Ísafold - 08.11.1916, Blaðsíða 3

Ísafold - 08.11.1916, Blaðsíða 3
ISA F O L D Bttirmæli. Geir Efilsson, óðalsbóndi að Múla í Biskupstungum, lézt að heimili sinu 5. ágúst s. 1. Foreldrar hans voru óðalsbóndi Egill Pálsson í Múla og siðari kona hans Anna Jónsdóttir. Hann var af beztu bændaættum úr Biskupstung- um, en hún var dóttir Jóns prófasts Halldórssonar og Kristínar Vigfús- 4óttur Thorarensen. — Þau voru hin mestu merkisbjón. Hann lézt 58 ára gamall 24. febr. 1881, en hún lézt síðastl. sumar 82 ára gömul. Alsystkini Geirs eru: Jónina, kona Gríms Thorarensens í Kirkjubæ og Páll, læknir i Danmöiku; en hálf- systir Guðrún Egilsdóttir, báandi kona í Reykjavík. Geir var fæddur 10. marz 1874. Hann kvæntist vorið 1900 eftirlif- andi konu sinni Guðbjörgu Odds- dóttur, og tók þá við búskap í Mdla af móður sinni. 4 börn eignuðust þau hjón, sem öil lifa. Þótt starfstíminn væri stuttur, mnn þó lengi sjást í Múla talandi vottur um dugnað og atorku Geirs. Hann unni þessari föðurleifð sinni af al- hug, og fanst það ætíð hin mesta fjarstæða, að hann gæti unað sér annarstaðar, enda er mjög fagurt i Múla, og umgengni cll hin prýði- legasta bæði utan bæjar og innan, eins og mörgum mun kunnugt, þar sem heimilið er í þjóðbraut, fiölfar- inni bæði af innlendum og útlend- um. — Geir heitinn var því kominn vel á veg með það tak- mark, er hann hafði sett sér, efna- legt sjálfstæði, og að fegra og bæta þessa föðurleifð sína, því jafnframt miklum byggingum, þar á meðal vönduðu íbúðarhiisi, girðingum, túna- sléttum og fl., blómgaðist þó bii- skapurinn og var hinn prýðilegasti. £n þeir sem nokkuð þekkja hversu aðdrættir úr kaupstað eru afardýrir og erfiðir í Biskupstungum, og vita hve miklar byggingar eru í raun réttri óarðberandi eign til sveita, geta bezt metið og skilið, hversu mikla atorku og framsýni þarf til að koma þeim upp, en halda þó búskapnum jafnframt i ágætu horfi. Þettavalt gerði Geir heitinn í sinni búskapartíð, auðvitað með aðstoð sinnar góðu konu. Jafnframt þess- um miklu störfum heima fyrir, var hann meira eða minna riðinn við flest trúnaðarstörf sveitarinnar. Leysti hann alt af hendi með hinni mestu samvizkusemi, enda báru sveitungar hans því meiri er hann hittir sonu sina að máli á eftir og hyggur á hefndir. II. Seinni sagan er þrefalt lengri en hin. Lýsir hiin ferðalagi ýmsra aumingja, er ætla til Kaldaðarness, til þess að falla fram og tilbiðja krossinn helga og fá bót meina sinna. Aðalpersónan er Brandur, blindur maður, er hefir óbifanlegt traust og bjargfasta sannfasringu ura lækningu, einkum af því hann hefir ort langt krosskvæði, er hann ætlar að flytja í Kaldaðarnesskirkju. í för með hon- um eru ýmsir hjálparþurfa menn og konur, og kennir greinilegs mismunar á lundarfari þeirra : Jóhannesar á Járn- gerðarstöðum (trúarveikur), Magnúsar fjörfisks o.fl. Loks kemsthópurinn eftir mikla erfiðleika (sbr. krossferðasögur) að Kaldaðarnesi, og flytur Brandur kvæðið, sem á að vera >fult af mynd- um og þrungið af trausti og andlegu aflií (bls. 92). Kvæðið er líka fallegt hans allir undantekningarlaust hið bezta traust tii hans. f Geir heitinn var hár vexti og þreklegur, bjartur yfirlitum með ljóst hár. Svipurinn var stillilegur og góðmannlegur. Framkoma öll og orðfæri var yfirJeitt þannig, að menh hlutu að fá traust á honum og triia því er hann sagði, en jafnframt báru allir hinn hlýjasta hug til hans. Hann var gleðimaður og skemtilega kátur í góðra vina hóp, framúrskarandi söngelskur, söngvinn og smekkvís. Hann og systkini hans munu hafa sótt þann kost í móðurætt. Móðir þeirra var ágæt söngkona, söngelsk og fingerð og hin vitrasta og göf- ugasta kona. Mun Geir hafa verið líkur henni í mörgu. — Hann var yfirlætislaust prúðmenni. Það er þvi ekki að eins mikill harmur kveðinn að konu hans og börnum við fráfall h.ins, heldur einn- ig að sveitungum hans, og það því ácakanlegra, sem þeir hafa nú á fá- utn árum orðið að sjá á bak mörg- um ágætis efnismönnum. E. Húsfrú Helga Gísladóttir á Gýgjar- hóli í Biskupstungum, var fædd að Vatnsholti i Flóa 6. maí 1857. For- eldrar hennar voru Gísli bóndi Helga- son og kona hans Guðlaug Snorra- dóttir. — Gísli var ættaður frá Graf- arbakka i Hrunamannahreppi og af góðu fólki kominn. Systir Guðlaug- ar var Guðríður húsfreyja í Hörgs- holti, móðir Jónasar þinghúsvarðar og þeirra sýstkina, var hiin alkunn gáfukona. Þau Gísli og Guðlaug áttu fjölda barna, komust 7 þeirra til fullorðinsáta, en iifa nú að eins tvö, Halldór trésmiður í Reykjavík og Guðlaug móðir Asgríms Jónsson- ar málara. Gísli var talinn einhver fjölhæfasti bóndi í Flóa á sinni tíð. Helga heitin ólst upp hjá foreldr- um sínum þar til hún var 15 ára, en þá fór hún í vist til vandalausra. Var hún á góðum heimilum, sem hún mintíst æ síðan með hlýjum hug. Vorið 1883 giftist htín Guð- mundi Guðmundssyni, og byrjuðu þau biiskap i Þjórsárholti í Gniip- verjahreppi. Eftir fárra ára sambiið misti hiin mann sinn. Var henni það mikill harmur, því hiin unni honum mjög. Um sama leiti misti hiin tvöyngstu börnin sín. Var það mikið aðkast fyrir svo tilfinningaríka og næmgeðja konu. , og virðist benda á, að höfundur hafi orðið fyrir áhrifum Sólarljóða: Sat eg sólarlaus, svart var fprir augum. Birta himinsins, blámi hafsins, tign í tindum, töfrar í dölum, yndi á grundum, — alt var mér horfið. Trú Brands er svo sterk, að hann þykist fá sjónina eitt augnablik í kirkjunni og ýmsir aðrir þykjast fá bót meina sinna, en í raun og veru er geðshræring Brands svo mikil, að hann kann vart að greina í milli og hnigur niður i kirkjunni (fær heilablóðfall?). Eftir þetta urðu þau umskifti, að Brandur sá jafnan ofur- litla glætu »beint uppi yfir sér, er hann lá á hnakkanum, en hún hvarf, ef hann reisti sig upp« (bls, ^Sfit °g geta læknar skýrt frá, hvort þetta sé mögulegt eða eðlilegt. Víða er vel komist að orði í sögu þessari og góð lýsingin á sandbylnum (bls. 116). Þegar Brandur hittir gamlan vin sinn og þuklar á honum til þess að reyna að þekkja hann, tekur hann í hönd'hans og segir: »Þessa hönd á enginn förumaður. Það er engin Haustið 1891 giftist hún eftirlif- anpi manni sinum, Guðna Diðriks- syni, bjuggu þau fyrstí Þjórsárholti en síðan á Gýgjarhóii. Helga Gísladóttir var ^ein meðal okkar beztu kvenna. Allir sem á heimilihennar komu mintust húsfreyj unnar þar með hlýjum huga. Það var engin vana-kurteisi, sem þar mættu manni, heldur innileg og að- laðandi hlýja í allri framkomu. Heimilið var altaf umfangsmikið og börnin mörg, störfin því mikil og margvísleg, en annarsvegar margra ára heilsuleysi. Hún átti móður- kærleikann í ríkum mæli, kom það eigi síður fram við annara börn, sem hdn tók. en hennar eigin. Hún mátti aldrei vitaafneinum bágstödd- um, án þess að JJreyna að hjálpa, var aldrei verið að hugsa um það hvað á sig var lagt undir slikum kringumstæðum. Hiin var örlynd og tilfinningarík. Glaðlyndi hennar og þrek var að- dáunar vert, þegar hvin hvað eftir annað var flutt fársjiik að heiman í sjúkrahús. — Haustið áður en hún lagðist banaleguna kom hiin heim einna hressust í bragði eftir þá nýafstaðinn uppskurð. En er fram á veturinn kom, tóku veikind- in síg upp enn á ný. Voru það mikil vonbrigði fyrir hana og ást- vini hennar, enda varð nú það sem eftir var æfinnar óslitin röð sárra þjáninga. Hiin andaðist í maí s. 1. ár. Þessi kona átti margt það bezta er í mannssál býr. Hún var söng- elsk og söngnæm og hafði mjög góða söngrödd. Var það hennar mesta unun þegar söngur og glað- lyndi ríktu í kringum hana. Minn- ing hennar mun aldrei fyrnast hennar nánustu, og engum þeim er skildu hana og þektu. X. Ca. 27 smálesta mótorbáttir er til sölu nú þegar. Báturinn er sama sem nýr, ágætur til sildveiða og fiskiveiða. Menn snúi sér til Runólfs Stefánssonar, LitlaMti Reykjavlt Miklar birgðir af Coopers-baðlyfjum hjá Kosningarnar. í Norður-ísafjarðarsýslu er kosinn Skúli S., Thorodd- sen cand. juris með 369 atkv. Síra Sig. Stefánsson í Vigur hlaut 249 atkv. Latinn er fyrra mánudag einn hinna kunnuVilmundarstaðabræðra, Jón bóndi Magnússon í Stóra-Ási. Verður hans nánar minat hér í blaðinu bráðlega. auðmýkt í þessum æðaslögum. Það er einhver merkur maður, sem á þessa hönd — (bls. 70). Augu þessa vinar (Jóhannesar) voru lítil og lágu innarlega, undir stórum og loðnum brúnum. Þau voru skuggaleg, full af myrkum efasemdum og áhyggjum —« (bls. 77). Er Brandur gamli, æfður söngmað- ur, býr sig undir að syngja i kirkj- unni, er rödd hans í fyrstu »sem stirt og ryðgað stál, en þegar á hana fór að reyna,var sémryðið hryndi af henni, eins oggóðu sverðblaði, þegar hjöltun- um er slegið niður, og stálið kemur blikandi bjartundan ryðinu«(bls. 164). Óvanalega er komist að orði um fólk á viðavangi, að það hafi »geng- ið um gólf á melunum* (bls. 64). Eldstólpi upp úr gíg »stóð upp úr þessu opi, beint út 1 geiminn. eins og furutré, hvítglóandi hið neðra, en breiddi lit kolsvart limið hið efra og lét svarta öskuna rigna yfir landið eins og blek« (bls. 100—-101). Magn- ús fjörfiskur »skoppaði upp á gíg- barminn og bar hann þar við himinn G. Gislason & Hay. Reykjavíkar-annáll Botnvörpungurinn Bragi er enn eigi kominn fram eftir J/2 mánaðar útivist á leiS til Fleetvood. Telja menn æði líklegt, að bonum hafi á ein- hvern hátt hlekst á, en með því er þó alls eigi víst, að manntjón hafi orðið. Vel getur hugsast, ef skotið hefir verið á hann, að skipshófnin hafi t. d. komist yfir á seglskip. I stað skipstjórans Jóns Jóhannsson fór Guðm. bróðir hans þessa ferð og með honum 15 manns. Botnvörpungar komnir fram. í gær bárust símfregnir um, að botn- vörpungarnir |Earl Hereford, Víðir og Þór voru komnir fram í Fleetuood og frézt hefði til skipsins Are skamt frá landi. Botnía fer í kvöld áleiðis til út- landa. Meðal farþega eru Pótur J. Thorsteinsson kaupm., Olafur Jónsson konsúll, Gunnar Bgilsson skipamiðlari, Árni Biis disponent o. fl. 0. fl. Hólar komu hingað í morgun. Kirkjuhljómleikar þelrra bræða Eggerts og Þórarins Guðmundssona voru vel sóttir og fóllu áheyrendum einkarvel í geð. Atburður tir bæiarlífinu. Á laugardaginn var, þegar ísafold var nýkomin út, hljóp söludrengur um Bankastræti og hrópaði: >ísafold á 5 aura!« Maður gekk samtímis eftir gang- stéttinni fyrir framan íslandsbanka, tók 5 aura úr pússi sínum, gaf drengn- um bendingu og keypti eitt eintak blaðsins. Síðan gekk maðurinn nokkrum sinn- um fram og aftur um gangstóttina., rýndi blaðið, gerðist /mist viðutansleg- ur eða smák/mnislegur á svip og fór svo að raula eitthvað fyrir munni sér. Loks staðnæmdist hann fyrir framan dyr íslandsbanka og kvað við raust með háfslenzku rímnalagi: »Eitt er, sem mig undrar mest, en um sem fæst vil skrafa, að þeir skuli engan prest f íslandsbanka hafa«. Starfsmenn bankans hlustuðu hug- fangnir á, og afgreiðslufólkið í Haralds- búð ruddist fram í dyr af forvitni, en til allrar guðs lukku var bankastjórn- in á fundi inni í bankastjóraherbergj- unum og heyrði ekkert, en eg var þar skamt frá og hefi erft það af pabba, að vera næmur. Ingimundur Ingúnundarson. Yeðurskýrsla. Miðvikudaginn 1. nóv. Vm. logn, hiti 1.5 Rv. a.n.a. gola, hiti 2.7 ísaf. a. hvassviðri, hiti 5.7 Ak. n.n.v. andvari, regn, hiti 4.5- Gr. a. kul, regn, hiti 2.2 Sf. n.a. kaldi, regn, hiti 4.9 Þórsh., F. v. kul, hiti 7.9 Fimtudaginn 2. nóv. Vm. logn, hiti 3.8 Ev. n.n.a. kaldi, hiti 6.1 ísafj. n.a. stormur, hiti 1.8 Ak. n.n.a. st. gola, regn, hiti 2.0 Gr. n.a. kaldi, frost 2.0 Sf. Þórsh., F. eins og hrafn« (bls. 104). Óeðlilegar eru einnig allar latinutilvitnanirnar og skýringarnar neðanmáls í sögu þess- ari (og öðrum siðari sögum Jóns Trausta), því góðfús lesari efast um, að skáldið kunni alla þessa latínu. III. Hér hefir að eins verið drepið á örfá atriði i þessari siðustu bók Jóns Trausta, er mun vera sú 19. í röð- inni. Hefir orðið óvenju tiðrætt um þennan höfund á síðasta ári og skal hér ekki vikið að þeirri deilu. Strangir ritdómar gera vitanlega meira gagn en vægir, ef þeir hafa við rök að styðjast, og geta glöggir ritdómarar oft gerbreytt skáldskaparstefnu síns tima og ræktað jarðveginn svo að ekkert illgresi fái þat sprottið. Hví- lik feikna áhrif hafði t. d. Lessing, er hann reit »Hamburger Drama- turgie«. En Lessing fór þannig að, að hann benti lika á kosti þeirra rita, er hann dæmdi um, ef ritin annars ekki voru alls ónýt. íslenzkir ritdómarar hafa flestir hverjir fengist við prentvillna- og mállýtarannsóknhy tínt saman orð og setningar og valið úr lýsingarorðaforða tungunnar — til lofs eða lasts. En fæstir hafa fengist við að rannsaka, hvernig skáldritið sjálft verði til, fyrir hvaða áhrifum skáldið hafi orðið, hvernig hann hafi notað þau áhrif, hvort ritið sé framför eða afturför frá því sem áður var, hvern bás ritinu eigi að marka i bókmentasögu vorri, hvort mannlýsingarnar séu sannar og eðlilegar, hvort þær séu hlutlæg- ar (objektiv), eða huglægar (subjsktiv). Fyr en nákvæmar rannsóknir hafa verið gerðar um öll þessi atriði og helzt án þess að nokkru sé slept (visindalegir ritdómar um skáldrit eru því oft lengri en skáldritin sjálf), er ekki hægt að kveða upp dr um hsta- gildi skáldrita án þess að eiga á hættu, að ritdómurinn sé að meira eða minna leyti rangur. Er því ærið verkefni fyrir hendi fyrir íslenzka ritdómara, þótt ekki væri nema að rannsaka þroskasögu islenzkra skáld- sagna frá því að Jón Thoroddsen

x

Ísafold

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Ísafold
https://timarit.is/publication/315

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.