Ísafold - 02.09.1916, Blaðsíða 3

Ísafold - 02.09.1916, Blaðsíða 3
ISAFOLD lendinga, Lloyd George ráðherra, var líka, eins og Frakkarnir, málfærslu- maður alt þangað til hann tók við ráðherraembætti. Og þannig er um fjölmarga fyr og síðar, sem allir vita um, nema »Landið«. — Öþarft að minna á, til viðbótar, að forsœtis- ráðherrann danski, Zahle, var mál- færslumaður fram undir þann tíma, er hann varð fyrst ráðherra. Svo að ekki eiga »fordæmin« að hræða. Kunnuqur. Hólmar í Reyðarfirði voru 30. ágúst síðastl. veittir síra Stefáni Björnssyni fríkirkjupresti. Skipafregn. Gullfoss erá Akureyri í dag og fer þaðan á morgun; væntanlegur hingað 6. eSa 7. þ. m. 1 s 1 a n d fór í fyrradag frá Leith. Væntanlegt hingaS á mánudag. F i r d a kom í fyrradag meS kol til »H.f. Kol & Salt«. L a u r i t s, seglskip, kom meS cement i fyrradag til Hallgr. Bene- dikssonar. Dannebrog, seglskip, kom í nótt meS Timburfarm til Árna kaup- manns Jónssonar. Leiðrétting. í grein Á. Jóh. í síð- asta blaSi stóS: »óor5nar misfellur«, en átti aS vera: »áörðuar misfellur«. Messað á morgun í dómkirkjunn kl. 12 Bjarni Jónsson, ferming, — 5 Jóh. Þorkelsson. í fríkirkjunni í Reykjavík kl. 5 síra Olafur Olafsson. í fríkirkjunni í Hafnarfirði kl. 12 síra Ólafur Ólafsson. Ættarnafnið Ólafs hafa þau Hall- dóra Ölafsdóttir, kaupkona í Rvík, Runólfur Ólafsson skipstj. í Rvk, Guð- mundur Ólafsson óðalsbóndi í Nýjabæ og Björn Ólafsson skipstjóri í Mýrar- húsum tekiS sér og fengiS StjórnarráSs- staSfestingu fyrir. sé svo ýmislegt sem síðar kemur »mas« og »smælki« og »vaðall«, sem góðu kvæðin í bókinni drnkna í, eins og prófessorinn gefur í skyn, þá efast eg stórum um, að honum tækist »að gera manninn dýrðlegan*, sem honum þykir mér hafa mistek- ist, og ekki býst eg við, að Matthías yrði síður talinn »tækifærisskáld« fyrir það, þótt tekin væru í úrvalið þau kvæði, sem prófessorinn nefnir og öll eru tækifæriskvæði I Bágt á eg með að svara alvarlega þeirri athugasemd, að eg hefði átt að skíra upp kvæðið »Bragarbót«, því að ef það héti »Tungan«, þá mundi það skipa öndvegis sess meðal Matth. dýrustu Ijóða, en þarna drukni það í vaðlinum. »Vaðalinn« eru »Bragamál« og »Söngtöfrar«. Og eins og kvæði hækki í gildi við það að- skíra það upp! Þá eru prentvillurnar. Prófessorinn hefir fundið tvær, sem eg 1 er honum þakklátur fyrir. Þær eru báðar á bls. 138: »Dese- móna« fyrir Desdemóna og »1915« fyrir 1905. Mér þykir altaf fyrir, þegar prentvillur koma í bókum sem eg sé um prentun á, en það er ekki heiglum hent að komast alveg hjá þeim, og sumar eru ekki prófarka- lesurum að kenna, því að þeir leggja Hr. Guðm. Kr. Gnðmundsson kaup- maður hefir selt verzlun sína, Nýhöfn, hór í bænum, hr. Emil Strand. Hr. Bjarni Magnússon hefir keypt kaffihúsiS Nýja Land á Hótel ísland. Enn um hallærisvarnir. ÞaS er eðlilegt að tekið só til máls um þetta efni jafnmikið sem á því veltur. Séistakt tilefni er og til þess nú, þegar næsta alþingi á að taka ákveðna stefnu í því. Er því næsta áríðandi að lög sem það kann að setja bændum þar aS lútandi séu þannig úr garSi ger að þau reisi góðar skorður við hallærishættunni, en verði eigi ein- ungis til nýrra gjalda og þvingunar. Nokkrir hafa þegar ritað greinar í blöðin og komiS fram með tillögur, virðast þær vera sprottnar af áhuga og góðum vilja, en það mun vera tíð- ast að bændur sem rita í blöðin um mál er bændastéttina varða eru efna- menn og búa á, góðum jörðum og hættir þeim þá við að ganga út frá sinni eigin getu, en gleyma að setja sig inn í kjör og kringumstæður fá- tæku einyrkjanna á erfiSum og gæða- snauSum kotbýlum, en af því þeir eru svo margir (einyrkjarnir) á landi voru virSist ekki ósanngjarnt að taka nokk- urt tillit til þeirra þegar um lögákveð- in gjöld eða kvabir er að ræða. — Grein bónda í 43. tbl. ísafoldar hefir að geyma nýjar tillögur en jafnframt nýjar álögur, sem mörgum munu geta orðið tilfinnanlegar þó höf. geri lítið úr þeim. Bóndi leggur til að hver fjáreig- andi reiði í forðabúr 1 heyhest fyrir hverjar 10—20 kindur er hann telur fram á vorhreppsskilum og telur hann það engu muna þann sem fratn á að leggja. Þetta getur nú verið þar sem heyjajarðir eru góðar og mannafli nógur. — En nú skulum við athuga hvernig ástatt er á tiltölulega mörg- um býlum í hverri sveit. : Lítum fyrst á túnin þýfð og sein- unnin og oft í slæmri rækt, þá eru engjarnar reitingslegar og stundum langt á þær, en hestarnir eru fáir og bóndinn því nær einn við vinnuna, gengur því alt Beint og erfiðlega. Mjög víða slær maðurinn ekki yfir 2 kapla á dagáþeim engjum sem völ er á. Gerum nú ráð fyrir að bóndinn ekki síðustu hönd á verkið í prent- smiðjunni. Ef til vill væri rétt að leggja liflátshegning við prentvillum eins og kvað vera í Kína fyrir prent- villur í riti einu, sem stjórnin gefur út. En eg vil ekki láta hálshöggva mig fyrir þær prentvillur, sem ekki eru til nema í sál prófessors Ágústs Bjarnason. í ritdómi sínum um »Tólf sögur* eftir Guðm. Friðjóns- son i Iðunni I. 2 sagði hann, að prófarkalesarinn hefði gert höfundin- um slæman grikk með því að gera þúfurnar »óbyrjur« fyrir »óberjur«. Eg var þessi próarkalesari, og gáði eg undir eins að í handritinu. Þar stóð »óbyrjur«. Eg var að hugsa um að leiðrétta þetta, en nenti því ekki. Svo tók Guðm. Friðjónsson af mér ómakið, og af þessu varð fróðleg blaðadeila. Nú hefir pró- fessorinn gert samskonar uppgötvun. Hann segir, að kvæðið Skagafjörður hafi ekki mátt sleppa óskemt úr höndum mér: »Þar lítur skáldið fjörðinn, vötnin, Hólmann, hlíðar, en ætti að standa fjörðinn, Vötnin, Hólminn, hlíðar«, segir hann. Hvaðan veit hann nú þetta ? í Östlunds útg. stendur þetta eins og í úrvalinu. Og eg hefi spurt skáldið sjálft, hvernig hann hafi sett það og viljað láta það vera telji fram 40—50 kindur og flytji í forðabúr 4 kapla. Þá slær hann á tveim dögum og jafnlangur tími fer til að gera þeim að öðru leyti til góða og flytja á forðabússtaSinn. Hér er ekki farið með neina fjarstæðu og mundu stórbændurnir á góðjörðunum sannfærast um það, ef þeir legðu sig eftir að kynnast því. En allir sjá, að hér er ekki um smámuni aS ræSa fyr- ir þá sem engan tíma eSa engan hey- bagga mega missa. En þá getur hann líka fengiS hey úr forðabúrinu, þegar hann er orSinn heylaus, kunna ein- hverjir aS segja. Jú, þaS getur nú veriS. En er þá ekki ætlast til að hann borgi það með heyji aftur. Þannig heyhjálp hefir þráfalt orðið til þess beinllnis að binda menn á hey- leysisklafann fyrir fult og alt. En þó heyþiggjandi af forðabúi fengi að borga það á annan hátt er þaS afardyrt og óvíst aS það væri betra fyrir hann að fá hjálpina heldur en ef hann hefði fengið að eiga sína heyhesta sjálfur og nota tímaun óskertan. Aftur á móti finst mór heppilegt að bændur verði sér úti um 1/si til fóður- bætis í félagi jafnvel hvenær sem er, án þess að það væri þó bryn nauðsyn. Það getur mikiS hjálpaS surnum til aS forSast heyleysi og öSrum til aS koma fyrir sig fyrningum. Þessi aSferS »Bónda«, sem hann legg- ur til að notuð verði við að safna heyi í forðabúr, getur líka ýtt undir framteljendur, að svíkja framtal sitt, en nóg er gert að því af ríkum og snauðum, án þess lögin stuðli að því, þó óbeinlínis vseri. Annars er vandséð, hverja leið fara skal, þegar um hallærisvarnir er að ræða. Lög uni horfellir og forðagæzlu öll — svonefndar skoðanir — hafa hingaS til verið þýðingarlaust kák. Hefir ekki verið laust við, að manni þætti broslegt, er »skoðunarmennirnir« voru að ferðast um upp á kaup og fæSi, litu á heyin, gripu á nokkrum skepnum og nú síðast spurðu eftir matnum, sem til væri. En hvað gerðu þeir svo, ef hey og mat vatítaði 1 Ekkl neitt. Þeir gátu ekkert gert og reyndu það heldur ekki, og þó menn feldu úr hor, var því ekkert hreyft, sem líka hefði verið þýðingarlaust og ósann- gjarnt. Fæstir gera það að gamni sínu, aS drepa skepnur úr hor. Flest- um svíður þaS sárara en frá verSi sagt, óf svo tekst til, sem altaf verSur fá- tíðara, jafnvel þó menn verði heylausir, og fékk eg það svar, að hann hefði skrifað það og hugsað eins og það er prentað í útg. Hann telur sér heimilt að segja »Hólmann«, og hann átti ekki að eins við Héraðs- vötnin, þvi fleiri vötn blasa móti Mælihnúk en þau. Að hugsun skálds- ins hefir verið þessi sézt og á frum- útgáfu kvæðisins, sem var talsvert frábrugðin. Þar stendur »fjörð og vötn og hólm og hlíðar*. Ef prófessornum þóknast að skrifa oftar um rit, sem eg sé um prentun á, þá væri mér kært, að hann vildi halda sínum ímynduðu prentvillum hjá sjálfum sér. Hinar er mér þökk á að getið sé um. Loks er röðin á kvæðunum. Á engu hefir mig furðað meira í þess- um einkennilega ritdómi heldur en því, hvernig prófessorinn litur á þetta atriði. Hann virðist halda, að eg hafi gert kvæði Matthíasar blátt áfram ólesandi með röðuninni á þeim, því að það er röðin og aftur röðin, sem hann bölsótast yfir. Sjálfur vill hann raðakvæðunum eftirþeim einkunnum, sem hann gefur þeim — líkt og börnum á skólabekk — setja beztu kvæðin fremst, en hvert kvæði því aftar, sem hann telur það minna virði. Honum finst það ófyrirgefan- legt, hve aftarlega eg hafi sett þau kvæðin, sem hann telur bezt, og horfellis- og forSagæzlulögum að þakk- arlauBU. Eins er hætt við að forðabúrin ásamt þaraðlútandi væntanlegum lögum komi aldrei að tilætluðum notum nema að- eins lítilsháttar og þætti mór ekki und- arlegt þó margir og órðugir annmark- ar á þeim kæmi í Ijós þegar tii fram- kvæmda kemur. Og hvað ásetningu á haustin við- kemur þá er því þannig varið að menn geta ekki skert bústofn sinn stórkost- lega jafnvel þó þeir sjái sig fóðuitæpa. Það er vanalega haft svo mikið fyrir að koma upp nauðsynlegum bústofni að þörfin fyrir að skerða hann ekki um of og vonin um að djörf ásetning hepnist verður sterkari en óttinn við heyleysiavandræðin. Þessar og þvílíkar ástæður, er vert aS þeir athugi sem mæla meS þving- unarlógum er skerSa eignarétt og at- vinnufrelsi manna. ÞaS er síður en svo að eg álíti ónauð- synlegt að ráðgast um hvað gera skuli til að fyrirbyggja fellir og fóðurskort. Þvert á móti er þaS þakkarvert aS nokkrir menn hafa athugað málið og blóðin hafa flutt hugyekjur út nm landið til lesenda sinna, en eins og eg hefi tekið fram get eg ekki felt mig viS aSaltillögurnar sem fram hafa komiS þ. e. forSabúrin og eftirlit með ásetn- ingu. ÞaS mun sannast að forSabúrin reynast ófullnægjandi og ófmiklum kostnaði og erfiðleikum háð, og hvað eftirlitinu með fóðurbirgðum og ásetn- ingu viðvíkur þá er það víst að sum- staðar verður það meiningarlaust kák, en sumstaðar verður því framfylgt út í ystu æsar og þá oftast til bölvunar. Eg áh't þannig að hvorki forðabúr eða eftirlit eða nokkurskonar þvingun- arlög komi að tilætluðum notum, en aftur á móti virðist mór að aukin gras- framleiSsla só eina örugga leiSin til aS gera heyleysi og fónaSarfellir rækan af landi brott og aS það sem þing og stjórn geti gert fyrir hallærisvarnir só að gera bændum, smærri sem stærri, kleift að auka svo grasframleiðsluna að jörðin fullnægi fóðurþörfum ábúandans. Grasframleiðslan verður aukin ámarg- an hátt svo sem með girSingum, áveit- um og sléttum og útgræðslu túna. Af verður svo sárreiður af þvi, að hann fleygir bókinni. Eg held að hér sé á seyði spánný uppgötvun i fa^ur- fræðinni. Hingað til hefir reglan verið sú að raða nautnunum þannig að stigandi heldist: gott — betra — bezt, enda segir máltækið: »Stígandi lukka er bezt«. Menn byrja og ekki veizluna á kampavíninu, heldur drekka það þegar óæðri vinin eru gengin um garð. En nú kemur prófessorinn og snýr lögmálinu við: Minkandi nautn er beztl Trúi þeir sem trúa vilja. Eg held mér við gömlu regluna, og ef eg hefði imyndað mér, að almenningur læsi kvæðabækur í striklotu frá upphafi til enda, þá hefði eg talið mérskylt að fylgja henni eftir mætti. En eg hygg, að fáir séu svo óhagsýnir, að lesa kvæðabækur þannig, því að með þvi mundu þeir fyrirgera mikíu af þeirri nautn, er þeir gætu haft af lestrinum. Kvæði koma oftast sitt með hvert efnið, formið, blæinn, og fáir eru svo liðugir í snúningum, að þeir geti með fullri nautn skift svo oft um gang heila bók í gegnum. Eg held það væri góð regla að lesa aldrei nema eitt eða tvö kvæði í' senn. Eg hefi þvi ekki raðað kvæðunum með það fyrir augum, að þau yrðu öll lesin hvert á eftir öðru í einni andrá. En eg hugsaði allmikið um það, hvaða röð eg ætti að hafa á þeim. Mér var það ljóst, að öll flokkaskipun kvæða verður að miklu leyti handahóf, og sum skáld hafa vitandi vits raðað kvæðum sínum óllum búnaðarframkvæmdum er aukin og bætt ræktun og slóttun túna hin arðsamasta og notadrýgsta og ætti bændastótt vor að stefna að þvi að geta haft nægt fóður handa öllum skepn- um af slóttum og vel ræktuðum tún- um innan vandaðra girðinga. Þá fyrst er landbúnaðurinn kominn á sinn rétta rekspöl. En til þess sem annars vant- ar peningana. Peningarnir eru afl þeirra hluta cr gera skal, en þeir fást ekki, síst nema með óaðgengilegum kjörum. ÞaS er því hlutverk þings og stjórnar að ráða fram úr þessu vand- kvæði: Það verður áreiðanlega heppi- legasta hallærisvörnin að bændur geti fengið peninga með góðum kjörum til jarðabóta; jafnframt þyrfti að búa svo um hnútana að jarSabótaframkvæmdir efnalítilla bænda væri trygging fyrir láninu ef þeir hefSu ekki annaS aS setja aS veSi fyrir því. Æíti þettaaðgilda jafnt hvort sem bóndinn býr á sjálfs sín eign eSa annara. Væri gott ef heppilegar leiðir yrðu fundnar í þessu efni og vil eg mælast til að mór færari menn taki til máls og ræði hugmyndina. Mór dylst auðvitað eigi, að þetta verður komið f framkvæmd á stuttum tíma. Þangað til hlýtur gamla aðferð- in að r'kja, aS setja á vonina þegar annars er enginn kostur. En látum þaS vera sem styzt því þaS er neySar- úrræði. Við getum auðvitað margt hjálparlaust. Við getum oft orðið okkur úti um fóðurbæti og sparaS hey í tíma og eitt getum viS áreiSanlega varast, sem mörgum hefir kollsteypt, þaS er aS taka skepnur af öSrum til fóðrunar. ÞaS er sú mesta heimska sem bóndinn gerir, jafnvel þó hann hafi nóg hey. En vilji hiS opinbera hjálpa til hall- ærisvarna, þá hl/tur þaS aS verSa bezti styrkurinn aS efla möguleikana til aukinnar grasframleiSslu. 1S/T 1916. Valdimar Benediktsson frá Syðri-Ey. flokkunarlaust eftir því sem verkast vildi, og má finna þess ýms dæmi um merkar kvæðabækur innlendar og erlendar. Sumir raða eftir aldri, og aðrir skifta í einhverja flokka eftir efni kvæðanna, tildrögum, blæ eða öðru, en drýgstur verður oftast flokk- urinn: ýmisleg kvæði. . Þeir sem blaða úrvalsljóðunum með athygli, munu sjá, að fremst eru íslandsljóð, þá tímamóla eða há- tíðakvæði, þá kvæði um sérstaka. staði eða héruð á íslandi, þá kvæði er flest snerta önnur lönd, þá trúar- ljóð, þá ýmisleg kvæði, þá kvæði úr Skuggasveini og Grettisljóðum, þá kvæði til einstakra manna, þá kvæði um sögulegar persónur, og loks erfiljóð. — Þessa flokkaskipun ættu þeir sem þykir það nokkru skifta að bera saman við þá sem er á fyrri útgáfum af kvæðum Matth. og öðrum íslenzkum ljóðabókum. Eg vona þá, að menn sjái, hvort hún stendur þeim mjög að baki. — Sjálfur tel eg hana engan veginn algjörva, enda hefi eg engar flokks- fyrirsagnir haft. Eg hefi vandað þetta úrval eftir þvi, sem eg hafði vit til og vona, að það geti orðið mörgum að gagni. Takist prófessor Ágúst Bjarnason eða öðrum að gera ljóð vors ágæta þjóðskálds betur úr garði, þá mun eg fagna því eins og hverju öðru, er skáldinu má til sóma verða. Reykjavík, 27. ágúst 1916. Guðm. Finnbogason,

x

Ísafold

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Ísafold
https://timarit.is/publication/315

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.