Ísafold - 19.07.1916, Blaðsíða 2

Ísafold - 19.07.1916, Blaðsíða 2
ISAFOLD Ásg. G. Gunnlaugsson & Co. Austarstræti 1, Reykjavík, selja: Vefnaðarvörur — Smávörur. Karlmanna og unglinga ytri- og innriíatnaði. Regnkápur — Sjóíöt — Ferðaföt. Prjónavörur. Netjagarn — Línur — Öngla — Manilla. Smurningsoliu. Vandaðar vörur. Sanngjarnt verð. Pöntunum utan aí landi svarað um hæl. mentum, blaðamensku og stjórnmál- um íslands. Og það er eðlilegt, að slikur maður sem hann hafi fengið ærið misjafna dóma. Það er sam- eign hans og allra þeirra, sem að nokkuru riði fást við þjóðmál. }. Ól. hlaut samt flestum samtíðarmanna sinna misjafnari dóma og meira aðkast andstæðinga sinna en aðrir. A þvi átti hann sjálfur tals- verða sök. þvi að hann var ákaflega hvassyrtur í þeirra garð, ef nokkuð harðnaði stjórnmálasennan svo að í rithætti hans var stundum ekki þekkj- anlegur hinn prúði og hægláti dag- farsmaður, sem í honum bjó. Sá, sem þetta ritar, fekk í byrjun sinnar blaðamensku á þessum tökum J. Ól. að kenna, og mörg hafa bit uryrðin farið milli hans og þessa blaðs, bæði fyr og síðar. En svo er það og mun víst lengstum verða um persónudeilur í blöðum. Þær svíða í svip, en gleymast ótrúlega fljótt. Visan, sem J. Ól. hefir um sjálf- - ,an sig gert: »En sár hvert, sem eg lét blæða, er sverðið klauf fjandmanns rönd„ það vildi' eg, ef gæti' eg, græða og gefa' honum bróðurhönd« — hún hefir eigi verið nein augna- bliks-»stemning« hjá honum. Það munu flestir andstæðingar hans í stjórnmálum fyr og síðar geta tekið undir. Og þótt ísafold sé eigi blind fyrir bláþráðunum í æfistarfi Jóns Ólafsson- ar, þá vill hiin við andlát hans telj- ast í þeim hópi, er beygir sig fyrir og dáist að hinum nær einstæðu fjölbreyttu hæfileikum og snild, sem J. Ól. átti til, hvort heldur var við bókmentastörf, blaðamensku eða stjórnmál. Vér getum eigi stilt oss um að lokom, að tilfæra hér kveðju-orð, sem ísafold, fyrir munn stofnanda sín og þáverandi ritstjóra, árið 1890 kvaddi Jón Ólafsson með, er hann hélt til Vesturheims. Björn Jónsson, sem þekt hafði J. ól. nájð frá æskuárum i skóla, flutti til hans ræðu í skilnaðarsamsæti, sem Reykvíkingar héldu J. Ól. 1890. Agrip af þeirri ræðu er prentuð í ísafold 22. marz 1890 og er megin- kaflinn á þessa leið: RæSumaður (B. J.) kvað fornaldar- rithöfund, ef upp væri risinn úr gröf sinni, mundu að öllum líki»dum kjósa sér J. Ó. ölJum öðrum íslendingum fremur, er nú væri uppi, til þess að skrásetja BÖgu hans; svo margt hefði á daga hans drifið, er sögulegt mætti heita í svipaðri merkingu og fornkappa- sögur vorar. Að vísu hefði hann eigi \ gjörst vígamaður á barnsaldri, eins og Egill Skallagrímsson; en langt fyrir innan tvítugt hefði hann samt hafið J)au vígaferli, er komin eru í staðinn fyrir vopnaburðinn í fornöld: orðavíg blaðamanna, þar sem hann hefði gjörst blaðamaður á þeim aldri, löngu fyr en dæmi væri til anuars hér á landi og þótt víðar væri leitað. Ærið hefði hann og átt sökótt alla tíð. Að fám árum liðnum hefði hann farið útlagur, til Noregs, og skömmu þar eftir í aðra heimsálfu. Þar hefði hann gjörst nokk- urs konar landkannandi og verið kom- inn fyr en nokkurn varði út á heims- enda, Eftir heimkomu sína aftur til fósturjarðar sinnar hefði hann gjörst landvarnarmaður, — ótrauður varnar- maður fyrir frelsi hennar og róttind- um í ræðum og ritum, sem blaðamað- ur og þingmaður. Oft hefðum vór dást að því, hve fimlega og vasklega hann hefði vopnunum beitt, — vopn- um mælskunnar í ræðu og riti. Sam- merkt ætti hann við Þorgeir Hávars- son í þv/, að ekki kynni hann að hræðast, en honum hefði líka, að sum- um fyndist, kipt það í sama kynið, að ekki þyrfti stundum anuað til sakar en að Hggja vel við höggi, eins og smalamaðurinn, sem studdist fram á staf sinn og Þorgeir hjó. En ólíkt væri það samt með þeim Þorgeiri, að þa'r sem hann lagðist þar á lítilmann- ann, er hann hjó smalamanninn, þá væri hins skaplyndi miklu fremur það, að halda hlífiskildi fyrir þá, sem lítils væri um komnir. Vel og drengilega hefði hann oft við kaunin komið á þjóðh'kama vor- um; og þó oss hefði stundum virzt hann beita hnífnum líka við það, sem heilbrigt var, þá væri oss nú hitt minnisstæSara, hve ant honum hefði jafnan veriö um veg og gengi fóstur- jarðar sinnar, og hve vasklega hann hefði gengið fram i brjósti þeirrar fylk- ingar, er afla vildi henni nauðsynlegs sjálfsforræðis og hvers kyns frama. A honum ætti fyllilega heima þessi (eða þvílík) orð s k á 1 d 8 i n s Jóns Olafssonar: Hann hefir ei æðrast þótt ínn kæmi sjór og endur og sinn gæfi á bátinn. Frakkneski ræðismaðnrinn hér, herrá Aljred Blanche, hefir ver- ið kvaddur til annars og meira kon- súlsembættis en hér, nú nýlega. Á hann að gegna ræðismensku fyrir Frakka í borginni Kap Town í hinni brezku Suður-Afríku. Óráðið mun samt enn hvenær hr. Blanche "fer héðan. Hr. Blanche hefir getið sér hvers manns hróður hér, þeirra er við hann hafa kynst, sem sannur heið- nrsmaður í hvívetna og mun hans, frúar hans og fjölskyldu mikið sakn- að við brottför þeirra. Brottnám Ffóru. Ekki verðnr mönnum um annað tíðræddara sem stendur, en brottnám Flóru um daginn hér við strendur íslands og hrakninginn, sem hinum mörgu farþegum heflr þar með ver- ið bakaður, þeim til tjóns, sennilega bæði á heilsu og fjárhag, og stór- felds óhagræðis á alla lund. Það tiltæki hins brezka liðsforingja þykir, sem eðlilegt er, óverjandi frá hverju sjónarmiði sem skoðað er, og ekki sízt nú, svona, rétt ofan í gert samkomulag milli hinnar ís- lenzku stjórnar og brezku stjórnar- innar, þar sem því er heitið af brezkri hálfu að greiða sem bezt fyrir skipum, sem til eða frá íslandi sigla. Um sjálft brottnámið tjáir eigi lengur að fást, það verður ekki aftur tekið. Nú veltur á því, að vel sé fylgt eftir af hlutaðeigandi stjórnarvalda hálfu, að veslings hraknings-fólkið á Flóru komist sem fyrst leiðar sinnar og verði bætt svo, sem auðið er, tafir og tjón, sem það ófyrirsynju hefir fyrir orðið. Það mun nú óhætt að fullyrða, að landsstjórn vor hefir gert alt,,sem í hennar valdi hefir staðið hingað til, til þess að stytta Flóru-farþegun- um þeirra ströngu útivist, þótt eigi hafi mikinn árangur borið enn. Stjórnin símaði þegar til Björg- vinjarfélagsins um að láta Flóru fara beint frá Lerwick til SigLufjarðar, en félagið neitaði. Og eftir simfregn- um frá sendimanni íslands í Lundún- um, herra Birni Sigurðssyni — mun Flóra þegar losnuð úr Leirvíkur- vistinni og komin til Bergen. Það- an hefir Björgvinjarfélagið símað af- greiðslumanni sínum hér, hr. Nic. Bjarnason, að skipið muni tilbúið til íslandsfarar kringum þ. 24. júlí. Vikuvist óvænta hafa því Flóru- farþegarnir í Noregi, sem ætti að geta orðið þeim hvíld eftir sjóvolk- ið, ef eigi eru alveg skotsilfurslausir. Að vorum dómi mundi lands- stjórn vor vítalaus, þótt hún ábyrgð- ist kostnaðinn allan við hina nauð- ugu utanför farþeganna — upp á væntanlegar sárabætur frá brezku stjórninni. En fyrir því má með engu móti ráð gera, að þær komi eigi í fullum mæli — eins og alt er í pottinn búið. Ef stórþjóðarskip heíði hér átt hlut að máli, mundi hver ófriðar- þjóðin sem var, flýtt sér að bæta fyrir. En til Breta, »verndara smá- þjóðanna« má eigi, að : óreyndu, beina þeim tilgátum, að þeir láti á sér standa um þetta, þótt smáþjóð eigi í hlut. Það yrði saga til næsta bæjar í blöðum veraldarinnar, því að svo er vaxin þessi Flóru-taka, að mikla at- hygli hlýtur að vekja víðsvegar um heim. Bafveitur í kaupstöðum. Á Húsavík er nú verið að gera rafveitu. Sér Guðm. Hlíðdal um verkið, með forsjá Jóns Þorláksson- ar fyrir sýslunefndar hönd. Til muo og standa á næstunni að ísafjörður fái rafveitu. Kostnað- aráætlnn þegar gerð af Guðm. Hlíð- dal verkfr., og því ekki annað eftir en að samþykkja! Og ekki hætta á öðru en ísafjörður tylli höfuðstaðn- um aftur fyrir sig í þessu efni. ¦ TJmi Eiríksson \ Q TJusturstræti 6 Q O ^jffGjnaéar- cPrfóna- og Saumavörur Q ? Tá hvergi ódýrari né betri. f\ þvotía- og <3CrQÍnlœÍisv@rur J^j beztar og ódýrastar. SJSaififöng og *£œfiifœrisgjqfir hentugt og fjölbreytt. Sonni, í blaðinu »The Light* birtast oft- lega skrítnar smásögur frá dulrænu fólki, sem segir »fréttir af framliðn- um«. Og þótt sumar beri með sér merki mjög kynlegra vitrana, eru aðrar svo merkilega fallegar, að jafn- vel þeir, sem engu trúa, finst synd að vefengja þær. Meðal þeirra er sagan um drenginn Sonna (Sunny, af sól, á ensku) og móður hans. Það er hún (hefðarfrú ein á Englandi), sem segir frá. Hún misti son fyrir allmörgum áium, 13 á;a gamlan, er var augasteinn hennar; varð henni svo sár missirinn, að henni var varla ætlað líf. Kona ein, er þótti góður miðill, reyndi að hugga hana og kendi henni að nota tæki það, er margir spiritistar nota, er kallast plancheíta. Óðara fór Sonni litli að ávarpa mömmu sína. Lengi gekk þeim nokkuð stirt, og vil eg þýða hér dálítinn kafla úr hennar löngu og itarlegu frásögn: »Eftir að ár var liðið og eg hafði fyrir löngu sannfærst um, að það var hann Sonni, byrjaði hann að lokum hvers viðtals að spyrja mig og segja: »MammaI Þykir þér nú vænt um, að guð tók mig?« Eg gat lengi, lengi ekki fengið af mér að svara því játandi, heldur svaraði á þá leið: »Einhvern tíma kemur að þvi, elsk- an mín — einhvern tíma«. En aft- ur og aftur kom sama spurningin hjá honum. Hægt og seint lét eg mér skiljast, hvað eðlilsgu lífi barnið hafði að hrósa, og hvað hann langaði til að eg segði, að eg léti mér lynda, að' hann kæmi ekki aftur, svo og það, að því færi fjarri, að hann væri al- veg frá mér farinn, tók eg loksins að kannast við þann sannleik, að barninu liði vel — eins og hann sagði. En fyrstu mánuðina þoldi eg mikla kvöl og mæðu. Eg þurfti t. d. svo mörgu að ^Jeyma. Fyrst þeirri fjar- stæðu að ímynda mér, að hinn litli sonur minn væri orðinn annar Saló- mon að vísdómi, að allir hlutir lægi opnir fyrir honum, þ. á m. alt, s'em gerðist í viðri veröld; að hann vissi Óorðna hluti, að hann myndi alt, hvern einasta ómerkjanlegan hlut iir lífi hans og aldrei skeika, og ekki sízt, að hann væri orðinn fullkom- inn og framúrskarandi í allri hegðun sinni og háttalagi; ennfremur að hann væri orðinn fráhverfur öllu vastri hérna megin, nema því allra hátíðlegasta, með því hann nú væri sí og æ að syngja sálma og heilög ljóð, eins og við, sem alist höfum upp við rétttrúarkenningar, höfum vanist á að hugsa okkur. En hverju mæti eg í þess stað? Hvílíkri opinberun sannleikans — því svo nefni eg það —, ekki fyrir setta og röklega tilsögn, er mér væri veitt með varúð og gætni af þrosk- uðum »anda«, er þekti fávizku mína og erfiðleika. Nei, heldur mæti eg barni, sem svarar mér og ritar eins og ánægt og glaðsinna barn, sem þó stundum firtist við mig og mis- líkar, — barn, sem var svo áfjáð í- að se^ja mér frá öllum sköpuðum hlutum, er þvi var helzt í huga„. Lengi vel lét hann sér ekki segjast, að hann væri að fræða mig, móður sína; fór þá svo, að. dögum saman, varð ruglingur ur öllu, svo eg sleit samtalinu grátandi, og í líku ástandi fanst mér hann vera, því hann skrif- aði angraður: »Æ, móðir min! Þii efast um mig! Og nú er stóri veggurinn svarti kominn aftur jp milli okkar. Trúirðu ekki, að eg sé' hann Sonni sonur þinn ?« Prestur einn, roér skyldur, viidi fá að vita um þetta mál og vera viðstaddur. Hann trúði á ekkert dularfult — nema illa anda. Sonni sagði: »Láttn síra — ekki koma; hann gerir þér ilt«. Hann kom nú samt, setti upp- helgisvip og spurði hið ósýnilega barn: »Er Kristur sonur guðs?« Klerkurinn bjóst, að eg bélt, við einhverju óguðlegu svari, enda varð stundarþögn. Loksins skrifar Sonni: »Móðir mín! Trúir þá ekki sjálfur presturinn, að hann sé guðs sonur?« Prestur varð allur að smjöri og fór. Seinna breyttist hann þó og hélt að það hefði verið Sonni. Eítir því sem tímar liðu, fann eg betur og betur, að Sonni minn var sárlitlu nær að ráða gátur tilverunnar,. en þegar hann lifði hjá mér. Þetta leiddi til ýmislegs misskilning og vandræða. Þá ritaði hann eða spurði, hvernig hann ætti að vita það eða það. — »Eg er bara 13 ára; eg er enginn spekingur, eða á eg að spyrja kennarann minn?« Fram í tímann vissi hann ekkert. — Og samt sem áður komu stundum eins og leiftur hjá honum likt og spádómsgáfa, og kom jafnan fram. En oft var hann mis- tækur eða talaði af sér. Skapsmunir hans fundist mér óbreyttir; hann var einlægnin sjálf, en ófullkominn. Alt þetta fanst mér smámsaman eðlilegt, svo það gladdi mig. Bezt mundi hann og skildi þá, sem okkur höfðu verið handgengnir. Vikum saman kvaðst hann ekki geta séð Nelly litlu systur sina. Þótt hún sæti hjá mér. »Hún litur út eins og svartur hnoðri eða böggulU. — Hann hafði aldrei séð hana né pest í lífinu. Einusinni sagði eg við hann: »Attu ekki vængi, Sonni?« — Hann svaraði: »Hvað ætti eg að gera með vængi? Eg yrði þá að kreppa fæturna undir vængina, þegar eg flýgi*. — Frúin heldur svo lengi áfram. Loks kemur bróðir Sonna til sögunnar. Hann fór »yfrum« nýlega í stríðinu og talar nú fyrir þá bræður báða; tekur

x

Ísafold

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Ísafold
https://timarit.is/publication/315

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.