Ísafold - 14.03.1921, Blaðsíða 3

Ísafold - 14.03.1921, Blaðsíða 3
tiuréuF^ rfrjálsrár verslunar. pessu mikilvæga Aðj síðustu er mótmælt öllum einok-, á rökstólum? Og hvaS fjallar þingiB inn heimsótti landiB og nú eru þeir fáir takmarki var sem sagt, náð þegar unartilraunum í hverri mynd sem eru ' lengi um þær tillögur sem'þær væntan- af íslenskumælandi mönnum, sem ekki landsverslunin hóf göngu sína, og þá og hvort heldur þær eiga að framkvæm- lega leggja fram? . kunna lagiS og erindiS. En þjóSsöng- | áttum við menn og eigum enn, sem.ast af ríkinu eða öðrum. j Búast má viÍS að enn líSi langur tími ^ inn vantar opinbera staSfestingu. paB { kunna að fara með viðskifti vor bæði Manni rennur til rifja að hugsa til j þangaS til nokkur verulégur skriSur þarf aS taka í lög aS „Ó guS vors lands" útávið og innávið, því var lífsspurs- þess, að nú á tímum hér á íslandi skuli. kemst á þessi tvö viSf angsefni. Senni- sé þjóðsöngur íslands svo aB enginn lega drukna þau enn nm nokkurt skeiS í aukaatriSum og þýSingarlitlum frum- vörpum, sem vel mættu bíBa eSa ó- hreyfS liggja. En hver dagurinn sem líður án þess aS hafist sé handa til :snál að setja ekkert í veg fyrir dugnað vera knýjandi þörf á alvegri áskorun þeirra og þekkingu í þarfir þjóðar- um að mótmæla einokun. Höfum við innar á neyðartímnnum. En þessu var ekki fengið nóg af benni, og hvaða nú ekki að fagna. Aðalviðskiftin kom-jsögu höfum við akýrari og sannari, en ust í hendur stjórnmálamanna, sem tíð- j um leið ljótari og skaðlegri á sínum um eru taldir staðir og stirðir, og þá'tíma en einokunarsöguna? Þurfum við bjargar atvinnuvegum og peningamál- ekki síst þegar þeir eru etarfandi utaJframar vitoanna við í þessu falli? Eg um þjóSarinnar, er einn hlekkur sem síns verkahrings, og er það síst láandL 'gæti hlustað á án mótmæla þó þeir sem bætist vis * Þá fÍötra krepþu og urræSa Það voru því engin undur, heldur halda fram verzlunareinokim væru hlátt áfram eðlileg afleiðing að verslun skoðaðir sem landráðamenn, en lengra "þessi yrði ekki annað eða meira en er ekki hægt að komast í ódrengskapn- byrði þjóðarinnar, og jafnvel á þeim um. Hafa þeir menn, sem stara á ein- tíma sem henni var stjórnað af vel okun gjört sér grein fyrir því, hvað liæfum manni ávann hún hvorki álit né auðæfi, en hafði hins vegar lamandi áhrif á verslunina yfirleitt og stétt þá, sem annast átti öll verzhinarviðskifti .án íhlutunar þings eða stjórnar. Sem hreppsnefndaroddviti í mannmörgum hreppi, hefir mjer gtefist tækifæri til að fylgjast með í þessu máli, og vera einn af þeim lögskipuðu til að annast seSlaúthlutun. Hafi þessi seSlaúthlatun átt að koma því til leiðar, að þjóSin sparaSi viS sig mat hita og ljós, þá hefir hún ekki náð þeim tilgangi, því skamturinn var mjög riflegur og f jöldi manna notaði ekki að fullu seðla sína. Seðla úthlutunin var því f remur til að auka eyðsluna en að spara fé. pað mun frjáls ríkisverzlun er? Þekkja þeir nokkuð lögmál sem líkist því? ESa mætti eg benda þeim á lifandi manns- líkama? Hvað er aðalstarfið í líkam- anum? pað er blóðrásin. Hjartað er miðstöð." Gjörið svo vel að binda stinn- ingsfast um mitt lærið og athugið svo afleiðingarnar. Komi þær ekki nægi- lega fram eftir ósk yðar, þá gjörið hinum fætinum sömu skil. Bindið svo um aflvöðva handleggja og krukkið að síðustu í hjartað. Spyrjið svo líkam- ann um líðanina. SvariS verður: Dauði og hann kvalafullur. Mætti maður svo að orði kveða þá er þjóð vor einn viðsikiftalikami. Til þess að honum eftir atvikum og kring- leysis, se mnú eru að sverfa fastar og f astar aS okkur. pingið ætti því aS vinda svo bráSan bug aS úrslitum þessara höfuSmála, sem því er frekast fært. Almenningur á þá sjálfsögSu kröfu áhendur því, aS þaS láti smámálin bíSa, smámálin, sem engu eSa litlu skiftir, hvort af- greidd eru í byrjun eSa enda þingsins. Lífsþörf þjóSarinnar knýr fram þá sjálfsögSu skyldu þess, aS sjá aSalfram- færslutækjum hennar farboröa, eftir því sem þaS hef ir vald og getu til. Hitt er ófyrirgefanlegt aS láta stórmálin, bjargráSin, sitja ef til vill á hakanum, eða hraSa eigi afgreiðslú þeirra sem mest má verSa. Vitanlega þurfa þessar nefndir nokk- urn tíma til rannsókna á f ærustu leiSum til viSreisnar þeim málum, sem þær eiga aS fjalla um. Og ekki er nema sjálf- sagt að þær leiti og þreif i nógu ræki- lega fyrir sér áSur en þær koma meS líka hafa veriS meiningin meS þessari I umstæðum á hverjum tíma geti liðið | , * ... , ^ tillogur smar fram fynr þingiS. En uthlutun, að alhr hefðu sem jafnast; sem bezt að kostur er, þá þarf hringrás!,. „ , „ x ,, .. .• imns vegar verSa þær að gæta þess, aS ao eta, og ma maður ekki lasta slíka! viðskif tanna að geta hindrunarlauist ,, . x ... , , . , , I ekki verður neitt endanlegt gert í þess hugsun en hún var eigi að siður alls t streymt um hann allan eins og blóðið í j ,, „ , , - , , . J ^ um málum, fyr en þær hafa lagt fram heilbrigðum manni. Það er líf æð þjóð-, m ^ Qg er þ£ þyí ^. ^^ ^ arinnar, og hana ber að varðveita, svo j þær ag ^^ yel_ Dráttur á framkvæmd ekki komi sjúkleiki í líf þjóðarinnar. j tn viKrfiisnaT ftl#wd og atvinnuleysi óþörf. Við höfum stranga fátækralög- gjöf og hver einasti hreppur á meira og minna af framsýnum dugandi mönn- þurfi að vera í vafa um þaSl Og þaS því fremur sem ísland er mi orSiS full- valda ríki og á aS hafa þjóðsöng sinn eigi aSeins viSurkendan af almenningi heldur og löghelgaSan. Og úr því aS þetta var ekki gert haustiö 1918, þegar ísland komst i tölu fullvalda ríkja, þá mælir alt meS því, a6 gera þaS á þessu ári, þegar f yrsti konungur tslands heim- sækir landiS. Höfundur þjóSsöngsins íslenska er nú fallinn frá. En skáld tónanna lifir enn í hárri elli. í hálf a öld hef ir hann aliS aldur sinn f jarri ættjörSinni, sem næsta lítinn sóma hefir sýnt honum. í elli sinni hefir hann fratt sig búferlnm vestur um haf og á nú heima í Winnipeg. Landinu hefir ekki orSiS ljóst ennþá, í hve mik- illi þakklætisskuld þaS stendur viB Sveinbjörn Sveinbjöinsson. Hann er mesta tónskáldiS sem íslenskt nafn hef- ir boriB fyr og síSar, hefir gefiB okknr dýrmæta eign og mikinn hróBur erlend- Í3; en enga viSurkenningu hlotiS fyrir. Hann langar til aB bera beinin heima á íslandi, en hefir ekki taliB sór ráBlegt aB setjast hér aS vegna þess aB hér mundi vera lítiS aS starfa. Væri nú ekki viSeigandi aB fslendingar sýndu þessum manni aS þeir knnna aS meta verk hans? Væri ekki viBeigandi aB al- þingi fslendinga biSi þessum manni heim, strax í sumar, til dvalar hér þaB sem eftir væri æfinnar? ESa samir okkur aS láta höf und þjóS- söngsins íslenska deyja í útlegS ? 1. Hvernig sambandiS stendur sig fjárhagslega. 2. Hvort honum er alvara meB aB kasta okkur bændum undir farg einok- unar. 3. Hvort honum er sama í hug að fara meB okknr í satnbandinn, og viW eigum í vændum aB fariS verBi m«í okkur undir stjórn landsverslnnar. 4. Hvort þaB sé annars ekki meining- in aS binda okkur á klafa, svo viB verð- um aS strita og starfa, þegja og hiýSa, annaBhvort undir landsverslnn eBa sam- bandi. 5. Ætlar sambandiS aS selja sig og eignir ef landsverslnn verBnr stofnuB, undir hana. 6.ESa eigum viB aB burBast met tvær samkynja stofnanir. Svari „Tíminn" þessnm spurningnm vel, og segi satt, þá skal eg leggja fyr- ir hann fleiri vandasöm spnrsmál. Svari hann aftnr á móti illa, eSa mér finnist hann draga undan eSa skrökva, þá á eg ekki meira tal viB hann, segi mig úr bók, og mnnu þá fleiri á eftir faia. 27. febr. 1921 Bóndi. • til viSreisnar féleysi ran sem annast vellíðan hreppsfélags-' Hjartastaðurinn er hjer höfuðstaðnr kostar mikla fulgu daglega. íns eptir beztu föngum, og því engin [ þjóSarinnar og löggjafarváldið. Þa'ð , pag fer nu aS llga að mán hætta á ferðum ef vöruflutningar héld- | ber því alla ábyrgð á heilsufari þjóð-' þing var sett Pra byrjun var þyí ^ | nst. Hins vegar var gefinn hlutur, að i arinnar í þessu falli. Eg vil enn sem hvaS til þess friSar heyrSi £ þessum ! svo framarlega sem vöruflutniagar j komið er lifa í þeirri trú að þingið sé efnum. paS hlaut því aS vita hvaS þaS | ekki ættu sér stað, þá lifon menn ekki' yfirleitt ósjúkt í þessu máli, en þar eS þyrfti aS leggja aSal.áhersluna á. En \ ¦á seðlunum, þó þeir væru skrautlegir, j það verður að hlusta á háværar raddir svo virSist sem þaS hafi tekis þessum I mislitiroggefnirútmeSærnumkostn-|umeinokunfráeinIStökummönnumþá nauSsynjamálum með of mikilli hæg- ; ier sjálfsögð skylda vor, að láta þinginu látssemi. i ekki f arið að tala um, í té skoðun vora, og þess meira traust En vera má, aS um stýf luna losni : aði. Nú samstundis var mér aS berast ,Tíminn". par les eg í fimta blaSinu hina fyrri óþarfa seSlaútblutun ef hún|á þingið hjá þjóðinna ásamt lotningu fyr en varir> 'og þingi6 sýni rösklega ' <5" febr",^, "enn ^-Itufé" þessa maka- hefði ekki verið endurvakm afturganga | og virðingu, sem það er heilbrigðara í 0g farsæla framkvæmd til bjargar inn- nú á friðarítma. Þössvegna verður því ; stórmálum hennar. að mótmæla henni kröftuglega og krefjast þess að enginn kostnaður frá þeirri hlið sé færður ríkinu til skuldar héðan í frá. Það er komin fulldýrkeypt reynsla fyrir því, að landsverzlunin hefir engin betrandi áhrif á viðskifta- lífið, heldur jafnvel það gagnstæða. Hún á því tafarlaust að leggjast niður, og þó hún svo skili af sjer með stóru tapi þá er það óbeinn hagur að losna við hana nú áður en tapið magfaldast, ¦eða hun fær leyfi og tækifæri tii ag vinna upp tapið með óeðlilegri álagn- ingu á matvöru og sykur. Skip þau sem nú tilheyra þessari verzlun, eða hin svofcölluðu landssjóðs- skip eiga að afhendast til eignar og umráða Eimskipafélagi íslands mót eanngjörnum samningi um andvirði á 8ínum tímu. Geti stjórn Eimskipafé- lagsins ekki látið skipin enta sig, þá má geta sér til hvernig landsverzlun- inni færist það úr hendi, «f hun hefir íhlutun með. Þó þetta gildi >að að skipin væru sama sem gef in Eimskipa- félaginu, þá væri það betra fyrir þjóð- ina undir núverandi kringunistæðum heldur en að halda þeim gangandi und- ir stjórn eða íhlutun þeirra manna sem takmarkaða reynslu og þessing^ haf a á skipaútgerð, enda verður nú úr þessn fcröftuglega krafist af Eimskipafélag- inu að það standi við gömul stofnlof- an skams. Er þá gott til þess aS vita, Af f ramamsögðu vona eg að eng^im ag almannarómurinn haf i að þessu sinni þyki tiltökumál sem hefir trúna í verið ástæðulaus. hjartann, vitið í höfðinu og ljósið fyrir I augnnum, þó að hér sé gjörð ströngj -------------------- áskorun um að leyf a enga verzlunar- \ ei'nokun í landi voru. Akranesi 21. febrúar 1921. Sv. Guðmundsson. Isl Svo er almannarómur um þaS, sem af er alþingi, aS störf þess hafi mestmegn- is og nær því eingöngu fariS í smámál- in, aukamálin, en höfuSmálunum hafi lítiS og ekkert veriS sint. En höfuS- málin eru vitanlega bjargráS til við- reisnar atvinnuvegunwm og peningamál- unum. pessi almannarómur hefir viS nokkur rök aS stySjast. pingiS hefir enn sem komiS er lítiS sint þessum lífsnauB- synjamálum, sem þó áttu aS vera aBal- hlutverk þess. paS hefir aS vísu stofnaS viSskiftamálanefnd og bankamálanefnd, sem eiga aS hafa meS höndum nndir- búning málanna undir umræSur um þau í þinginu. pessar nefndarskipanir voru lausu málsgrein: „Lausnin á þessu máli j f æst aSeins meS skipulagi. AnnaShvort þannig, aS löggjöfin beri vit fyrir ein- staklingnum, eða þeir geri þaS sjálfir meS frjálsum samtökum. f stuttu máli: ASeins á tvennan hátt verSur veltuféS trygt til langframa, svo sem aSstaSa i landsins o gatvinnuveganna krefur.MeS landsverslun eSa meS sterku allsherjar- sambandi samvinnufélaga.1' Hér er hrein hugsun vel sögS, hálfvelgjulaust og blátt áfram, og á höf. þökk fyrir hreinskilni.. En þessi málsgrein er makalaus í þessu blaSi og frá þessum manni. Hér er um hreinar uppistöSur aS ræSa, ákveSnar tvær línur. Hitt í Hver er þjóSsöngur íslendinga? Máske mun einhverjum þykja fávíslega spurt, en samt er þaS s\o aS fjöldi manna er í vaf a um, hver réttilega sé talinn þjóSsöngur íslands. „Eldgamla ísafold'' er víöa sungiS í I aSalgreininni er ívaf. Mjer vitanlega er sambandi viS íslandsminni. KvæSiS erl Tíminn" stofnaSur og starfræktur sem gamalt og hvert einasta mannsbarn á \ bændablaS og á aS halda fram samvinnn landinu kann þaS. En eigi er þaS í öllu tilliti vel til þjóSsöngs falliS. par viS bætist aS lagiS er alútlent og þjóSsöng- ur annarar þjóSar. Ætti þaS út af fyrir sig aS vera nóg til þess, aS vér gætum ekki tekiS þaS upp sem þjóSsöng, enda fallast líka flestur hugsandi menn á þaS. En í erlendum söngbókum flestum er „Eldgamla fsafold" talin þjóSsöngur íslendinga. ViS eigum þjóSsöng, sem æ er aS rySja sér betur og betur til rúms í meB- vitund þjóSarinnar, þjóSsöng, sem bæBi aS efni og ómi er okkur fyllilega sam- boSinn. „Ó guS vors lands" er og verS- hugsjóninni. Hvers vegna er nú blaSiS gengiS frá þessari hugsjón? HvaS hefir komiS til aS þaS nú vill sleppa öllum tökum á samvinnu og fjársafni (engin samvinna er meS tvær hendur tómar). Er „Tíminn" loks farinn aS sjá aB hugmyndin er framkvæmanlegri í orSi en á borSi. „Tíminn" sér nú ráS til aS losna úr þessum heljar vandræSum. Eitt af tvennu, landsverslun eSa allsherjar- samband samvinnuf'élaga. Er vantrúin orBin svona sterk á samvinnuf élögunum aB blaSiS vilji koma þeim undir heljar- tök einnar verslunar hér á landi. Skyldi þaS eiga aS vera refsing á samvinnu- ur þjóBsöngur okkar íslendinga en eng-' stofnunina. ESa til þess aS selja lands- allar eignir og skuldir. Sem vitanlega sjálfsagSar og hefSu átt aS í inn annar. SíSan hann varS til er liS- 1 verslun orð nm hagfeld skifti bæði hvað farm- fara fram strax fyrsta dag þingsins. in nær hálf öld. Hann hljómaSi í fyrsta bóndi vil eg aB „Tíminn" segi ákveBiS gjöld og viðkomustaði snertir. En hvaS sitja svo þessar nefndir lengi sinn á íslandi, þegar fyrsti konungur- frá pegar verslunin er frjáls, þá er hún lifandi og gengur eftir óskráSu lög- máli, en ekki eftir bókstafslögum. Öll bókstaf slög eru meira og minna bind- andi, og taka viSskiftafrelsi manna undir þau, eins og t. d. lög kaupf élaga. ForstöSumenn slíkra stofnana eru bundnir viS bókstaf, sem vanalega er strangur, af því mennirnir eru breiskir innanum og samanviS. peim er því oft og tíSum ekki hægt um vik aS hreyfa sig meS hinni lifandi viSskiftahræringu, sem er tíSum önnur í dag en á morgun. ViS þurfum ekki annaS en athuga gang hinna svo kölluðu selstöðu versl- ana hér á landi. pær höfSu ákveSna viðskiftamenn eins og kaupfélög hafa nú, lánuSu mönnum og seldu meS okur- verSi sem þá var kallaS, en þeim var vanalega stjórnaS hér á landi af full- trúum, eígendurnir sátu í kongsins Kaupmannahöfn. Pulltrúar þessir sem iSulega voru bestu og flínkustu menn urSu miskunarlaust aS haga sér eftir ströngum lögum, reglum og fyrirmæl- um, þótt þaS kæmi í beinan bága viB hagsmuni viSskif tanna á báSa bóga. All flestar þessar bókstafsverslanir, enduSu líf sitt hér í fátækt og örbirgS litlu eftir aS hin lifandi og frjálsa verslun ruddi sér braut. pær gátu ekki meS sín- um bundna bókstaf staSist óskráSa viS- skiftalögmáliS. paS er enginn spádómur heldur sögn- leg sannindi og eSlileg afleiðing af stofnun bókstafsverslana aS þær eins og okkar sáluSu selstöSuverslanir endi líf sitt á sama hátt og þær. petta er for- kólfum þeirra ljóst, þeir eru þar jafn vitrir mér. pví er þeim um aB gera aB binda alt meB lagavendi og verndun ríkisins, og koma öllu undir einn hatt, sem innan lítils tíma mundi sliga þjóB- ina undir veldi sínu. (Sjá Tímann 5/2 málsgrein til hægri). Hér er spegill til aS líta í fyrir þá, sem alt vilja binda og hefta meS lögum og reglum. A8 síSustu vil eg minna á aS bóketaf- urinn deyBir, en andinn lífgar. Bóndi.

x

Ísafold

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Ísafold
https://timarit.is/publication/315

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.