Ísafold - 03.06.1916, Blaðsíða 1

Ísafold - 03.06.1916, Blaðsíða 1
# ! ! Keraur út tvisvar í viku. Verð árg. 5 kr., erlendis 7V2 kr. eða 2 dollar;borg- ist fyrir miðjan júlí erlendis fyrirfram. Lausasala 5 a. eint. ISAFOLD Uppsögn (skrifl.) bundin við áramót, er ógild nema kom- } in bó til útgef&nda fyrlr 1. oktbr. og sé kaupandi skuld laus vl8 blaSlð. ísafoldaiprentsmiðja. Ritstjóri: Dlafur Biörnsson. Talsimi nr. 455. XLIII. árg. Reykjavík, laugardaginn 3. juni 1916. 40. tölublað Nokkur orð um þj óðmálastarfsemi Skiíla Thoroddsens. Ungur fór Sk. Th. að hugsa um landsmál og láta sig skifta hag al- menninqs. Mi að líkindum finna ræt- ur þess hlýja hugar, er hann jafnan bar til alþýðustéttarinnar, m. a. í rækt föður hans, hins þjóðkunna skálds, við »fólkiðc, svo sem sagna- lýsingar hans bera ljósan vottinn um. En eðlilega fékk Skúli þá fyrst tækifæri til veiulegra afskifta um þessi mál, er hann, að loknu há skólanámi, haDi tekið hér embætti; var þá margs að gæta og mörgu úr áð bæta, enda gerðist hann þegar ör til úrræðanna. Er hann var orðinn sýslumaður i ísafjarðarsýslu, gerðist hann brátt umsvifamikill í störfum sínum. Kom hann reglu á embœttisrekstur sýslunnar, er áður þótti allmikið ávant. Tók og um sama leyti að gaifa í umbótamálum og framkvamd- um fyrir sýslubúa; átti mikinn þátt i kaupfélagsskapar-störfum vestra og stóð íyrir honum um langt skeið eða fram um aldamót síðustn. Munu þeir ísfirðingar kunna honum mak- legar þakkir fyiir það starf hans, er stórþýðingu hafði á þeim tíma eigi síður en nú á dögum og jafnvel miklu fremur, til bætandi áhrifa á verzlunarástandið. Ekki vóru menn á eitt sáttir nm nýjungar þær ýmsar, er hann vildi beitast fyrir bæði sem embættis- maður og einstaklingur — en við það skirðist hann ekki, ef hann taldi þær verða mundu til þrifa sýslubú- um sinum. Yrði oflangt mAl að telja þær hér. En vert er að minnast, að hann gerði ýtarlegar tilraunir til þess að koma inn þeirri hugsun hjá mönnum, að þeim bæri, hverjum í sínu lagi og öllum saman, að safna í sjóði jé því er þeir mættu, svo að til framkvæmda væri tækt, er nauð- synlegar væru, en eigi yrðu gerðar fyrir sakir f járskorts. Gáfu menn þó orðum hans minni gaum en vera mátti. Þektastur um hndið varð Sk. Th. þó af starfsemi sinni við alpjóðar- mál, er hann fékst við sem blaða- maður (ritstjóri »Þjóðviljans«, en það starí hafði hann alla tíð a hendi, auk prentsmiðju-rekstur?) og alpinqis- maður. (Málaferli hans, »Skúlamálin<, verða hér ekki talin, þótt ekki yrði hann minna af þeim kunnur). Hafa það sagt menn, er þá vóru á þingi, er hann kom þar fyrst (frá 1890), og aðiir, er til þektu, að við miklu var þá þegar búist af Skúla, og var hann fasmikill og lét fljótt til sín taka. Vóru menn lítt vanir þeim byltingahug. Þingmensku hæfileika hans var getið í ísafold, við andlát hans. Má með sanni segja, að á fá- um bar meira allan þann tíma — þann aldarfjórðung —, er hann átti sæti á alþingi íslendinga. Það einkennir öll pin°storf hans og nejndarstörý, að hann var sí- hugsandi um það, að ekki yröi gengið á rétt cinstak- linganna né skort frelsi þjúðarinnar. Gat sumum þá fundist stundum, að hann sæi þar ofsjónir, en' ávalt var hann sann- fætður um réttmæti sías málstaðar og fylgdi honum öruggur — og óhlífinn —, hver sem í hlut átti og við hvern sem var að eiga. Vin- sældum átti hann því ekki ætíð að fagna, var og hvergi nærri við allra hæfi í umgengi og þótti einrænn, ef því var að skifta. Af þeim sök- um mun það og hafa verið mest- megnis, að hann náði aldrei veru- legum foringjatökum á samflokks (eða samflokka) mönnum sinum. — Þarf ekki að telja dæmin, hefir og áður í blaðinu verið vikið að þeim störfum. Ötull þótti hann til allra vinnubragða, meðan kraftarnir biluðu ekki. Hann er með réttu talinn einn aðalfrömuður í umbótum á högum verkamanna- og húsmanna stéttarinnar, og hefir átt drjúgan þátt i til- lögum um þau mál og lagasetning- um. Vildi hann að engin bönd hvíldu á þeim stéttum framar öðr- um, og ekki vistarband á vinnujólki, og varð til úr því »leysingin« al- kunna, sem bændur hafa lítt fagn- að. Fyrir réttindamílum kvenna barð- ist hann, unz fram komust, þá er allflestir vóru orðnir á það sáttir. Atvinnumálin hafa á þingi átt sér engan betri meðmælandi; áhugi hans fyrir þvf að hlynna að framkvæmd- um fyrir kjördæmi sitt eigi sizt, var alkunnur og talaði hann með fjálg- leik fyrir styrkveitingum til þeirra af hálfu landssjóðs. Taldi hann sem var, að til einskis væri almannafé betur varið, þótt með þvi væri hann og, að veittur yrði »styrkut« til margs og margra, er meiri tvísýna lék á um arð og réttmæti. Þjóðfrelsismdlin vóru honum þó hin síðari árin fyrir öllu, einkum þó frá árinu 1908, er faaun átti sæti í millilanda-nefndinni. Gat hann víst ekki hugsað sér, að nokkurt hlé yrði eða gæti orðið á umræðunum um »sambandið við Dani<; var einnig hinn einbeittasti þar, eins og kunn- ugt er otðið. En þess ber að geta, að hann var sá af þingmönnum, er fyrstur lagði til, að stjórnarskrár- deila síðustu ára, um ríkisráðsatriðið, yrði leyst með þeim hætti, sem síð- ar hepnaðist, að konungur »réði« því, að forminu til, hvar mál ís- lands yrðu borin upp fyrir honum. Þótt Sk. Th. hefði sína galla — en það hafa allir —, er þó óhætt að segja, að vandfylt verður skarð Skúla á þjóðmálasviði voru, ef miðað er við þann tlma, er hann var i fullu fjöri. Svo sérkennilegur var hann og mikilhæfur, svo réttelskandi og áhuga- samur um heill lands og þjóðar. Slíkurrj mönnum má missýnast oft, til þess að þeim verði ekki fyrir- gefið. Ef Skúla Thoroddsen hefði enzt lengur heilsa og aldur (farinn að kröftum hin slðustu ár, og hilf- sextugur nú, er hann lézt), hefði hann sjálfsagt átt margt þarft verk eftir að vinna. G. iirrrmnnniMirfrwri Klæðaverzlun H. Andersen & Sbn.fi Aðalstr. 16. Stofnsett 1888. Simi 32. 4 þar eru fötin saumuð flest þar eru fataefnin bezt. aTZTTT13AlMl\lAl^XJLLLll Vandaðastar og ódýrastar Líkkistur seljum við undirritaðir. Kistur fyTirliggjandi af ýmsri gerð. Steingr. Guðmundss. Amtm.stíg 4. Tryggvi Arnason Njálsg. 9. Hr. G, Sv. og kæstaróttardómurinu. Tilkynning Nýjar vörubirgðir eru nú komnar til - P. B. H. af flestum nú fáanlegum Vefnaðarv ö rum, í fjölbreyttu úrvali. . Vegna timanlegra innkaupa getnr verzlunin boðið viðskiftamönnnm sin- utn þau beztu kaup sem völ verður a i ár. ' Ennfremur hefir verzlunin: Pappír og ritföng, Sólaleður og skósmíðavörur. Vandaðar vörur. Ódýrar vörur. Verzlunin Björn Kristjánsson, Reykjavík. Mér kom það sízt á óvart, að hr. p. Sv. þættist eiga erindi fram á ntvöllinn tit af ummælum mínum i næstsíðasta ísafoldarblaði um hæstaréttardóminn i máli Arboe Rasmussens prests, enda kemur hann þar fram í allri sinni einkennilegu og alþektu lögmanns dýrð. Þvi er sem sé svo farið, að hér úti á ís- landi hefir enginn öllu meiri ástæðu til að finna sig illa snortinn af téð- um dómi en einmitt hr. G. Sv., eftir allan þembinginn- á móti okk- ur hinum svokölluðu nýguðfræðing- um á næstliðnum árum. Það mun fleirum hafa fundist en mér, að þessi hæstaréttardómur væri blátt áfram rothögg á alla hans lögmanns- framkomu þar. Því er þá ekki heldur nein furða, þótt hr. G. Sv. sé það í bili hugleiknast allra hluta, að draga sem allra mest úr merk- in(>u þessa hæstaréttardóms, og koma þeirri skoðun inn hjá almenningi, að dómurinn sé einskis virði. Hann flýtti sér þá líka, lögmaðurinn, að kveða þann dóm upp um dóm hæstaréttar, að þar væri >farið i kringum það, sem allir töldu áður vera kjarna málsinst, svo að menn séu »algerlega jafnnær og áður um þrætuatriðið eins og það var i raun og veru, þrátt fyrir þennan hæsta- réttardóm* Það kynni nú að vera, að æðsta dómstóli ríkisins væri ekki siður trú- andi til þess en hr. G. Sv. að vita nokkurn veginn og skilja, hver er »kjarni« þeirra mála, sem hann hefír til meðferðar. Og hæstiréttur tekur það þá líka fram berum orðum i forsendum dómsins, að kjarni máls- ins (»det nærværende Sag alene drejer s:g om<) sé, hvort ákærði sé hegn- ingarverður (hvorvidt tiltalte er stafskyldig). Hvað annað var kjarni málsinsf Yfirrétturinn (þ. e. sýnódairéttur) hafði gert Arboe Rasmussen hcgn- ingu, embættismissi, fyrir að hafa haldið fram frábrigðilegum skoðun- um viðvíkjandi trú og kenniugu. Og þessum aísetningardómi hafði verið áfrýjað til hæstaiéttar. Úr hverju var þá að skera fyrir hæsta- rétt öðru en því, hvort sá afsetning- ardómur væri réttur, hvort prestur- inn hefði verðskuldað þá hegningu, sem þessi dómur hafði gert honum ? Um þetta sama snerist þá eðlilega líka allur málsflutningurinn fyrir hæstarétti á undan dómnum. Oll hin mika ræða sækjanda fyrir réttinum var til þess gerð, að færa sönnur á, að A. R. væri sekur af- setningar fyrir villutrú og villukenn- ingar og fyrir rof á prestaheiti sínu. Og sækjandi krefst þess að lokum, að hæstiréttur annaðhvort staðfesti dóm yfirréttarins eða herði á hon- um, — þennan dóm, sem gerði ákærða þá refsingu, að hafa fyrirgert embætti sinu (kjóli og kalli) og greiða allan málskostnað. En hæstirétlur svarar, að A. R. »skuli vera sýkn af ákærum sækjanda í máli þessu«. Ræðu verjanda fyrir hæstarétti var nákvæmlega eins farið. Hún snýst og öll um það sem kjarna málsins, hvort A. R. sé hegningarverður. Hún miðar öll að því, að ónýta dómsástæður sýnódalréttar og sanna, að maður með skoðunum A. R eigi heimilisfang innan þjóðkirkjunnarog geti verið prestur þar. Hann skor- ar því að lokum á dómendur, að ónýta hinn áfrýjaða dóm og sýkna ákærða. Hvorttveggja þetta gerir hæstiréttur eins eftirminnilega og freknst verður ákosið, með því að úrskurða, að A. R. »skuli vera sýkn af ákærum sækjanda í máli þessiu, og allur málskostnaður greiðast af opinberu fé. Hæstiréttur vissi betur en hr. G. Sv. hver var kjarni málsins. Því varð dómurinn tins og hann varð. Þá segir hr. G. Sv., að hæstirétt- ur hafi ekkert útkljáð um það með dómnum, hvort A. R. hafi gert sig sekan í villutrú, eða hvort hann hafi rofið prestaheit sitt eða hvort hann vegna skoðana sinna og kenn- inga geti verið prestur í þjóðkirkj- unni«. Hvað gengur að lögmann- inum f Er ekki þetta nokkurnveginn greinilega útkljáð með sýknunar- dóminumf Litum á siðasta attiðið, það, >hvort *V. R. geti vegna skoðana sinna og kenninga verið prestur í þjóðkirkj- unni«. Yfirrétturinn hafði lagt þann útskurð á, að A. R. geti ekki verið prestur i þjóðkirkjunni, vegna skoð- ana sinna og kenninga, svo sem ósamrímanlegra kenningu og tru þjóð- kirkjunnar, og þess hvernig hann hafi haldið þeim fram. Hvað gerir þá hæstiréttur með því að sýkna A. R. af ákærum sækjanda annað en að leggia Þann urskurð á, að A. R. geti vegna skoðana sinna og kenn- inga verið prestur i þjóðkirkunni f Furðulegt tel eg að hr. G. Sv. skuli í alvöru(f) vilja neita jafnauð- sæum hlnt. Hvað hin atriðin snertir, hvort A. R. hafi gert sig sekan í villutrá eða hvoithmn hafi rofið prestaheit sitt, þá má segja, að hæstiréttur hafi leitt þau hjá sér (að öðru leyti en því, sem þeim er svarað 1 og með sýkn- uninni) er hann drepur ekki á þau i forsendum dómsins. Hæstiréttur vill ekki vera villumannadómstóll* Þessi tvö atriði séu algerlega and- legs eðlis, guðfræðileg deilu-atriði eins og framlagðar yfirlýsingar biskupa, prófessora og presta nóg- samlega sýni. Fyrii því heldur hann sér að þvi svo sem kjarna málsins, hvoit maður með skoðun- um A. R. geti verið áfram þjóð* kirkjnprestur. Eg efast ekki um, að ef svarið hefði orðið neitandi, þá hefði hr. G. Sv. ekki talið hæstarétt hafa »farið ktingum það, sem allir töldu áður vera kjarna málsins*. En um leið og dómurinn leggur úrskurð á þetta, sem hæstiréttur telur kjarna málsins, en hr. G. Sv. neitar að sé kjarni þess, hefir hann um leið lagt þann úrskurð á, að þjóð-. kirkjan sé það sem Grundtvigsmenn í Danmörku hafa kallað »iúmgóð stofnun og umburðarlynd« (en rum- melig og taalsom Institution). Hvort hr. G. Sv. hifir skilist þetta, veit eg ekki, en hafi honum skilist það, er *) Þetta orð hefir hr. G. Sv. auð- sjáanlega ekki skilið, og má það merkilegt heita. Hann fræðir les- endurna á að í dönskunni muni hafa staðið »Kætterdomstol==trúvilludóm- ur«. Nema hvaðf Verður það ekki sama tóbakiðf »Villumaður* er sá sem fer með villu í trúarefnum (=hæreticus, Kætter, sbr. Fritzners Orðabók III. bl?. 947, »Úvinurinn Cerinthus villtmaður*. Það er eins og orðin »villimaður< og »vill«mað- ur« hafi ruglast saman i höfði hr, G. Sv.

x

Ísafold

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Ísafold
https://timarit.is/publication/315

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.