Ísafold - 03.06.1916, Blaðsíða 1

Ísafold - 03.06.1916, Blaðsíða 1
Kemur út tvisvar { viku. Verðárg. 5 kr., erlendis 7l/2 kr. eða 2 dollar;borg- ist fyrir miðjan júlí erlendis fyrirfram. Lausasala 5 a. eint. ISAFOLD } Uppsögn (skrifl. bundin við áramót, ; er ógild nema kom- 1 in só til útgefanda | fyrir 1. oktbr. og só kaupandi skuld- ! laus vlð blaðið. ísafoldarprentsmiðja. Rítstjári: Dlafuv Björrtsson. Talsimi nr. 455. XLIII. árg. Reykjavík, laugardaginn 3. júni 1916. 41. tölublað Alþýöufél.bökasafn Templaraa. B kl. 7—B BorgarstjóraBkrifstofan opin virka daga 11—B Bœjarfógetaskrifstofan opin v. d. 10—2 og 4—'< Bœjargjaldkerinn Laufásv. 5 kl. 12—8 og E—7 . íslandsbanki opinn 10—4. K.F.U.M. LeBtrar-og skrifstofa 8árd.—10 sföd. Alm. fundir fid. og sd. 8>/« siod. TjaBdakotakirkju. öufispj. 9 og 6 a helgixm Landakotsspítali f. sjúkravitj. 11—1. Landsbankinn 10—8. Bankastj. 10—12. Landsbókasafn 12—8 og 6—8. Útlan 1—8 LandBbúnaoarfélagsskrifstofan opin fra 12—í Landafóhiroir 10—2 og 5—8. Landsskjalasafnio hvern virkan dag kl. 1E™8 Landsslminn opinn dagiangt (8—9) virka ö&gn helga daga 10—12 og 4—7. Hattúrugripasafnio opio 1'/»—2*/« & sunnnd. jPósthdsio opio virka d. 9—7, sunnud. 9—1. íSamábyrgð Islands 12—2 og 4—6 Stjórnarráosskrifstofurnar opnar 10—4 dagl. Talsimi Reykjavikur Pósth.8 opinn daglangt 8—10 virka daga, helga daga 10—9. Vifilstaoahœlio. Heimsóknartimi 12—1 f>jðomenjasafnið opio sd., þd. fmd. 12—2. Hæst verð rgreiðir kjötverzlun E. Milners, Laugavegi 20 B, áyrir nautgripi, eldri og yngri, einnig kálta. Borgað samstundis. Eimskipafélagið. Flutningsgjöldin. Eimskipafélag íslands er nú við- narkent af öllum íslendingum að vera fþjóðþarfa-fyrirtæki. Fjöldi manna sýndi það þegar i verki, að þeir kunnu að meta tilgang þess, og veittu þvi stoð sina, hver eftir þvi, •sem tök vóru á. Reyndar mætti .sjálfsagt segja, að svo eða svo margir hefðu getað gert betur, en dæma ber •eftir árangrinum yfirleitr, og hann varð sá, að vegna hinna góðu, og í ¦irauninni eindœma, nndiríekta komst jélagið á stofn. Nokkurir vóru þvi að vísu and- -vígir frá upphafi, sumpart af þeim gamla Vana (eða óvana) að vera á móti flestum eða öllum þjóðlegum framkvæmdum, er vér ráðumst í sjálfir — en þeim mönnum fer nú óðum fækkandi —, sumpart af því, að þessir menn »þóttust sjá«, að þetta mundi ekkert gróðafyrirtæki verða (er í námunda kæmist við fiskiútgerð eða þessh.), sem þó hefir, sem betur fer, 1 alt annan veg orð- ið. Slikir menn láta nú ekki lengur til sín heyra, sem jafngott er. Eng- ar hrakspár hafa á félaginu hrinið ennþá. >Kappsigling« þess hefir ekki orðið >kafsigling«. — Leyfilegt er einnig að nefna á nafn, að fyrir aokkurum vohbrigðum varð félagið af löndum vestan hafs, og hefir þess áður verið getið í blöðum; bjuggust menn sizt við sliku eftii sprédikanir* fulltrúa þeirra, er þeir sendu hingað, á stofnfundi félagsins. Ókunnugt er mér, hvernig úr þessa hefir ræzt, enda ekki nærri öllum vestmönnum til að dfeifa um vanskil þessi. Aldrei hefðu þeir timar getað komið, er væru betur lagaðir en þessir, til þess að geta fært öllum heim sanninn um nauðsyn þessa félagsskapar. Hún liggur nú i aug- um uppi, ekki sízt þeim, er naerri koma einhverjum viðskiftum. Af þessum sökum varð líka hluttaka talsverð hinum siðari samskotum. — Eimskipafélagsstjórnin hefir, sam- kvæmt þyi, sem hún og aðrir hafa álitið frá öndverðu vera tilætlun, ef ekki fyrirheit félagsins, haldið flutn- ingsgjöldum skipanna mjög lágum, prátt jyrir það, að þau hafa hækkað alveg gífurlega um heim sllan vegna viðskiftaþrengsla og skipaeklu, er af heimsstyrjöldinni hefir leitt. Þetta er i rauninni lofsvert, og það er og verður sjálfsagt og nauðsynlegt, að félagið beiti sér fyrir það að láta þau ekki hækka um hóf fram. Það verður öllum affærasælast. Þeir menn, er um Eimskipafélag- ið hafa ritað upp á síðkastið (svo sem Guðm. læknir Hannesson og sira Magnús BJ. Jónsson), hafa og hælt stiórninni fyrir þetta, og má gera ráð fyrir, að margir séu þeim sammála. En — þó getur þetta at- riði orkað nokkuð tvímælis, eins og nú standa sakir. Mér fyrir mitt leyti virðist það vera vafasamt, hvort ekki hefði einmitt verið, eða væri, hyggi- legra, þegar á alt er litið, að haga sér í þessu efni nokkuð meir eftir »umheiminum« en gert hefir verið. Og eg get ímynd.ið mér, að ein- hverir kunni við nánari ih'ugun að komast á sömu skoðun. Um suma veit eg, að þeir eru það þegar eða hafa verið. Þótt markmið félagsins sé, að spara landsmönnum óhæfilega hækk- un á flutningsgjöldum að og frá landinu, þá er það þó ekki síður það — og öllu fremur á þessum timum —, að sjá um, að samgöngurnar hald- ist við, að menn geti Jengið vórur sinar hingað eða fluttar héðan. Það er fyrir mestu, að m. k. i bráð, hitt er auðvitað gott með, ef tiltækilegt þykir. Eimskipafélög annara landa hafa, síðan er ófriðurinn hófst, og þó einkum siðastliðið ár, grætt of fjár, miklu miklu meira en nokkurn hafði nokkurn tlma dreymt um. Alveg ótrúlegar upphæðir. Rakað saman miljónum. Auk þess sem skipaeign- irnar hafa margfaldast í verði. Hin vesælustu hafí þannig getað komið undir sig fótunum og anðgast og vaxið að bolrragni; greitt hluthöfum feikiháa vexti og safnað ógrynnum i varasjóði — til seinni tlmanna! En á meðan þessu vindur fram umhverfis oss, berst Eimskipafélag Islands i bökkum, að því er kalla má. Er þessi aðferð rétt? Eg held ekki. Þessa dagana hefir félagið nú aug- lýst, að niður falli hér eftir >afslátt- ur« s4 á flutningsgjöldum, er það hefir gefið milli Kaupmannahafnar og íslands, og er það ekki vonum fyr. Satt að segja tel eg það firn, að það skuli, með hinum lágu flutn- ingsgjöldum, lika hafa gefið afslátt. Þetta segi eg ekki af því, að flutningsgjöldin, eins og þau eru, séu í sjálju sér svo afarlág, ef alt væri með feldu, eða að afsláttur sé / sjálju sér ósanngjarn; öðru nær. En eins og m. a. öll útgjöld félags- ins hafa óhjákvæmilega orðið að hækka ,að miklum mun, þá er nú öðru máli að gegna. Þótt nokkuð dragi um afslátt þenna, er hann þó ekki aðalatriðið i þessu efni. Það er hin ákvarðaða hæð flutningsgjaldanna alment, sem um er að ræða. Ef Eimskipafélagið "hefði hækkað flutningsgjöld sín á likum tímum og gert hefir verið annarstaðar og eitt- hvað i líkin^u við eða jafnvel að eins eitthvað í áttina til þeirrar hækkunar, þá má — með réttu — segja, og það svar verður víst fljótt gefið, að afleiðingin hefði orðið: tyrst sú, að »Sameinaða« hefði reynt að hækka líka (en því hefir verið með þessu haldið í skefjum) og par nœst, að almenningur hefði orðið að kaupa vörur sinar að ein- hverju leyti enn dýrara verði en þó hefir verið, þrátt fyrir »dýrtíðina«. Það er vitaskuld hart að þurfa að láta keppinautinn, hið útlenda félag, rýja landsfólkið, en af því hefði engin hætta stafað fyrir Eimskipa- félagið, i þeirri veru, að hitt hefði staðið eða myndi standa yfir höfuð- svörðum þess, i samkepninni. Eim- skipafélaginu, og báðum félögunum, hefir boðist meir en nógur flutning- ur, meira en pau með nokkuru móti kafa séð sér fart að taka. Og þeir, sem þurft hafa flutningsins, hefðu viljað mikið ttj vinna, að geta átt þess nokkurn kost að fá vörurnar fluttar. Má líklega rærri því svo að orði komast, að stundum hafi svo ástatt verið, að menn hefðu viljað rétt alt til vinna, ef ekki hefði úr öllu hófi keyrt. Enn er svo, að allmikið af vörum mun ekki hafa fengist flutt, eða ekki á þeim tíma, sem óskað var. Menn kvarta og kvarta, að fyrir löngu sé biíið að »fyl!a allar ferðir*, svo að ekkert sé nú annað að hafa en bláberar neit- amr hjá félögunum. Það má vitan- lega segja, að rými skipanna hefði ekki aukist við það, þótt flutnings- gjaldið hefði hækkað, og er það satt. En á þetta er bent til þess að sýna, að ekki heýði staðið á flutningnum, enda betri tök ef til vill, með hrerra flutningsgjaldi, á að útvega flutninga- skip til viðbótar. ; Þa er hitt atriðið: Hærra flutn- ingsgjald, hærra verð á vörunum, sem aftur getur verið sama sem, að ahnenninqur verði að gefa meira fyrir aðfluttar lífsnauðsynjar sínar. Því að ráð er fyrir því gert, að sú hækkun yrði lögð á vörurnar, eins og annar kostnaður. En mundi þetta hafa numið miklu, eða nema miklu, í allri hinni gifurlegu verð- hækkun, sem þegar er orðin? Nei, hér gæti að eins verið að. tala um »einn kepp í sláturtíðinni«, örlítinn mun, alls ekki tilfinnanlegan, pegar húið vari að jafna honum niður á vðrurnar. Menn yrðu hans varla varir, yfileitt, þótt talsverð væri hækkunin. >Dýrtíðin« hefirennf á, þrátt fyrir alt, hvergi nærri saumað svo að mönnum, sem nokkrir bárukviðboðafyrir. Veld- ur því það, að veltiár hefir verið til landsog sjávar.peningastraumur inn í landið og almenn kauphækkun, eink- um hjá öllum almenningsmönnum. En þ.ótt þessu sé þannig farið um flytjendur og neytendur, að nokkur eða lítil hækkun á flutningsgjöldum fram úr því sem er, hefði orðið og verði peim sérlega létt að bera (ef ekki með öllu hverfandi), þá mundi þetta samanlagt muna Eim- skipafélagið miklu, og verða »hreinn gróði«. Og á þvi hefði það að sjálfsögðu fulla þöif. Ekki vegna hluthafanna, til þess að geta borgað þeim hærri arð, eins og önnur félög gera; hluthafar Eim- skipafélags íslands eru vel sæmdir með bankavöxtum af fé sinu, eða þeim, sem þeir fá nú. Heldur vegna hins, að félagið þarf að safna í sarpinn, og nota til þess, eins og aðrar hlutusar þjóðir gera, þetta >árferði«, sem jafnframt þrengingun- um veitir til þeirra áður óþektu fjármagni. Þótt vart sé hægt að hugsa sér, að þessir voðatimar úti um heiminn geti versnað, hvað hörmungarnar miklu snertir, geta ókomin ár þó eðlilega orðið erfið- ari á ýmsa lund, og sérstaklega má búast við fjárkreppum og öðru við- skiftaböli. Hvi þá ekki að færa sér i nyt eftir mætti, það sem nú er fáanlegt? Hver er þó sjálfum sér næstur. Og óhætt að fullyrða, að allir hlíta því boðorði sem stendur. Seinna, þegar almenn >lækkun« verður, á félagið lika fyrir þetta að verða fcerara að fylgjast með öðrum í því. Væri það ekki álitlegt, að Eim- skipafélagið gæti keypt sér nýtt skip fyrit þennan gróða einan? Og væri pessi aðferð ekki einmitt sú allra kentugasta fjársöfnunar-að- ferðin, sem tiltæk er með þjóðinni um þessar mundir? Af frjálsum vilja og fusum hafajnenn þegar lagt fé fram — eg skil ekki, að menn í alvöru amist við þessu áframhaldi. Aldrei mundi slik hækkun á >gjöldum« geta verið svo þörf og þjóðnýt sem þessi yrði. Þess vegna spyr eg: Er pað verjandi að neyta ekki pessa rdðs? Með einum eða öðrum hætti, þótt dregist hafi fram að þessu að taka það upp (því miður, liggur mér við að segjai). — Orðum minum beini eg auðvitað einkanlega til stjórnar Eimskipafé- lagsins, sem eg í flestum greinum er harðánægður með. Og ísafold bið eg að flytja þau áleiðis. G. Sv. Erl. símfregnir íií ísafoídar. við Hornrif. Þjóðverjar segjast baía sigrað. Þeir segjast hafa sökt orustuskipunum War- spite, Queen Mary, Indefatig- able, tveim bryndrekum og mörgum tundurbátaspillum. Sjálfir segjast Þjóðverjar hafa mist skipin Wiesbaden og Pommern. Austurrikismenn sækja fram gegn Itölum. Erl. simfregnir. (frá fréttaritara fsaf. og Morgunbl.) Stokkhólmi 30. mai 1916. Grikkir mótmæla aðförum Búlgara í Makedóníu. Enginn kennarafundur í Kristjaníu. Karlskrona, 2. júní. Þjóðverjar tilkynna að stærsta sjóorusta, sem orðið hafi í ótriðnum, hafi^staðið siðastliðinn miðvikudag í nánd Kaupmannahöfn, 27. maí. Gallieni, fyrverandi her- málaráðherra Frakka, er látinn. Kaupmannahöfn 28. maí. Ákafar orustur standa hjá Verdun. Þjóðverjar haia tekið Cumieres. Georg Bretakonungur hefir auglýst almenna her- þjónustuskyldu fyrir alla menn frá 18—41 árs aldurs. Austurríkismenn hafa handtekið 24 þús. ítali. Kristján Danakonungur albata. Búlgarar ráðast inn í Grikkland. Kaupmannahöfn, ?o. maú Æusturrikismenn hafa náð tveimur vígjum hjá Arserio. Búlgarar hafa farið yfir landamæri Grikklands. — Setuliðið í Bubel-víginu hefir tekið Demir-Hissar og sækja Búigarar fram til Kavalla. Grikkir mótmæla. Kaupmannahöfn 31. maí. Þjóverjar hafa tekið her- linu Frakka milli Mort Homme og Cumieres. Þjóðverjar eru að undir- búa fimta herlán sitt og á það að nema 12 miljorð- um marka. Herlið Grikkja hefir horf- ið burt úr Strumadalnum. Búlgarar haia tekið Seres. Alþýða manna í Grikk- landi er mjðg æst. Struma (áður Sirymon) er á, sem kemur upp í Búlgaríu, skamt fyrir

x

Ísafold

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Ísafold
https://timarit.is/publication/315

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.