Ísafold - 18.10.1916, Blaðsíða 2

Ísafold - 18.10.1916, Blaðsíða 2
IS A F OL D rni Eiríksson \ Tfusfurstræfi 6 ÍJ *í7a}naðar~ <$?rjona~ og Saumavörur \ hvergi ódýrari né betri. ZÁ þvotía* og cJCrainlœtisvorur beztar og ódýrastar. JSeiRföng og *£ceRifcQrisgjafir hentugt og fjölbreytt. Til athugunar. ískyggilegt ástand. Það virðist svo sem ýmsir af þeim mönnum, sem lagt hafa það fyrir sig hér á landi að fást við stjórn- mál, telji það hið eina nauðsynlega, sem eigi að ganga fyrir öllu, að finna vopn á andstæðinga sína. Þeir spyrja ekki um það, hvoit höggstað- urinn sé til, bara ef unt er að telja kjósendum trú um, að vopnið bíti. Aþreifanlegt dæmi þessa höfum vér í sennu þeirri, sem hafin hefir verið aðallega gegn ráðherra og Sveini Björnssyni út af »enska samn- ingnum*. Nú dirfist varla nokkur maður að neita því, að nauðsynlegt hafi verið að semja. Bretar tilkyntu það i vor snemma, að þeir ætluðu að hindra alla útflutninga héðan til Norður- landa og Hollands. — Og vér höf- um séð það til Breta í þessum ófriði, að þeir fylgja því eftir, sem þeir hafa ákveðið. — Það lá þvi við borð, að vér stæðum uppi markaðslausir fyrir ýmsar afurðir vorar, svo sem sild og kjöt. Við þessu vaið eitthvað að gera. Ella hefði orðið að leggja síldveið- arnar niður í sumar og allur sá fjöldi manna, sem við þær hafa atvinnu, hefði staðið uppi bjargarlaus undir veturinn, og botnvörpungarnir hefðu legið aðgerðalausir inni á höfnum. Við þessu varð eitthvað að gera; það var skylda stjórnarinnar, að bjarga við atvinnuvegum landsmanna. Og'til þess var gerður »samning- urinn« við Breta. — En — and- stæðingar stjórnarinnar þóttust sjá sér þarna leik á borði. Samningur- inn kom við- pyngjur landsmanna. Hann var því vopn, sem líklegt var að myndi bita á stjórnina. Fyrir þeim mönnum var það ekki aðalatriðíð, að bjarga atvinnu lands- manna — aðalatriðið var, að vekja vantraust á Einari Arnórssyni ráð- herra og Sveini Björnssyni, þing- manni Reykvikinga. Þess vegna var því haldið fram fyrst eftir að kunnugt varð um samningsgerðina, að stjórnin hejði flanað út í hana alqerlega að nauð- synjalausu, samninginn heföi aldrei átt aO gera, og með honum hefði stjórnin gert sig seka um hiutleys- isbrot og bakað landinu margra miljóna tjón. Þó furðulegt sé, þá hefir hvergi verið talað um þetta hlutleysisbrot annarstaðar. Þjóðverjar, sem það kom þó mest við, hafa ekki nefnt það á nafn, hvað þá aðrir. Þeir vita sem sé, að fyrst og fremst vaið ekk hjá því komist að gera samninginn og í öðru lat;i, að B;etir hlutu að hafa tögl og hagldir í þeirri samn- ingsgerð. Það er nú lika svo komið að því neitar enginn, að samningurinn hafi verið óumflýjanlegur. En er það ekki ískyggilegt ástand, að stjórnmálamenn skuli ekki hika við það, að segja þessa óbjákvæmi- legu og sjálfsögðu ríðstöfun ónauð- synlega, að eins af þeirri ástæðu, að þeir eru í öðrum málum andstæð- ingar þeirra manna, sem aðallega bera ábyrgð á samningnum, ein- göngu í þeim tilgangi, að rægja þá við kjósendur fyrir það, sem þeir að réttu lagi eiga þakkir skildar. Klaufalega samið? Norðmenn höfðu ekki samið við Breta, er stjórn vor gerði samning- inn við þá. Þá var það líka sagt í »Landinu«, að Norðurlönd væru »stóiveldi€, sem Bretar þyiðu ekki "til við. Svo voldugt stórveldi, að þau áttu jafnvel að geta verndað oss fyrir yfirgangi Breta, að eins af því, að þau þyrftu afurða vorra með — til að selja þær Þjóðverjum! Þvi var haldið jratn, að Bretar myndu ekki pora að loka Norðurlandamark- aðinum jyrir oss, vegna þesí að þeir óttuðust þetta stórveldi — Norður- lönd. En það er nii komið á dagian, að Bretar hafa ekki að eins þorað það, heldur hafa þeir einnig neytt Norðurlandastórveldin til að gera samskonar samning eins og vér höf- um gert. Þess vegna er nú ekki lengur unt að halda því fram, að hægt hafi verið að komast hjá þvi að semja. En þá er að fálma eftir einhverju öðru slagorði, og næst hendinni verð ur, að það hafi verið »klaufalega« samið. Matthias Þórðarson heldur þvi fram, að stjórnin hefði átt að senda nefnd sérfróðra manna til að semja við Breta. En stjórnin hafði sér til ráðuneytis hér heima sérfróða menn, útgerðarmenn hér úr bænum, ein- mitt þá menn, sem hlutu aO verOa fyrir mestu tjóninu af samningsgerð- inni, ef illa tækist til. Og ur því að þeir menn sáu ekki ástæðu ti! að senda sérstaka nefnd og trúðu Sveini Björnssyni fyrir simmngun- um, þá ættu þeir, sem engu tapa samninganna vegna, að láta sér þið lynda. Það er auðvitað hægðarleikur að s'i því fram, að klaufalega hafi verið sr.mið. En það er þó hætt við, að 1 eir, sem hæst hrópa um það, hefðu 'kki gert betur. Og ætli það fari ekki eins um það eins og samnings- þörfina, að þegar betur er að gáð, þá urðu samningarnir-að vera eins og Bretar vildu hafa þá. Samningar Norðmanna. Hvers vegna gátum við ekki feng- ið eins hátt verð og Norðmenn ? Er Bretum ver við okkur en þá? — spyrja þeir, sem mest er um það hugað að tortryggja. Norðmenn eiga stóran verzlunar- flota, sem þeir ekki að eins geta flutt allar afuiðir sínar á til Þýzka- lands, án þess að Bretar geti lagt nokkrar hömlur þar á, og flutt það- an kol og ýmsar aðrar nauðsynjar, en Bretar eru einnig mjög upp á hann komnir um aðflutninga til Bretlands. Það er jafnvel mál mannri, að ef til ófriðar dragi milli Breta og Norðmanna, þá mundi það verða Bretum hinn mesti hnekkir, vegna þess að þeir hefðu þá hvergi nærri nógu mörg flutningaskip — Og auk þess hafa Norðmenn her og herskipaflota, sem Bpetar kjósa heldur að sitji hjá í ófriðnum en að fá á móti sér. Það ætti því ekki að vera erfitt að skilja- það, að Norðmenn geti teygt Breta lengra en íslendingar, sem eiu nær algerlega upp á aðra komnir um alla aðflutninga, ekki geta komið frá sér einum bátsfarmi nema í gegn um greipar þeirra, eiga engan flota, engan her, og Bretum má algerlega á sama standa um, hvoru megin hryggjar liggja. Bretinn segir, að við getum verið ánægðir ef við fáum það verð fyrir afutðir vorar, að vér höfum tiltölu- legan arð af atvinnurekstri vorum við það, sem hann er í venjulegu árferði. Og það höfum vér með því verði, sem vér nú getum fengið fyrir afurðirnar og meira. Of snemma samið. Þá er það eitt, sem slegið er fram, að of snemma hafi verið samið. Ef vét hefðum dregið að semja þangað til Noiðmenn sömdu í ágústmánuði, mundum vér hafa getað fengið hærra verð, ef til vill eins hátt verð og Norðmenn. En hve mikið skyldu Norðmenn nú hafa grætt á því að fresta samn- ingum þangað til í ágúst i sumar? Það er líklegt að þeir hafi fengið eitthvað hærra verð fyrir afurðirnar en þeir hefðu fengið fyr, en hve miklu minni hafa afurðirnar orðið, einmitt vegna samningsleysisins — og hve miklu ógreiðari bafa sam- göngur þeirra á sjó orðið fyrir þær ? Af hverju stafaði síldartunnuleysið hér í sumar? Ætli það hafi ekki verið af því, að tunnurnar voru all- ar fluttar á norskum og sæoskum skipum, og af því að Norðmenn og Svíar höfðu engan samning gert? — Og hve miklu meiri hefði sildarafli Norðmanna hér i sumar orðið, ef þeir hefðu altaf haft nógar tunnur? — Ætli sá mismunur vegi ekki nokkurnveginn upp á móti verð- muninum? Það verður ekki annað séð, en að þessar tunnuskipatökur Breta hafi einmitt stafað af því., að Norðmenn höfðu engan samning p.ert við þá. Hver ætti ástæðan að vera önnur? Það er að minsta kosti víst, að eftir að samningurinn milli Norð- manna og Breta var gerður, var ekki eitt einasta norskt tunnuskip taftð aj Bretum. Það er því lítill efi á því, að þeg- ar alt kemur til alls hafa Norðmenn tapað meiru en þeir græddu á því að fresta samningunum. Því það eru ekki að eins tunnuflutningar þeirra hingað til lands, sem hafa verið tafðir, heldur því nær allir flutningar þeirra. Eins og kunnugt er urðu milli- landaskip vor fyrir miklum töfum í Englandi i hverri ferð, alla tíð þang- að til samningurinn var gerður, en siðan ekki. Ásg. 6. Gunnlaugsson & Co. Ansturstræti 1, Reykjav/k^ selja: Vefnaðarvörur — Smávörur. Karlmanna og unglinga ytri- og innritatnaði. Regnkápur — Sjóíöt — Ferðaföt. Prjónavörur. Netjagarn — Línur — Öngla — Manilla. Smurningsoliu. Vandaðar vörnr. Sanngjarnt verð, Pöntunum utan af landi svarað um hæl. 1 Ráð i tíma tekið. Úr því að samninginn varð að vgera, þá ligqur það í augum uppi, ^að hann átti að gera einmitt á þeim tima sem hann var gerður. — Það var um það leyti, sem botnvöip- ungaútgerðarmennirnir voru að búa sig undir síldveiðarnar. Menn muna það sjálfsagt, að það var mikið um það talað í vor, hvort nokkuð myndi verða úr síldveiðun- um. Útgerðarmenn sáu fram á það, að ef ekki yrði á einhvern hátt ráð- ið fram úr vandræðunum sem stöf- uðu af flutningabanni Breta til Norð- urlanda, þá yrði ekkert viðlit að »gera út í síld«. Ef dregið hefði verið að semja fram í ágúst, þá het'ði það að líkindum verið orðið of seint, því enginn botnvörpungur hefði byrjað síldveiðar í þeirri óvissu, og allir þeir sem atvinnu hafa af síldveiðunum, hefðu staðið uppi verklausir. Eða útgerðarmenn hefðu sætt svo lágum tilboðum eimtakra »spekúlanta« í síldina, að þeit hefðu orðið að lækka kaupgjald við vinn- una. Og þeir einu sem hefðu grætt á því, hefðu orðið þessir spekúlant- ar, sem svo hefðu getað selt síldina, er samningarnir voru komnir á. Og einmitt þessir spekúlantar eru þa.ð, sem reiðastir eru yfir samningsgerð- inni, því þeir hafa mist spón úr ask- inum sínum. Þeir spekúlantar eru það vafalaust, sem komið hafa á stað skrifi Matthiasir Þórðarsonar, því hann er ekki síður þeirra erindreki en Landsins. Og einn þessara spekvá- lanta mun ráða ekki minstu um það, hvernig málgagn svokallaðra Þversum- manna hér i bænum hefir snúist við þessu máli. En hvort var meira um vert, aO bjarga við aðal-atvinnuvegum lands- ins, aO koma í veg fyrir það, að allar sá fjöldi verkafólks, sem hefir atvinnu af síldveiðunum, yrði at- vinnulaus í sumar, svo að margir, sem annars komast vel af, hefðu óumflýjanlega orðið að leita á náðir sveitarfélaganna undir veturinn, — eOa að fylla pyngjur þeirra örfáu manna, sem hugsanlegt var, og þó ekki víst, að hefðu getað haft hag af þvi að samningunum yrði frest að þangað til þeir væru búnir að binda útgerðarmenn við smánarboð í aflann? Það skiftir litlu máli, hvort þessir fáu menn eru danskir eða íslenzkir — þeirra hagur er ekki hagur þjóð- arinnar. Stjórnin lét sér meira ant um hag þjóðarinnar. Kjósendur eiga að skera úr því, hvort það hafi verið rétt. Þeir skera úr því með þvi að kjósa Einar Arnóisson og Svein Björns- son aftur á þing. Þá menniná, sem framar öllum öðrnm sýndu þá fyrir- hyggju, að semja við Breta áður en pað var orðið um seinan. Kjósenda fundurinn í Bárubúð. Vaxandi fylgi M. Bl. og Sv. Bj. Eins og auglýst var í síðasta blaði, buðu þeir Magmís Blöndahl og Sveinn Björnsson til fundar í Bárubúð á laugardagskvöldið til umræðu um brezlcu smnningana. Var fundurinn rajög vel sóttur og er enginn vafi á því, að hann hefir orðið til að auka þeim M. Bl. og Sv. Bj. fylgL Frummælandi var Sveinn Björnsson og næstur honum tal- aði Einar ráðherra Arnórsson. Sýndu þeir ljóst og stillilega fram á hinar óumrœðilegu mtléysur í grein vesalings »erindreka« Fiski- félagsins og efumst vér eigi um, að allir þeir, er hlýddu- á ræðu þeirra með athygli, hafa sann- færst um: að óhiákvæmilegt var að semia,. ef eigi átti að láta atvinnuvegí vora stöðvast, að samningarnir eru svo' hag-- feldir oss sem framast var unt eftir ástæðum. Einn fundarmanna, ritstjóri Dagsbrúnar, reyndi að tortryggja'- samningana í augum alþýðu, með! því að benda á, að »alþýðuvin-- irnir« Jón Magnússon, Sveinn Bjórnsson, Thor Jensen, Th. Tbor- steinsson, Jes Zimsen og Magnús- Einarsson hefðu verið með í ráð- um um þá. En þessi tortrygg- ingartilraun lians snerist mótí honum, því að Sv. Bj. benti hon- um á, að ef elcki hefði verið sam- ið, hefði alþýðan hér í Eeykjavik nú staðið uppi atviimulauH, Og þetta gat »alþýðuforínginn«: 0. Fr. ekki vefengt. Engir >Landráðamenn« höfðui árætt á þenna fund nema ritstj, Landsins og hafði hann ekki eitfc orð að segj'a til varnar fásinnu- framkomu blaðsins. Enda er það nu að verða sammæli allra heið- virðra og skynsamra manna, að hátterni blaðsins í þessu »samn- ingsmáli« sé frá upphafi til enda> ósæmilegt og ekki blaðinu ar> þakka, að eigi hefir valdið stór- tjóni fyrir þjóðina — í viðbót við skammarblettinn, er það hefir sett á stjórnmálalíf vort. Nokkuð var rætt um önnur mál á þessurn fundi og bar eigi á öðru en fundarmönnum félli vel í geð tillögur og ummæli þingmannaefna Sjálfstæðismanna.

x

Ísafold

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Ísafold
https://timarit.is/publication/315

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.