Ísafold - 28.10.1916, Blaðsíða 2

Ísafold - 28.10.1916, Blaðsíða 2
IS A F OL D l'/2 miljón manna að vinna ^ioo af hinu hertekna landi. — En dæmið um VsVo aí landi Bem kostaði V2 miljón manna er ekki alveg eins einfalt og manni virðist í fljótu bragði. Þaðervíst og satt að Þjóðverjar hafa við Somme alt af hopað hingað til. Haldi því áfram, er viðbúið að það hafi ábrif á framtaksþrek og þolgæði dátanna. Hervísindin hall- ast mjóg að því, að ekki verði veiknað með tölum oglinumhvern- ig fara skuli að; tillit verði og að taka til þess, að sálarástand hermannanna sé í sem beztu lagi, þeir tapi ekki trúnni á »mátt sinn og megin*. — Af þvi eru og sprotnar allar flugufregnirnar og missagnirnar, er hernaðarþjóðirn- ar koma á loft, sér í vil, og her- mönnum sínum til uppörvunar. Nýlega kom sú fregn til Amst- erdam, að Þjóðverjar hefðu látið það boð ut ganga, að alt skyldu- lið þýzkra liðsforingja, og aðrir Þjóðverjar, er flutt hefðu tilBelgiu, yrðu að vera komnir til Þýzka- lands fyrir 1. okt. — Ástæðan fyrir skipun þessari er ókunn, en sú getgáta fylgdi fréttinni, að Þjóð- verjum þætti varlegra að vera við þvi búnir að flytja bækistöð sína alla úr Belgíu. Frá Bretum. Ensk blöð hafa undanfarið fjall- að mikið um það nauðsynjamál, hvernig auka ætti herinn. Ekki væri það nóg, að þeir hefðu komið nægilegum herafla af stað í bili, heldur þyrfti nægur forði æfðra manna að vera til taks, er þar að kæmi. 3 leiðir þóttu mögulegar, til þess að auka útboðið og hækka aldurstakmarkið upp til 45 ára, þ, e. að menn til þess aldurs yrðu herskyldir; að bjóða út lið á ír- landi, eða að herða á kröfunum innan hinua núverandi aldurs- takmarka, þ. e. að margir þeirra er undanþágu hafa fengiðhingað til, t. d. vegna þesa að þeir hafa verið opinberir starfsmenn, þeir verði nú teknir í herinn. Var sú leiðin kosin, og búaBt Bretar við, að fá á þann hátt, 1 miljón manna upp úr krafsinu, er sé bú- inn til bardaga 1. júni næsta ár. Loftárá8Ír. Aðfaranóttina 25. sept. gerðu Georges, sera aí' mörgura áhangendum sínum eru skoðaðir litlu óakeikulli í kenningum sínum en páfinn er skoð- aður meoal kaþólskra manna. Þetta trúnaðartraust gefur þessum flokkum afarmikinn styrk í hinni pólitisku bar- áttu, og er það vísu ekki illa farið, því að markmið þeirra beggja er gott og göfugt, aS stuðla að meiri jöfnuði og réttlœti í fólagslífinu, en hins vegar hlýtur það að gera þá einstrengings- lega og óbilgjarna gagnvart annara skoðuuum. Hafa þeir sjálfir fengiS á því að kenna, því að þeir standa mjög öndverðir hvor gagnvart öðrum, enda eru það ekki bara smáatriði, sem þeim ber á milli um. Kenningar þeírra eru þTÍ ekki beinlínis heppilegasti grund- völlurinn til að byggja fræðslurit á, það gefur ekki sem beztar vonir um, að frseðslan verði óblutdræg. En þó að tímarit það, sem hér um ræðir kalli sig sjálft fræðslurit, virðistsamt 1. hefti þess bera með sér, að því séöllu frekar ætlað að vera ^akningarrit til "þess að vekja menn til umhugsunar um þjóð- "félagsmálefni og til meðvitnndar um það, sem aflaga fer, og má vera, að það takmark náist fult eins vel, þó ekki' sé hirt um að forðast allar öfgar og ymislegt sé látið fljóta með, sem fiekar byggist á trú en skoðun. Þjóðv. 8tórfelda loftárás á Eng- land. Beindu þeir skeytum sínum helzt að Lundúnum að vanda. Næsta óljós er tilgangur Þjóð- verja með þessum sífeldu loft- árásum. Eftir frásögn Breta þá er tjón það sem loftskipin gera alveg hverfandi við allan þann kostnað er loftfarir þessar hafa í för með sér. Loftvarnir Breta fara síbatnandi, svo í þetta sinn t. d. skutu þeir eldi í 2 af loft- skipunum og fuðruðu þau upp i vetfangi og steyptust til jarðar. í alt voru loftskipin ein 12 og sáluðu Þjóðverjar um 30 manns en særðu 100. Nærri má geta að mestur hluti þeirra sem bíða tjón og bana eru friðsamir borgarar, jafnvel börn og konur sem karlar. Er Þjóðverjar koma heim í ríki sitt eru frásagnir þeirra á þá leið, að sprengikúlur þeirra hafi gert mikið af sér, því þeir hafi séð mikla elda og marga úr loftinu. Hvað brennur geta þeir ekki vitað. Sé tjón Breta ekki verulegra en þeir segja frá, má telja aðal- árangur af loftförum Þjóðverjans auknar glæður á þjóðarhatur þeirra tveggja heimsþjóðanna — og ekki annað. Aðal-gagnið af flugmönnunum er á alt öðru sviði í þessum ófriði. Þeir-eru látnir fljuga yfir stöðvar óvinanna, til þess að hægt sé að beina stórskotunum á rétta staði. Hafa flugmenn Frakka og Breta unnið þeim mikið gagn á þann hátt við Somme. En stóru loft- skipin Þjóðverja eru óhæf til þess. Þau geta ekki hætt sér í loft upp að degi til, því þá eru þau of hægur skotspónn fyrir óvinina. Þau eru svo stór um sig. Verða þau því að koma eins og þjófur á nóttu, varpa kúlum sínum út í næturmyrkrið og láta ráðast hvar þær lenda. — Þingsetningarræða kanzlarans. Þ. 28. sept. var ríkisþingið sett í Berlín, Hélt kanzlarinn ræðu mikla er hefir vakið eftirtekt. Undanfarið hafa mótstöðumenn hans þar í landi reynt til þess að gera hann valtan í sessi, með þvi að dylgja með, að hann bæri ekki eins fjandsamlegan hug til Breta eins og vera ætti. Höfðu þeir það til merkis um hugarþel Auk inngangsgreinar ritstjórans eru í þessu 1. hefti tvær aðrar greinar, sem líka má skoða sem nokkurs konar for- mála fyrír ritinu, »Stríðið« eftír Bene- dikt Jónsson frá Auðnum og »Jarð- vegurinn« eftir Benedikt Bjarnarson. Margt er vel sagt í greinum þe3sum, einkum hinni síðarnefndu. Br/na þær alment fyrir mönnum yfirburði sam- vinnu og samhjálpar fram yfir blínda samkepni, en fara lítt út í einstök atriði. Aftur á móti hefir ritstjórinn í grein, er hann nefnir»AuðsjafnaSarkenningar«, skýrt frá einkaskattskenningu Henry Georges, um að afnema alla núverandi skatta og tolla og leggja í þeirra stað skatta á jarðir og lóðir, er nemi al- mennum peningavöxtum af verði þeírra. Verður ekki annað sóð, en að hann hafi fallist á hana í hennar öfgafylstu mynd. Að eins virðist hann vera í nokkrum vafa um, að skatturinn só einhlítur í stað allra annara skatta, að minsta kosti fyrst í stað, og verði því að hafa með honum erfðafjárskatt og tekjuskatt til þess að niðurjöfnunin komi betur við opinbera starfsmenn, sjómenn og peningamenn. Virðist þetta líka bera vott' um, að hann só ekki alveg sannfærður um, að skatturinn komi róttlátlega niður, ef hann stendur hans til Breta, að hann hafði verið þess valdandi að Þjóðverjar drægju úr harðýðgi kafnökkvanna gagn- vart sjófarendum. Hafa þeir eins og kunnugt er verið næsta spakir í sumar. En í ræðu þessarri farast kanzl- aranum þannig orð meðal annars, að hver sá stjórnmálamaður þar í landi, sem láti nokkur tæki ónot- uð til þess að stytta stundir ófrið- arins, hann eigi skilið að vera hengdur. Ber hann það af sér sem tilhæfulausan uppspuna, að hann hafi legið á liði sínu í nokkru því, er leyst gæti þjóðina úr þeim vanda, er hún væri í. Eftir ræðu þessari raá búast við að kafnökkvarnir taki til óspiltra málanna á nýjan leik. — Eins og kunnugt er var það mikið fyrir milligöngu Wilsons forseta að dregið var úr aðgerðum þeirra í vor. Nýlega er sendi- herra Bandaríkjanna í Berlín, Ger- ard, farinn áleiðis til New York. Getum er leitt að því, að erindi hans sé að friða Wilson, er kaf- nökkvarnir fitja upp á nýjum hildarleik. Frá Rú3sum. Um þ. 18. sept. blossa upp or- ustur í Karpathafjöllum og víðar í Galizíu. Hefir þar verið kyrt nú um hríð. En er Rúmenirbiðu hvern ósigurinn á fætur öðrum í Dobrudscha, fyrirher Mackenzens, þá urðu Rússar að gera Þjóðverj- um einhvern óskunda, til þess að létta undir með Rúmenum. Aform Rússa með árásum þessum er að minsta kosti álitið eitthvað á þá leið, því varla er hægt að búast við, að þeir geti hugsað sér að nokkur úrslit verði þar um slóðir á þessu missiri. Fyrst og fremst er þegar vetrarveður þar suðurí fjöllunum, oft talað um kafald og snjó í þessum mánuði þar syðra; og það sem verra er, Rússar eru ekki lengur byrgir með skotfæri. Hafa þeir haft það sama lag á, í þessum síðustu árásum og í byrjun ófriðar, að henda ógrynni liðs út fyrir byssukjafta Miðveld- anna. í sumar meðan Brussilow barði mest á Miðveldunum, var enginn hörgull á skotfærum i liði Rússa. Héldu menn þá, að nú væru Rússar loksins búnir að auka svo skotfæraframleiðslu í landinu einn sér. Annars gerir hann lítið úr öllum mótbárum gegn skattinum. Þeirri mótbáru, að skatturinn só rang- látur gagnvart núverandi jarðeigendum og þeir verði því að fá uppbót á honum, svarar hann á þá leið, að henni só mest haldiS fram af blindri eigingirni jarð- eigenda, það nái engri átt að þjóð- fólagið bæti þeim fyrir, þó það leggi skatt á það, sem þeir hafa ranglega haft tekjur af áður. Hór kemur fram hinn rétttrúaði Georgisti, er telur það bliuda eigingirni af manni, sem keypt hefir land eða lóð fullu verði, að kippa sór nokkuð upp við það, þó hann verði að greiða í skatt fulla vexti af kaup- verðinu, enda þótt þeir, sem keypt hafa annarskonar arðbærar eignir þurfi ekkert að greiða. Að taka fulla vexti af jarðar- verðinu er auðvitað alveg sama og að gera jarðeignina upptæka og svifta eig- andann eign sinni, sem hann hefir átt að réttum landslögum, en slíkt er aug- ljóst ranglæti, ekki sízt þegar ekkert er jafnframt hróflað við öðrum eignum, sem þó eru engu betur fengnar yfirleitt, svo sem fjársöfnum gróðabrallsmanna, út- gerðar-, iðnaðar- og verzlunar-burgeisa. AS skoða jarSeignina eina sem rang- fengna eign, sem só rétttæk af því opinheraán nokkurs endurgjalds, kemur líka algerlega í bága viS róttlætistilfinn- Utgerðarmenn. Sigurjón selnr beztar og sterkastar amerískar snyrpinætur. — Sendið pantanir í tíma. Allar npplýsiDgar gefnar i Netayerzlun Sigurjóns Péturssonar, Símar 137 og 543. Hafnarstrætl 16. Símnefni »Net<o og aðflutninga til landsins að þeir gætu notað sömu hernaðaraðferðir og hinar þjóðirnar- En nú er komið á daginn, að þegar á herðir verða þeir uppiskroppa. Aðflutn- ingar til landsins eru enn svo örðugir. Brautin ein til Archan- gelsk við Hvítahafið, og langa brautin alla leið austur til Kyrra- hafs getur ekki flutt nægar birgðir til þess, að þeir geti leyft sér gegndarlausan austur á móti Mið- veldunum mánuðum saman. Er nú af sem áður var, nú geta Mið- veldin ekki lengur notáð sér skot- færahörgul Rússa — hafa nóg með að siuna öðrum óvinum. Er Rúmenir fóru að spjara sig í Dobrudscha varð lítið úr árásum Rússa og er búist við, að hver liggi nú þar sem hanu er kominn alt til vors. Frá Rúmenum. Eins pg fyr er frá sagt, varð hinn þýzki hershöfðingi Macken- zen, er stjórnar Miðveldahernum í Dobrudscha, hinn sigursælasti þar sem fyr. Er hann hafði unnið kastalann Silistra hélt hann svo viðstöðulaust áfram norðureftir. Á tímabili var hann langt kominn að umkringja mikinn hluta af her Rúmena. Átti hann þó næsta langt eftir til járn- brautarinnar milli Cernavoda og Constanta. En svo er að sjá sem hann hafi hætt her sínum helzt til langt, því skyndilega verður hann að hörfa til baka. Það var þ. 20. sept. Geta Rúmenir þá alt í einu náð yflrtökunum og verður Mackenzen að hopa alt að 25 km. suður á bóginn. Síðan hefir lítið gerst þar mark- vert. ingu almennings, og er því varla að furða, þó aS jarðeigendur sjálfir séu svo eigingjarnir að vilja ekki láta taka eign s(na frá sór bótalauat. Þar með er auðvitað ekki sagt, að ríkið hafi engan rótt til að skerða eignir borg- aranna með sköttum, heldur að eins að skerðing sem þessi só ranglát gagn- vart uúverandi jarðeigendum. Allt öðru máli er að gegna um verðhæk'kun þá, sem verður í framtíðinni án tilverkn- aðar jarðeiganda. Það eru allmiklar ástæður, sem mæla með því, að hún só lögð undir ríkið og það væri ekki rang- látt gegn jarðeigendum, því að sú verS- hsekkun kæmi þá aldrei í þeirra eign, en af praktiskum ástæðum getur þó varla komið til naála aS taka nema nokkurn hluta af henni. Af hálfu sósíalista er ein grein í ritinu, sem mun eiga að skoðast sem hreln fræðiritgerð. Hún er eftir Jónas Jónss«n frá Hriflu og nefhist »Mark- aðsverð«. Leitast hann þar við aÖ sanna, að verSkenning sósíaliata (eða réttara sagt Karl's Marx's), að vöru- verðið miðist viS vinnuna eina, só hin eina rótta1). Sem fræSiritgerS er grein Eurðu heflr það þótt gegna, hv& lélega Rúmenir voru undir ófrið búnir i Dobrudseha. En sú skýr- ing hefir fengist á því, að þeir hafi alla ekki ætlað sér í ófrið- við Búlgara. Hafi viðbunaður þeirra allur beinst að aðförum gegn Ungverjum í Siebenbtirgen, Búlgarar hafi einnig alt af látið svo, sem þeir vildu helzt vináttu Rúmena. Miðveldismenn, sem hafa augun allsstaðar eins og kunnugt er, þótt- ust vita, að Rúmenar væru ekki tilbúnir í ófrið, og því kom þeim það enn frekar á óvart.. Segjav þeir nú, að það bendi á,, að Rú- menum hafi verið þröngvað í ófrið,. að þeir skuli sjálfir hafa sliti& friði, áður en þeir voru vígbunir til fulls. —- En á hinn bóginn segja Rúmenir, að' þarna sjáist hve sjálfstæðir Búlgarar séu, þeir láti Þjóðverja siga sér strax af stað og þeim, Þjóðverjum, þóknist. Ekki sé hægt að tala um sjálf- stæðan her Búlgara,. hann só að> eins herdeild undir þýzkri stjórn^ Um miðjan sept. var Sarraii kominn af stað fyrir alvöru gegn Búlgurum í Makedoníu. Síðan hefir hann heldur unnið á.. Snarp- astir í ásókninni eru vesalings Serbar og hafa þeir að mestu rekið Búlgara út úr Makedoníu að sín- um parti, þ. e. á því svæði sem þeir sækja á. Spölkorn norðar í Serbíu er bærinn Monastir. Þang- að ætla Serbar sér fyrst og fremst.- — Þann 17. sept. náðu þeir bæn- um Nide Planina, sem er rétt á landamærum Serbíu, og am líkt leyti náðu Frakkar bænum Flor-- ina, sem er rétt nyrzt í Make- dóníu. — Eru Samherjar því þegar langt komnir að reka Búlgaraúr Makedóníu. þessl fyrir neðan allar hellur og húnf er skrifuS í þeim tón, sem algerleg* er ósamboðinn fræðsluriti og yfirleitb sérhverju riti, sem ekki vill að eins vera æsingarit. Höf. byrjar undir eins á því að greina úlfana frá hjörðinní. Allir vísindamenn, sem eru á annari skoðun en sósíallstar um myndun verSs- ins, eru annaShvort »auSmenn« eSa »þeirra fylgifiskar«, »menn, sem i raun og veru leita ekki sannleikansr heldur reyna að fela hana til að bjarga. fornu misrótti frá bráðum bana«, »vís- indalegir kolkrabbar, sem eru bafSir á- ferli til aS grugga leiSina og villa s/u«. Þenna vitnisburð fá hjá höf. kennend- ur i auðfræði (eða þjóðbúfrreði) vi» flestalla háskóla um víða veröld og auk þess meginþorri þeirra, sem um þau efni hafa ritaS, svo að það er ekkert smáræðishlass, sem hann færist J) Greinarhöf. kallar alstaðar kenn- inguna um, að verðiS miðist við vinn- una eina, kenningu jafnaðarmanna (sósíalista), og er þaS rótt aS því leytí, að hún er runnin frá Karl Marx og því skoSuð sem óhagganleg trúarsetn- ing af ýmsum sanntrúuðum sósíalistum. En hins vegar hafa þó ýmsir rithöf- undar sósíalista viðurkent, aS sleppa yrSi þessari kenningu vegna þess, að bún kæmi í bága viS virkileikann. Eigi að síður eru þeir þó taldir fullgildir sósíalistar eftir sem áSur, og s/nir það, að kenning þessi er ekki nauSsynleg máttarstoð undir sósíalistastefnunni.

x

Ísafold

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Ísafold
https://timarit.is/publication/315

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.