg hefi ótal önnur á hraðbergi. Einn þátturinn í þessu framkvæmdaleysi er peningaleysið. Til sannindamerkis um það, að ekki sé að ósekju að fólki finnist kreppa að á einhverjum sviðum, skal eg nefna það, að bönkunum hér hefir i rauninni ekki bœzt einn eyrir af starfsfé síðustu 6 árin, en á þeim tíma höfum við eignast að minsta kosti 14 botnvörpunga, sem kosta í litgerð drlega samtals meira en r1/^ miljón króna auk þess sem sjálf skipin munu hafa kostað sam- tals nær 2 miljónum króna. Laust prestakall. Sauðárkróksprestakaller laust og verð- ur veitt frá næstu fardögum. Um- sóknarfrestur til 18. des. Um Akureyri. Sýslumannsembættiðþar kváðu eng- ir vera farnir að sækja um. Um- sóknarfrestur er til 15. þ. m. Full- yrter að Jóhannessýslumaður á Seyð- isfirði sæki ekki, en á meðal'umsæk-- enda verði Páll Einarsson borgarstj., Guðm. Björnsson sýslum. og Stein- Jónsson sýslum. Amandsen, Prússar og Danir, Prdssnesk lögregla hefir bannað Amundsen norðurfara að mæla á norska tungu í Flensborg á Suður- Jótlandi. Þetta hefir vakið almenna undrun og gremju, að því er sfmfregnir herma. Það mun og sannmæli, að þetta hafi þjóðernisofstæki Prússa gengið einna lengst. Lengi hefir kunn verið hin dæma- lausa drápsherför Prússa gegn dönsku þjóðerni í Suður-Jótlandi. En þetta er feti lengra gengið en áður. Sennilegast er, að lögreglan priiss- neska hafi eigi kunnað að gera grein- armun á norsku og dönsku, en hald- ið báðar tungur vera af sama súr- deigi. Hitt afarólíklegt, að skyUleiki mál- anna, norsku og dönsku, hafi nægur verið til þess að koma Prússum i sama ham og vissum dýraflokki, er hann sér rauða dulu. Það er vel, að þetta tiltæki, þetta frámunalega þjóðernisofstæki, hefir kveikt í réttmætu gremjubáli, meðal mentaðs fólks í Norðurálfu, eins og símfregnir herma. Og óvíða mun gremjan endur- óma ríkara í hjörtum manna en hér i landi. Samúðin með Suður-Jótum, sem eru að vernda þjóðerni sitt og tungu, gegn ofurefli, hiin er ómeng- uð hjá oss íslendingum. En er slikt atvik ber að sem þetta, kemur ósjálfrátt upp hjá oss kraja um það, að Danir, sem eiga öðrum eins þjóðernis-ofsóknum að sæta og raun er á i Suður-Jótlandi, kunni hið fornkveðna: Það sem þér viljið að mennirnir geri yður, skuluð þér og þeim gera! Ef Danir vilja standast réttlátan dóm sögunnar, mega þeir eigi um leið og þeir fárast yfir þjóðernisof- sóknum Þjóðverja f sinn garð — beita sér minni þjóð neinum þjóð- ernis-ofsóknum. Þeir mega eigi sitja fyrir sjálfsögð- um þjóðernisvakningar- ogsjálfstæðis- málum — hjá oss. Þeir mega eigi tregðast við að við- urkenna sjálfstæðisréttindi vor, sem vér eigum einmitt í skjóli vors sér- staka þjóðernis — alveg á sama hátt og landar þeirra i Suður-Jótlandi. Þetta hafa og einstakir Danir séð, svo sem t. d. kona sú, er getið var um i Isajold í sumar, frú Astrid Stampe. En raddir eins og hennar, eru þvi miður: rödd hrópandans, sem eigi er hlýtt. Daginn sem símskeytið barst um bannið gegn erindi Amundsens, sagði Dani einn hér í bæ við oss: »Af þessu ættu landar mínir að læra, að eigi dugir að haga sér gagnvart ís- lendingum, eins og þeir gerac. Þetta er hverju orði sannara. Títu- prjónastingirnir í íslenzkt þjóðerni, sem altaf eru á takteinum öðru hvoru meðal Dana, veiða, ef eigi er tekin önnur stefna, að því krabbameins- sári á sambandi landanna, sem aldrei qrœr.

x

Ísafold

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Ísafold
https://timarit.is/publication/315

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.