Ísafold - 08.07.1916, Blaðsíða 1

Ísafold - 08.07.1916, Blaðsíða 1
Kemur út tvisvar í viku. Veiðárg. 5 kr., erlendis 7J/2 kr. eða 2 dollar;borg- ist fyrir miðjau júlí erlendia fyrirfram. Lausasala 5 a. eint. Uppsógn (skrifl. bundin við áramót, er óglld nema kom- in sé til útgefanda fyrir 1. oktbr. og só kaupandi skuld- laus við blaðið. 1 ísafoldarprentsmiðja. Ritstjóri: Ólafur BjörnssDn. Talsími nr. 455. XLIII. árg. Reykjavík, laugardaginn 8. júlí 1916. 50. tölublað Samkomulagið við Breta. i?angfærslur þversum-blaðsins og tilraunir til að vinna Istandi tjón. A þessum geigvænlegu styrjaldar- tímum hefir þess verið vandega gætt hvarvetna i hlutlausum löndum að gera utanríkismál sem minst að um- talsefni opinberlega. Andstöðuflokk- ar stjórnanna hafa haft það mjög hugfast hve mikill ábyrgðarhluti það gæti verið fyrir ;þá að ráðast ófyrir- synju á landstjórn sina fyrir gerðir !hennar út á við — haft það hug- íast, að á þessum tímum má eigi nota málin út á við í flokks-undir- róðurs-skyni og verið svo góðir og gegnir að kannast við, að öllum þeim hnútum, sem út á við snúa, nljóti stjórn landsins að vera kunn- ugust og hennar ráðunautar og ekki verið þau vármenni að ætla að stjórnin mundi ráðast í aðrar fram- kvæmdir en þær, sem eins og ástæður eru, væru landinu fyrir :foeztu. En ti'l :þess þó að girða fyrir að nokkur þjóð-hættuleg ummæli um ntanríkismál birtust i opinberum 'blöðum hafa ver ð sett mjög ströng lög um ritfrelsi blaða um utanríkis- mál annarstaðar i heiminum, t. d. um Norðurlönd. Leggja þau þungar Tefsingar við, ef í nokkru er út af brugðið. Hér í landi hefir auðsjáanlega ver- ið búist við, að þjóðfélags-samvinnu- andi væri svo mikill, að eigi þyrfti slikri laga við. En þá hefir iáðst að muna eftir heitrofa ýylkingunni frá i fytra, er stjórnarskrárstaðfestingarskil- málarnir voru á döfinni. Þetta sýnir nýútkomið eintak af málgagni þversum-manna »Landið«, sem út kom í gær og meðal annars lost- ætis hefir að flytja grein um sam- komulag það, er gert hefir verið af hálfu landsstjórnaiinnar við Breta, grein af því tagi, að þung refsing mundi ákveðin blaðinu fyrir birting- una, hvar sem væri annarsstaðar í hlutlausu landi. Grein þessi nefnist »Samningarn- ir við England« og skulum vér nii fara utn málið nokkrum orðum. Hvers vegna var leit.að samkomu- lags viB Breta? »Landið« er með ankanalegar bolla- leggingarum, að Bretar hljóti að sýna oss sem smáþjóð þá vernd að amast ekki við frjálsum viðskiftum vorum. Orð þessi eru eigi meint á annan hátt en svigurmæli til Breta, klædd klaufalega í búning ólikindaláta. Það verður að taka á hlutunum eins og peir eru. Og reynslan hefir sýnt, að stórþjóðirnar, sem i hernaði eiga, telja sig eigi þurfa að taka tillit til fjármálahagsmuna smá- þjóðanna, ef að þeir riða i bág við hernaðaráform þeirra. Ástæðan til samkomulagstilraun- anna var sú, að hætta var á tálmunum af Breta hálfu gagnvart siglingum og verzlun landsmanna, ef ekkert væri að gert. Það var bdið að neita að láta hingað til lands frá Bretlandi bæði kol og salt, nema því að eins, að tryggingar væru undirritaðar af mót- takenda hálfu, þess efnis, að ekkert af því, sem framleitt væri af kolun- um eða saltinu yrði látið til Hollands eða Norðurlanda. Ennfremur lágu fyrir blaðaskýrsl- ur um að á sameiginlegum fundi bandamanna i Paris í síðastliðnum marzmánuði hafi verið ýullráðið, að tálma þvi af fremsta megni, að nokk- uð af matvöru eða annari nauðsynja- vöru flyttist til þeirra þjóða, sem í ófriði eiga við Breta og bandamenn þeirra, — eða til þjóða, sem hætta væri á, að aftur mundu flytji slikar vörur til Þjóðverja og þeirra banda- manna, nem^ rétt það sem neyzluþörf sjálfraþeirrakrefði. ísamramivið þessa ályktun lætur brezka stjórnin íslenzku stjórnina vita, að hún muni eftir- leiðis kindra með öllu móti að ísJenzk- ar aýurðir komist austur Jyrir *bann- línuna*. Útlitið er þá þetta: Bretar hafa tilkynt islenzku stjórn- inni það, sem að ofan greinir. Miklir erfileikar eru á því að fá kol og salt frá Englandi eða með skipum, sem þar verða að koma við. Útflutningsleyfi fæst alls ekki á ýmsum nauðsynjavörum vorum, svo sem t. d. sérstaklega á veiðarjcerum. Mundi nd ekki hver maður — þegar málum horfir svona við — hafa talið það skýlausa shyldu stjórn- ar landsins að reyna að bjarga land- inu lit ur þessu ótrygga yerzlunar- ástandi ? Vissulega I í þessu skyni hófust því málaleit- anir við brezku stjómina, fyrir milli- göngu Sveins alþingismanns Björns- sonar að tilhlutun islenzku stjórnar- innar. Hver árangurinn varö. Hann varð ekki neinn verzlunar- samningur i eiginlegum skilningi, eins og Landið vill gefa í skyn, heldur fengust ýms ákveðin vilyrði frá Breta hálfu til tryggingar öruggu viðskifta- sambandi íslands við útlönd, í stað óvissunnar, sem hingað til hefir ríkt — ges>n pví eina skilyrði, að kvöð' yrði lögð á skip, sem héðan yrðu afgreidd, um að koma við á brezkri höfn. Af brezku vilyrðunum má nefna: 1. Brezka stjórnin gefur oss trygging fyrir þvi, að vér fáum framvegis tálmalaust hingað til lands kol, salt, veiðarfœri 0% aðrar nauðsynjavörur. 2. Brezka stjórnin lofar að láta siglingar vorar frjálsar og tálma- lausar til annara landa en þeirra, sem eiga í ófriði við Breta eða standa i beinu sambandi við þær. 3. Brezka stjórnin lofar að kaupa af oss fyrir ákveðið verð það af afurðum vorum, sem af- gangs verði markaðinum í þeim löndum, sem flytja má íslenzkar afurðir til, tálmunarlaust af þeirra hálfu. og flýta fyrir afgreiðslu skip- anna af fremsta megni. Ut úr óvi88u — inn i trygD vi9- skiftasambönd. Það sem fyrir landsstjórninni hefir vakað — það sem hiin nú sætir árásum fyrir — er þetta: I stað hins ótrygga ástands, sem var og hlaut að leggja viðskifti landsins í kalda kol fyr eða síðar, ef ekkert var að gert — hefir hún reynt að skapa ástand, sem trygði landsmönnum eins góð skilyrði fyr- ir tálmunarlitlum viðskiftum, eins og kostur var á, með þeim horfum, sem fyrir hendi eru. Árangurinn af samkomulaginu tel- ur »Landið« vera, að »samningarnir geri landinu margra miljóna króna skaða«. En þetta er órbkstutt og ábyrgðar- laust fleipur. Að líkindum mun reynslau sýna, að frekar verður um talsverðan hagnað að tefla en nokkurt tjón. Ótrúiegur barnaskapur. Eý þeir viiðulegu herrar, sem að Landinu standa, hefðu getað gert landsmönnum þau boð að koma af- urðunum til Þýzkalands, tálmunar- laust af hafnbanni Breta, þá væri enginn vafi á því, að um margra miljóna króna hagnað hefði getað verið að tefla fyrir landsmenn. En — meðan vitanlegt er, að Bretar munu gera sitt itrasta til að stöðva flutning allra afurða frá land- inu, leggja hald á þær um lengri eoa skemmri tíma og taka þær svo, ef til vill að lokum verði, sem alger óvissa er um, hvert verður — þá virðast líkurnar vera meiri fyrir stór- gróða af samkomulaginu, þegar á alt er litið, heldur en að landsmenn bíði nokkurt tjón. Og að hugsa sér það, að sama verðlag geti haldist á vörum hér, eins og ástæður eru nii, og t. d. á Norðurlöndum, þar sem Bretum er ókleift að tálma flutningi varanna til óvinaþjóða þeirra, það er barna- skapur einn. Og enn meiri barnaskapur er að halda, að vátryggingarfélög fáist til að vátryggja vörur á sama hátt og áður — með þeim horfum, sem nú eru. Landráöum næst! Stök óráðvendni, þekkingarleysi eða blind heift til þeirra manna, sem að samkomulaginu standa — hefir hleypt »Landinu« lit í tilraun, sem gengur landráðum næst 1 Það reynir sem sé að koma því inn hjá lesendum sinum, að það sem gerzt hefir í þessu máli sé hlutleysisbrot. Annar eins skortur á ábyrgðartil- finning — og lýsir sér í þeirri stað- hæfing, mundi naumast hugsanlegur í nokkuru öðru hlutlausu landi — hjá blaði, sem við opinber mál fæst af nokkurri samvizkusemi. Eý hér væri um hlutleysisbrot að tefla — þá væri það sjálfsögð skylda hvers manns að gera sem minst úr því broti opinberlega til þess að skaða ekki land sitt um skör fram. En að likindum veit blaðið, að það er tilbúningur einn, að hér sé um hlutleysisbrot að tefla oghugsar Tilkynning Nýjar vörubirgðir eru nú komnar til v. s. n af fiestum nú fáanlegum Vefnoðarvbrum, í fjölbreyttu úrvali. Vegna tímanlegra innkaupa getur verzlunin boðið viðskiftamönnnm sín- um þau beztu kaup sem völ verðnr á i ár. Ennfremur hefir verzlunin: Papp og ritföng, Sólaleður og skósmíðavörur. Vandaðar vörur. Ódýrar vörur. Yerzlunin Björn Kristjánsson, Reykjavík. Bakarasveinn. Duglegur bakari getur fengið atvinnu um lengri tíma hjá Johan Sörensen bakarameistara í Vestmann- eyjum. Sími V. E. 45. að eins sern svo, að það geri ekkert til út d við, þótt inn á við sé reynt að vinna stjórninni tjón með því að reyna að telja kjósendum tru um að svo sé. Tilgangurinn helgar meðalið. »Hlutleysis-brotiB<! Þetta tilbúna »hlutleysis-brot« á, eftir ummælum »Landsins«, aðkoma fram í tvennu: í ýyrsta lagi því, að vér höfum gert »einhliða verzlunarsamninga við Englendinga (og bandamenn þeirra), lofum þeim vörum vorum gegn ákveðnu hámarksverði, er þeir ákveða, og skuldbindum oss til að selja eng- an hlut til þeirra þjóða, er í ófriði eiga við þá . . .« Þetta, sem hér er skirskotað til i »Landinu«, er beinn tilbúningur, sem á sér ekki nokkurn stað. Enginn »verzlunarsamningur« hefir verið gerður! »Samningar« eru ekki rétta orðið, heldur er um að tefta vilyrði frá hálfu Breta um ýmiskonar hagræði okkur til handa — gegn því, að skip héðan komi við i brezkri höfn — á austur leið. Engum vörum hefir verið lofað til Englendinga 1 Engin skuldbinding verið gefin um, að selja ekkert til þeirra þjóða, sem eiga i ófriði við Englendinga! Svona er nú samvizkusemin í bollaleggingum »Landsins« i þessu atriðinu. í öðru lagi á hlutleysis-brotið að koma fram i reglugjörðinni, sem út hefir verið gefin og felast í þvi, að í fyrstu prentun hennar hafði, staðið,- að brezki ræðismaðurinn eigi að samþykkja undanþágu frá ákvæðum um, að skip skuli koma við í brezkri höfn. Þetta ásamt nokkurum öðrum atriðum, sem láðst hafði að athuga nákvæmlega i fyrstu útgáfu — var leiðrétt þegar í stað og reglugjörðin, gefin út af nýju (sjá ísafold í dag) og fyrri prentunin lýst ógild. í stað þess að skýra hlutdrægnis- laust frá efni núgildcmdi reglugjörðar um þetta atriði, reynir blaðið að telja mönnum — og þar á meðal Þjóðverjum — trvi um, að pvert of- an i orð reglugjörðarinnar felist í henni atriði, sem blaðið vill reyna að gera að hlutleysis-broti. Hverjum þetta athæfi blaðsins á að koma að gagni — mun erfitt að gera sér grein fyrir. En vist er um það, að þjóð vorri er það ekki gagn eða sómi -~ heldur stór-vansi! . Afskifti velferDarnefndar. »Land«-iitsmíðin endar á pvi, að því er lýst sem hinu »furðulegasta af öllu«, að ráðherra skuli ekki hafa kvatt alpingi saman og lagt undir samþykki þess þetta samkomulag! f Veit þá ekki Landið, að siðasta alþingi kaus »velferðarnefnd« svo- nefnda til ráðuneytis stjórninni ein- mitt um slík og þvilík efni, sem hér er um að tefla? Og þessi nefnd, skipuð af öllum flokkum, hefif verið með 1 ráðum frá upphafi þessara málaleitana. Og velferðarnefndin hefir einróma lagt sampykki sitt d samkomulagið við Breta! Hverjum á þjóöin aB trúa? Stjórn landsins hefir haft þetta afar-mikilvæga og viðkvæma við- skiftamál til ihugunar og rannsóknar um langa hrið. Hún hefir sent trúnaðarmann til Lundúna til enn frekari rannsóknar og umleitana við hina brezku stjórn um sem bezt kjör fyrir íslénzk við- skiíti. Allar skýrslur og skilriki, sem að þessu liita, hafa síðan verið lögð fyrir fulltriianefnd alþingis — »ráðu- neyti ráðherrans« í utanríkismálum,

x

Ísafold

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Ísafold
https://timarit.is/publication/315

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.