Ísafold - 29.04.1916, Blaðsíða 1

Ísafold - 29.04.1916, Blaðsíða 1
SAFOLD Uppsögn (skrifl.) i bundin við áramót, er ógild nema kom- in bó til útgefanda fyrir 1. oktbr. og só kaupandi skuld- laus við blaðið. ísafoldarprentsmiðja. Ritstjóri: Ólafur Björnssan. Talsími nr. 455. XLIII. árg. Reykjavík, laugardaginn 29 april 1916. 31. tölublað Arþý9nfél.bökasafii Templaras. 8 kl. 7—B Borgaratjóraskrifstofan opín virka daga 11—8 .Bæjarfógetaskrifstofan opin v. d. 10—2 og 4— 1 Bæjargjaldkerinn Lanfásv, 5 kl. 12—8 og E—7 ísiandsbanki opinn 10—4. K.F.U.M. Lestrar-og skrifstofa Bárd,—3.G 3Íh%). Alm. í'nndir fid. og sd. 8'/s siod. .Iiandakotskirkja. Guðsþj. 9 og 6 á hel£i.ffi Jj&nclakotsspítali f. sjúkravitj. 11—1. LEndsbankinn 10—8. Bankastj. 10—12. Xandsbókasafn 12—8 og B—8. Útlán 1—B Landabúnaoarfélagsskrifatofan opin fiá 1S—8 Landsféb.iroir 10—2 og B—6. Landsskialasafnío hvorn virkan dag kl. 32—2 Landssíminn opinn daglangt (S—9) virk'a daga helga daga 10—12 og 4—7. NAttúrugripasafnio opi5 l'/n—21/* á sunnpd. Pösthúsio opið virka d. 9—7, sunnnd. 9—1. Samábyrgo Islands 12—2 og 4—6 Stjórnarráðsskrif'Btofomar opnar 10—4 dagl. Talsími Keykjavikur Pósth. 3 opirm daglangt 8—10 virka daga, belga daga 10—9. Vífilstaoahæli?). Heimsóknartimi 12—1 tjöomenjasafnio opio sd., pd. fmd. 12—2. Klæðaverzlun H. Andersen & Sön Aðalstr. 16. Stofnsett 1888. Simi 32. þar eru fotin saumnö flest þar erii fataefoin bezt. Vandaðastar og ódýrastar Líkkistur seljum við undirritaðir. Kistur fyrirliggjandi af ýmsri gerð. Sieingr. Guðmundss. Amtm.stíg 4. Tryggvi Arttason Njáisg. 9. Lífstiginn sex alþýðl. guðspekisfyrirlestrar efiir A. B E S A N T Þýtt hefir Sig. Kr. Pémrsson, cr nýkomið út og fæst í bókverz!- ununum. Verð kr. 1.50 Bankabyggíngar- máiið enn. milli Ingólfsstrætis og Hverfisgötu, gegnt Safnahúsinu, og þótti þeim þá sá staður ágætlega til banka fall- inn, en vildu þá eigi homið milli Kalkofnsvegar og Hverfisgötu, þótt til boða hefði staðið. Nokkrir kaup- menn risu þá upp og andmæltu því, að bankinn yrði settur þar, sem þeir nafnarnir höfðu ákveðið. Þá hvörfl- uðu þeir þegar frá þeirri ákvörðun, sem þeir höfðu undirskrifað 4. okt. Nú vildu þeir fá neðra hornið, sem þeir vildu ekki áðcr. Það fekst ekki. Þá ætluðu þeir enn að sætta sig við efra hoinið, eins og sést á því, að þá auglýstu þeir eftir tilboði um akslur á sandi og möl þangað, báðu stjórnarráðið um, nð þeir þyiftu ekki að borga lóðargeira meðgötunum — er þeim var veitt —, báðu stjórn- arráðir um leyfi til, þótt afsal hefði eigi fram farið, að mega aka sandi cg möl á lóðina og að henni, og um leyfi til að grafa þar holur — sem enn sjtist — til rannsóknar á klöppinni og hússtæðinu — sem líka var auðvitað veitt, báðu stjórnarráðið loks um rfsal fyrir lóðinni sem fyrst eftir nýjárið o. s. írv. Svo komu kaupmannaundh'skrift- irnar; Þá snerist þeim gersamlega hugur, og báðu im um lausn undan kaupsimningnum. Jituðu þar með, að þarna hefði þeim alvarlega mis Athugasemdir um fj'ármál, með hliðsjón af reikningi Islandsbanka 1915. Eftir Itidr. Einarsson. Hr. Björn Kristjánsson þreytistekki á því að láta blaðið sitt flytja grein- ir um bankabyggingarmálið og afrek sín í því. SlðaSt koma fyrir hugleið- ingar slíkar sem þessai: i. I bankastjórninni ern 3 verzl- unarfróðir meun og sá fjórði glögg- ur á öll viðskifti. Þeir eru því færastir til að akveða, hvaða lóð á að kaupa undir bankabygginguna fyrirhuguðu. Satt er það, að þeir attu að vera það. Gæzlustjórarnir hafa oss vitan- lega ekkert opinberlega skift sér af þvi, og á því ekkert af þvi við pá, sem hér verður sagt, heldur að eins bankastjórana tvo, hr. B. Kr. og B. Sig. Hefir nú reynslan verið sú, að peir geti talið sjálfa sig sérstaklega færa til ákvörðunar um þetta málf Og hefir reynslan verið sú, að aðrir geti haft þá skoðun? 4. okt. siðastl. haust gerðu þeir kaupsamniug um lóðina á horninu Framh. V. Umsetning íslandsbanka árið 1915. Umsetningin sýnir, hvert verk bankinn hefir unnið um árið, og sýnir jafnframt fjörið, eða deyfðina á viðskiftalífinu, þar sem bankinn er. Allir tekjuliðirnir i höfuðbókinni sýna, að við bankann sjálfan hafa verið innborgaðar 1915 112 milj.,kr. en við útbúin . . . 27 — — Alls, 139 milj. kr. Þetta er öll umsetning bankans og útbúauna á árinu. Þar af eru 67 miljó.nir kr. flutningur milli reikn- inga mest utan bæjar. Peningaborganir hafa numið 1915: Innborgað við bankann sjálfan ...... 54 milj. kr. Innborgað við útbúin . 18 — — Ails 72 milj. kr. Þetta er styzta yfirlitið yfir fram- kvæmdir bankans árið 1915, sem mér er unt að láta í té eítir reikn- ingi hans. Af þessum háu tölum getur mað- ur gert sér í hugarlund, hverja þýð- ingu bankinn hafi fyrir peningavið- skifti landsins, og hve stórvaxin þau séu orðin. VI. Ábati og halli 1915. AUur arðurinn af rekstri bankans og útbúanna voru 575 þiís. krónur. • Þar af gengu til launa, húsaleigu Trygging fyrir að fá vandaðar vörur fyrir lítið verð, er að verzla við V. B. H. Landsins mestu birgðir af: Vefnaðarvörum Pappír og ritfóngum Sólaleðri og skósmíðavörum Pantanir afgreiddar um alt ísland. Heildsala. Vandaðar vörur. Smásala. Ódýrar vörur. VerzSunin Björn Kristjánsson, Reykjavík. sést, enda þött þeir hefðu haft alt sumarið til umhugsunar. Ennfremur höfðu þeir drjúgan augastað á Hótellóðinni. Þar gáfu þeir frá M. Zöega svð undir fótinn, að hún — sér til stórskaða að því er hún segir og sennilegt er — hætti við byggingu á Herdísarhúslóðinni. Blað B. Kr. vill reyndar snúa út úr þessu með þvi að segja, að þeir hafi beðið hana að gera tilboð, en eigi jalað lóðina. En vill blaðið þá halda þvi fram, að sjálfir bankastjórarnir séu svona alveg ut í bláinn að biðja menn að gera tilboð og að þeir hafi þá ekkert grenslast eftir því fyrir fram, hvernig tilboðið yrði, þar sem þeir gátu talað við eigandann. á staðnum áður en formlegt tilboð kæmi ? Svo er það alkunnugt, að banka- stjórarnir réðu 2 menn til að standa fyrir byggingunni síðastl. sumar, en urðu að brigða það alt. Þessu dirf- og skrifstofukostnaðar . noþús. kr. Til utgjalda voru færðar fyrir tapi (og þá er alt tap bankans talið) . . 177 — — Til landsjóðs voru greidd- ar alls......20 — — Til varasjóðs voru lagðar 88 — — og til hluthafa 6% .180 — — Samtals 575 þús. kr. Með því tapi, sem hér er fært til útgjald;i, er séð fyrir endann á öll- um þeim skaða, sem bankinn hefir orðið fyrir frá upphafi vega sinna, og til ársloka 1915. Þótt skaðinn hafi verið allmikill, þá á bankinn þó 464 þú?. kr. í varasjóði og hefir á hverju ári greitt 6 °/0 til hluthafa, nema eitt einasta Ý\i %• Bankinn sýnist vera kominn á þann rekspöl, að hluthafar muni fá eftir 3—4 ár 7—8 °/0 af hlutum sínum, og síðar líklega meira. Kostnaðurinn við reksturinn hlýtur að aukast i krónu- tali, því öll launin við bankann frá efst til neðst eru alt of lág, og verða lægri og lægri, eftir því sem pen- ingar falla í verði. Gildi gullsins kemur aldr'ei upp aftur. VII. Seðlafúlgan. Þegar rikisdölum var breytt í krónumynt munu 1500 þús. kr. hafa verið hér í umferð. 31. des. 1915 voru i umferð: ist jafnvel blað hr. B. Kr. eigi að mótmæla. Getur nú nokkrum óvilhöllum manni fundist vera sérstakar líkur til þess, að einmitt pessir menn muni vera sírstakleqa færir um að ráða til lykta vandamáli eins og því, hvar bankinn eigi að standa, ef til vill öidum saman. 2. Blað hr. B. Kr. segir þvínæst, að úr því að bankastjórunum sé trúað fyrir að taka við og fara með svo miljónum króna skiftir, þá sé þeim eigi síður trúandi til að velja upp a eindæmi stað undir bankann. Það vita menn, að þeir hugsuðu til að flytja sig með bankann í Bár- una, gamalt og afskekt timburhús. Sennilega eru þeir nú hættir við það. En hitt mun vist fáum dyljast, að það er sitt hvað, að lána út peninga og að standa í lóðarkaupum. Hag- sýni i þessu tvennu þarf éigi að fara saman. af íslandsbanka seðlum 2.522 þús. kr. af Landsbanka seðlum 750 — — Innlendir seðlar alls 3.272 þús.kr. og þar fyrir utan nokkur hundruð þúsund í dönskum seðlum. Eg veit ekki, hve mikið það var. Seðlar í umferð hafa verið einna fæstir um nýársleytið, og eftir nýársleytið, en mest er í umferð í októbermánuði hvert ár. 1915 voru flestir seðl- ar úti. Þá var búið að leyfa ís- laudsbanka með lögum að bæta 1 miljón króna við hæsta mark (2^/2 milj.), og með bráðabirgðarlögum var búið að bæta við annari miljóninni til. Þegar mest var í úti af seðlum í október 1915 voru í um- ferð af Isl b. seðlum c. 4.500 þús. kr. af Landsbanka seðlum 750 — — og af dönskum seðlum hafði verið fengin hing- að sumarið og haustið 1915 c......1.000 — — Samtals c. 6.250 þús.kr. Aður en síðari miljónin fékst handa Islandsbanka, þá var ástandið svo hér í bænum, að hvoru^ur bank- inn %at lánað landsjóði til verzlunar- viðskifta 30.000 kr., ef peningarnir áttu að borgast hér á landi, en 300.000 kr. sagðar velkomnar í öðr- um bankanum (og hefðu líklega verið það í hverjum þeirra sem var), ej par áttu -að qreiðast í Kaupmannahöjn. Útlán o. þ. h. eru auðvitað dag- störf, sem undir bankastjórana heyra, og enginn hefir blandað sér í. En ákvörðun um, hvar bankinn eigi að standa, getur ekki heyrt til daglegra starfa bankans. Nema svo sé, að þessir bankastjórar ætli sér framvegis að gera það að daglegum störfum með eilífu reiki fram og aftur. Og svo mikið er víst, að banka- stjórarnir sjálfir hafa skilið svo lög bankans, að þeir þyrftu samþykkis stjórnarráðsins til að fara af gamla staðnum og kaupa nýja lóð, þvl að þeir bdðti. um heimild stjórnarrdðsins til pess i vor siðastl. rétt eýtir brun- ann. Ekki hefðu þeir verið að leita þeirrar heimildar,' ef þeir hefðu talið ákvörðun um bankastæðið daglegt starf, ems og t. d. að lána Pétri eða Páli 100 kr. Og þá töldu þeir sjálfsagt, að upp- dráttur aý bankahúsinu lceqi undir sampykki stjórnarráðsins. Ef það telst til daglegu starfanna, að ákveða húss- stceðið, þá ætti ákvöiðun húsqerðar- innar eigi síður að vera það. En í vor töldu bankastjórarnir hvortiqt heyra undir einraði sitt. Og það var rétt. Eins og lands- stjórnin hefir jafnan haft óvéfengd- an rétt til að ráða hvar opinberar byggingar, svo sem safnahtisið, lands- skólar, pósthúsið, o. s. frv., væri sett, svo hefir hún ogiétt og skyldu til að ákvarða í sama efni um Lands- bankann, sem er alveg eins landsstofn- un og hinar stofnanirnar. Og eng- um manni dettur í hug að jafna því saman við dagleg störf, eins og t. d. póstávísanaútborgun á pósthdsinu, bókakaup eða bókaútlán á söfnun- um o. s. frv. Blað B. Kr. segir, að gjaldkeri geti ekkert borgað út, nema sam- Það var líka hægt að fá upphæðina þann 10. október, því þá var von á 575 þús. kr. í dönskum seðlum, en landsjóður átti að borgasamdæg- urs hér í bænum. Sumar þjóðir hafa ekkert takmark fyrir mestu seðiMtgáfu, nema það, sem gullforðinn setur bönkunum. Álitið á miklum gullforða sýnist vera í rénum t. d. í Svíþjóð. Gullið verð- ur eiginlega ekki notað til neins. Það er gagnslaust til flestra hluta, nema til að borga með því vörur, en vörurnar eru allsherjar nauðsynj- ar. Sviar hafa nú gefið Ríkisbank- anum lagaleyfi til að neita að taka við gulli, sem borgun. Þeir þykjast auðsjáanlegaj, vera btinir að fá of mikið af þvi. í okkar sporum væru þeir líklega ekki lengi að því, að heimila bönkunum að neita að taka við útlendum seðlum, sem borgun. Það væri að minsta kosti ekki óeðli- legt. Því hvers vegna megum við ekki hafa nóg af okkar eigin seðl- um? Hvers vegna eigum við að hafa útlenda seðla að staðaldri í um- ferð? og hvers vegna eigum við að borga öðrum löndum vexti af þeim ? Hér ætti ekkert tikmark að vera fyrir seðilútgáfunni, annað en gull- forði bankans. Einasta eðlilega há markið, sem eg sé, er 6 miljónir, því hlulabréf bankans eru 3 miljónir. En hvaða hámark, sem sett er f Iög-

x

Ísafold

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Ísafold
https://timarit.is/publication/315

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.