Ísafold - 08.04.1916, Blaðsíða 1

Ísafold - 08.04.1916, Blaðsíða 1
ÍKemur út tvisvar í viku. VerfS árg. 5 kr., erlendis 7x/2 kr. eSa 2 dollarjborg- i; ist fyrir miðjan júlí ] erlendis fyrirfram. Lausasala 5 a. eint. SAFOLD Uppsögn (akrifl.) bundin við áramót, er ógild nema kom- in só til útgefanda fyrir 1. oktbr. og 1 sé kaupandi skuld- { laus við blaðið. ísafoldarprentsmiðja. Ritstjnri: Dlafur Björnssan. Talsimi nr. 455. XLIII. árg. Reykjavík, laugardaginn 8. apríl 1916. 27. tölublað Albýoufél.bókasaín Templaras. 8 kl. 7—8 Borgaratjöraskrifstofan opín virka daga 11 -8 Bnejarfógetaskrifstofan opin V. d. 10—2 og 1 -1 Bæjargjaldkerinn Laufasv. 5 kl. 12—S og f—7 Sslandsbanki opinn 10—4. K.P.TJ.M. Lestrar- og skrifstofa 8 árd,—10 bíoú. Alm. fundir fld. og sd. 8»/a slod. Iiandakotskirkja. Guosþj. 9 og 6 á helgsiœ Iiandakotsspitali f. sjúkravitj. 11—1. Iiandsbankinn 10—3. Bankastj. 10—12. í,andsbókasafn 12—3 og 5—8. Útlán 1—B Siandsbúnaoarfélagsskrifntofan opin fra 12— S Limdsféhiroir 10—2 og 5—6. liandsskialasafnio hvern virkan dag kl. 12—2 &andsslminn opinn daglangt (8—9) virka daga helga daga 10—12 og 1—7. WattúrugripasafniD opio l'|a—2»/s á sunnoi. Pósthúsio opio virka d. 9—7, sunnud. 9—1. "Bamábyrgo Islnnds 12—2 og 4—6 Stjórnarraosskrifatofurnar opnar 10—4 dagl. Talslmi Heykjaviknr Pósth.8 opinn daglangt 8—10 virka daga, helga daga 10—9. Vlnlstaoahæliö. Heimsóknartimi 12—1 tjóomenjasafnio ópio sd., þd. fmd. 12—2. Klæðaverzlun |H. Andersen & Sön. Aðalstr. 16. jTTm.nMiJinnnrriniJ Stofnsett 1888. Sími 32. þar em fötin saumnð flest þar ern fataefnin bezt. ^rrrr rimmnBHHLH. rwwrrrr¥. Hæst verð greiðir kjötverzlun E. Milners, Laugavegi 20 B, fyrir nautgripi, eldri og yngri, einnig kálfa. Borgað samstundis. Þegnskylduvinna — þegnskyldusjóður. Eins og við er að búast, eftir á- itæðum, eru þegar farnar að heyrast nokkrar raddir um þegnskyldumálið. Þótt það að vísu kunni að vera hæpið í sumum greinum, að leggja málefni, sem ekki hafa öðlast neina fullkomna gerð undir þjóðaratkvæðið, þá ætti það þó að hafa þann kost, sé það gert með nokkrum fyrirvara, að almenningur-vaknaði fremur til umhugsunar í sámbandi við þau. Þá ætti og síður að vera hætt við :þvi, að eftir á risi upp óánægja út af því, að löggjöfin hafi gengið að baki þjóðinni og bundið henni erfið- ar byrðar, án þess að virðá hana viðtals, eins og stundum befir jafn- vel þótt eiga sér stað. Mikill hluti kjósenda mun og vera svo á sig kominn um hugarfar, að telja það þakkarverða kurteisi af þinginu, að bera málið undir atkvæði þjóðarinn- ar, og þá jafnframt undir álit henn- aj og tillögur. Svo bezt er ogvon uffl samvinnu og samkomulag milli löggjafa Og kiósenda, að hvorir líti með gætni til annara. Eftir ástæðum hlýtur þegskyldu- hugmyndin að hafa mjög djúptæk áhrif á þjóðina. Fyrir stórfeldum nýjungum eru menn venjulega við- kvæmir. Þarf því sem bezt að at- huga hvert stefnt er, áður af stað er lagt. Nokkur gögn eru nú þegar kom- in fram i málinu, bæði með og móti. Eg hefi eigi átt þess kost, að sjá eða heyra alt það, er um málið kann að hafa verið ritað og rætt. En svo mikið þykist eg þó hafa kynst helztu gögnunum, að þar af megi nokkurn veginn sjá aðalstefnuna. Við athugun málsins kemur fyrst til greina, hver sé grundvallarhug- sjónin, er það byggist á. Þann skilning hefi eg lagt i málið frá því fyrsta er það kom til minna eyrna, að annars vegar bygðist það á ýmis konar ýramkvœmdapörý, en hins vegar á því fá ódýran eða qefins vinnukraft til framkvæmdanna. Og enn hefi eg eigi getað fallið frá þeirri skoðun að grundvallarhugmyndin hafi helzt hald í þessum ástæðum. Einmitt á þessa sveifina mun og mikill fjöldi manna hafa hallast við aðalskoðun málsins og einmitt af þessum ástæð- um hafa litið hýrt til þess í fljótu áliti. En nú virðist vera farið að slaka til við þessari meginskoðun og hallast fremur að hinu: hvað mikil vinnumentun muni hafast upp úr þvi. Óneitanlega sýnir þetta leiðinlega veilu i málinu. — Af meðmælend- um virðist þvi nú veifað sem aðal- kosti, að landslýðurinn muni komast til nýs lífernis í vinnuvilja, lagni, aga, stundvísi og framsýni o. s. frv. — fyrir framgang þess. — Er þar ekki gripið i veikustu þræðina í öll- um vefnum? Eins og fieiri er eg þeirrar skoðunar, að svo stuttur vinnunámstími, sem helzt hefir verið tilnefndur — 3 mánuðir eða minna — mundu naumast hagga náttúru- ýari nemenda. A því er enginn vafi að menn eru misgefnir til vinnu frá náttúrunnar hendi — bæði um lagni og vilja og annað í þá átt. Þeir sem eru íjölhæfir að gerð og hafa þrótt og vilja til að vinna sér og landi sínu gagn — þeir kynnu að geta tekið þaðan með sér nokkurn þroska í þessum efnum. En slikir menn eru ætíð líklegir til að afla sér þess konar þroska og finna tæki- færin sjálfir. Þeir sem miður eru gerðir i þessar stefnur mundu senni- lega hverfa aftur til sins »gamla mannsc, sérstaklega þar sem marg- breyttar og misjafnar kringumstæður mundu kalla þá til ýmislegra starfa, eins og oftast vill verða. Það er og á allra viti og ætti að geta gefið nokkra hugmynd á þessu sviði, að allmargir hafa unnið, jafn- vel svo árum skiftir, undir sœmileqri stjórn, bæði t. d. á búnaðarskólum, á fyrirmyndar-heimilum, við vega- gerð og önnur þesskonar stærri vinnubrögð, og siðast, en ekki sizt, á skipum, þar sem segja má, að lífs- nauðsyn heimti oft og einatt greið og rétt handtök og reglubundna stjórn. I slikum kringumstæðum hafa menn átt kost á að læra að koma til verks á vissum tíma og að halda sér að verkinu. Þeir hafa átt kost á að læra að hlýða o. s. frv. Og þótt á þessum sviðum hafi eigi verið beitt hávísindalegri vinnuaðferð, þá hefir þar margt verið sniðið eftir beztu fyrirmyndum, sem búið var að þrautreyna og þóttu nothæfar með framfaraþjóðum. Og nokkrir sæmilegir ávextir liðlegra vinnubragða munu þegar vera til með þjóðinni, sem eiga það fyrir sér, að þroskast á eðlilegan og algengan hátt. Og þó er af sumum meðmælendum Trygging fyrir að fá vandaðar vörur fyrir litið verð, er að verzla við U^B. H. Landsins mestu birgðir af: Vefnaðarvörum Pappír og ritföngum Sólaleðri og skósmíðavörum Pantanir afgreiddar um alt ísland. Heildsala. Vandaðar vörur. Smásala. Ódýrar vörur. Verzlunin Björn Kristjánsson, Reykjavík. þegnskylduvinnunnar næstum þvi ályktað sem svo, að þjóðin sé sið- leysingi um vinnubrögð og vinnuvit. Að vísu er mikið ábótavant í þeim efnum. En það mun að mjög miklu leyti liggja í glundroða þeim, sem fyrir mörgum verður á þvi, að finna sér ákveðið starfsíwd samkvæmt að- alnáttúruhvötinni, og þar af leiðandi í þvi, að geta eigi verið með lifi og sál í starfinu, hvert sem það nu er. En slíkt mun vera allra þjóða brest- ur, sem eigi verður upprættur með vissum handtökum við eina eða tvær staifs-tegundir í nokkrar vikur — einu sinni á mannsæfinni. — Dygð in, sem liggur i náttiírufarinu, hefir löngum reynst góður leiðbeinandi. Og hún á að glæðast fyrir áhrif mentunarinnar, sem nú lætur svo mikið til sín taka — í það minsta á yfirborði þjóðlifsins. Að öðrum kosti væri hin minni og meiri hátt- ar mentun eitthvað annað en ment- un fyrir Mfið. Ahugi og alúð i því, að leggja sig eftir sem haldkvæm- ustum tökum við hvað eina, er bundinn við menningarlegan hugs- unarhátt. Og hann er að aukast og stytkjast; á það benda framfarirnar, sem enginn heilsýnn maður neitar að eigi sér stað. — Það er tvisýnt til bóta, að blanda framstreymi menn- ingarhugans með annarlegum og ó- reyndum stefnum, þar sem lögskyld- unni er ætlað að knýja fram starfs- vilja og krafta. Lögskyldun til gjalds er almenn og alþekt með öllum þjóðum. En lögskyldun til vinnu hefir ætíð þótt eiga eitthvað skylt við þrælahald. Vitanlega er það ekki fullkomlega réttur skilningur; en það verður oft að taka tillit til og slaka til fyrir ríkjandi, röngum skoðunarhætti, ef liðlega á að fara. Þjóðinni kann að vera vant nokk- urra góðkosta. En þeir skapast eigi fyrir sterk glaumyrði eða nauðung- arþjónustu. — Þótt eg vilji með fögnuði taka hveirri nýrri hugsjón, sem fæðist og vilji gjarnan að þær fæðist sem flest- ar og giftusamlegastar, þá verð eg þó að finna það í þeim, er sé fram- kvæmanlegt, eftir ástæðum og ásig- komulagi í samtíðinni. Frh. ¦ ^ii ¦ Erindi Haralds prófessors Níelssonar. —'¦» m » Tvisvar sinnum, hefir Haraldur Níelsson prófessor flutt erindi sitt um »kirkjuna og ódauðleikasannan- irnarc og hvortveggja sinnið fyrir troðfullum stærsta samkomusal bæjar-\ ins. En það var eigi einungis, að margt væri fólkið. Hitt var eftir- tektaverðara, að honum tókst að halda svo athygli áheyrenda sinna í nærri 2 kl.st. samfleytt, að slik ró, svo eindreginn áhugi á að hlusta eftir, mun harla fátítt, ef eigi eins dæmi við erindisflutning í þessum bæ. Er það bæði, að málið sem pró- fessorinn gerði að umtalsefni vekur sívaxandi umhugsun manna hér á landi og eins hitt, að prófessor H. N. mun að öllu samanlögðu standa flestum, ef eigi öllum núlifandi ræðu- mönnum íslenzkum á sporði um þá list, að kunna að flytja erindi fyrir almenningi. Sú list felst auðvitað i fleiru en einu, en drýgsta stoðin mun þó ef- laust undirstraumurinn bakvið það sem hann fer með, svo augljós óbifanleg sannfæring um sannleik- ann i þvi og brennandi áhugi á, að boða öðrum þann sannleika. Erindið var, eins og áður segir mjög langt og því engin tök á að birta af þvi nema örstutt ágrip, enda verður væntanlega prentað siðar meir. Ræðumaður gat þess í byrjun, að erindi sitt væri að nokkru leyti varnar- ræða út af árásum, sem gerðar hefðu verið á prédikunarstarfsemi sina. Hann kvaðst lita svo á, að sálar- rannsóknir nýrri tíma vörpuðu nýju Ijósi yfir frumkristnina og varði hann einum kafla erindisihs til að skýra það fyrir mönnum. Þá sýndi hann fram á, að ýmsir prestar og jafnvel biskupar á Eng- landi væru sálarrannsóknum eindreg- ið fylgjandi. Sumir enskir prestar hefðu ritað bækur um málið, aðrir fengist við tilraunir 20—30 ár. Eitt hið eftirtektaverðasta í erindi hans var þýddur kafli, sem hann las upp úr grein eftir enska prestinn Dearmer, doktor i guðfræði, er hann hefir nýlega ritað i fremur ihaldsamt kirkjutimarit enskt (Guardian). Þar er ekki að eins talið leyfilegt að fást við þessar rannsóknir, heldur talin bein skylda prestanna að kynna sér málið . alt sem rækilegast og fræða söfnuðinn sem rækilegast um það. I greininni segir dr. Dearmer, að menn leiti nii, svo þúsundum skiftir, að sambandinu um alt Eng- land og fjöldi manna hafi sannfærs um, £fð þeir tali við látna ástvini sina. Þetta hafi eigi aðeins huggað þá, heldur haft þau áhrif á trú þeirra, að guð sé orðinn þeim hinn eini veruleiki og þeir séu betur kristnir en þeir hafi nokkru sinni áður verið. Enn sagði ræðumaður frá þvi, að enskur biskup, Weldon, sem ferðað- ist hér um land fyrir nokkrum ár- um, hafi nýlega flutt erindi um sam- band við ósýnilegan heim. Heldur hann því fram, að ódauðleikasannan- irnar séu að hrúgast upp, svo að eigi verði undan þeim komist og hver sá, er vilji leita saonleikans, verði að vera við þvi búinn að taka með djúpri samúð og lotning öllum sönnunum fyrir tilveru ósýnilegs heims og sambandinu milli lifandi manna og dáinna. Síra H. N. minti á, að Sir Oliver Lodge, hinn heimskunni brezki vis- indajötunn, hefði fyrir nær 3 árum kunngert það heiminum úr öndvegi vísindanna, að ódauðleikinn (þ. e. annað líf) væri vísindalega sannaður og að biskupinn í Birmingham, dr. Wakefield, hefði haldið afarmerka ræðu í dómkirkjunni þar, sem svar við þessari yfirlýsing visindamanns- ins. I þeirri ræðu hefði hann neit- að því, að kirkjan ætti ekki að taka þátt í leitun sannleikans og i tilraunum vísindamannanna. Hver sú kirkjudeild, er legðist það undir höfuð, hlyti að stirðna upp og deyja. Þessa ræðu hins brezka biskups hefir sira Matth. fochumsson þýtt á islenzku, eins og áður hefir verið getið hér í blaðinu dg sendi hana Kirkjublaðinu. En þar hefir hún þó eigi birzt enn fram á þennan dag. A það mintist sira H. N. enn- fremur, að ef danskir vísindamenn og danskir prestar hefðu ritað aðrar eins bækur um þetta mál eins og Englendingar hafa gert mundi hér vera annað hljóð i strokknum. Þrátt fyrir allan þjóðernisrembinginn ís- lenzka væri því samt svo farið, að vér værum taglhnýtingar Dana í flestum efnum og nú virtist jafnvel ekki hættulaust að vera á undan Dönum fyrir oss hér heima, í skiln- ingi á andlegum efnum. Þetta segði hann, þótt honum væri vel við Dani og mæti mikils menning þeirra. Ræðumaður gat þess og, að hann ynni sálarrannsóknnnum meðfram fyrir þá sök, að þær hefðu orðið til þess að sprengja utan af sér ýmsa þröngsýnisfjötra, er sumir hefðu verið lagðir á sál sina í guðfræðis- deild Kaupmannahafnar háskóla. Erindi sitt hóf prófessorinn á smellnum samlikingum út af þoku- kvæði Einars Hjörleifssonar og mál sitt endaði hann á þessum snjöllu linum í kvæði' Þorsteins Erlings- sonar (»í landsýn*):

x

Ísafold

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Ísafold
https://timarit.is/publication/315

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.