Ísafold - 25.04.1921, Blaðsíða 1

Ísafold - 25.04.1921, Blaðsíða 1
ISAFOLD Símat 499 oe 500. Ritstjóri: Vilhjálraur Finsen. ísafoldarprents r \t%% XLVIIÍ. árg. Reykjavik, Mánudaginn 25 apríl 1921. 17. tölublað. iliiiii. Á alþiugi 1919 var samþykt þings- ¦ályktunartill. um að skora á núverándi stjórn, að hlutast til um að komið verði é fót sérstakri lánsstofuun fyrir landbúnaðinn, sem gæti veitt bændum hagkvæmari lán til búnaðarbíta en nú væri kostur á. Stjóroin réði þá «and. jur. Böðvar Bjarkan til þess að fara utan, kynna sér málið og undir- búa það. í erindisbréfi hans fól stjórn- in honum að kynna sér fyrirkomulag fasteignalánsstofnana og var því verk- «fni hans þar nokkuð víðtækara, en þingsál.till. frá 1919 ætlaðist til. Bn stjórnin áleit, að slík lán væri hag feldari fyrir landbúnaðinn. Ennfrem ur vék stjórnin frá þingsál.till. að því leyti, að hún vildi ekki að órannsök uðu máli rígbinda lánin við landbún- afiinn einan. Böðvar Bjarkan hefir svo lagt fyrir þetta þing frv. til laga um stofnun Ríkisveðbanka íslands. Samkvæmt þessu frv. er tilgangur bankans í fáum orðum þessi: 1) að veita lán, trygð með veði á fasteign- um á fslandi. 2) að veita lán, trygð með ábyrgð bæja-, sýslu-, eða sveitar félaga. 3) að veita lán til löggiltra félaga fasteignaeigenda. 4) að veita lán eða kaupa skuldabréf, trygð með veði í fasteign, og auk þess með fullri abyrgð ríkisins. 5) að gefa út og eelja bankavaxtabréf fyrir þeim fjárhæð- um, er bankinn ver til útlána. — Bankinn tekur við allri stjórn veð- deildar Landsbanka íslands óg ríkis- sjóður leggur honum til stofnfé, að upphæð 3 milj. króna, þannig: úr ræktunarsjóði Islands 1 miljón, úr kirkjujarðasjóði 1 miljón og úr við- lagasjóði 1 miljón. Bankinn er undan- þeginn , öllum sköttum. Nánar skal svo ekki farið út í frum varpið hér. Stjórninni yanst ekki tími til að fiytja frumvarpið og fór hún fram á það við peningamálanefnd að hún tæki málið að sér. Þegar við 1. umr. kom það í Ijós, að nefndin væri ekki með öllu sammála um frv. og nú við 2. umr. hefir komið fram sérstakt nefndarálit frá minni hluta nefndar- innar (J. A. J. og P. p.) þar sem deildinni er ráðið frá því að samþ. frumv. Ástæður þær, er minni hlutinn færir fyrir þessari tillögu sinni eru aðallega tvær. Fyrri ástæðan er sú, að frv. víki meira en góðu hófi gegn- ir frá þingsályktunartill. frá 1919, þar sem ætlast var til, að stofnunin ætti að vera eingöngu til þess að styrkji'a^ndbúnaðinn, en síðari ástæð- aa er sú, að til bankans er stofnað á mjög óhentugum tíma, þar sem lítið fitlit sé fyrir þvi að nokkur markaður verði fyrir verðbréf bankans. Einrúg hafa við þessa umr. komið fram breytingatillögur, þar á meðal 11 frá J. Þorl. Aðalbreytingartill. hans er sú, að við bankann skuli stofna sérstaka deild, er nefnist Jarð- ræktardeild RíkisveSbanka íslands, og er tilgangur þeirrar deildar að veita sérstök lán til jarðræktar. Frá Eiríki Einarssyni og porst. Jónssyni kom fram breyttill. um að jarðræktarlán skyldu sitja fyrir, ef fé'bankans væri svo takmarkað, að hann gæti ekki sint öllum fjárbeiðnum. Við þessa brtill. kom fram önnur brtill. fr. St. St. og G. Sig., sem er líks efnis og hin fyrri, að eins nokkuð víðtækari, þar sem ákveðið er að landbúnaðarlán séu lát- in sitja fyrir öðrum lánum. Þetta mál var svo til umræðu í deildinni 15. og 16. þessa mán. og var allmikið um það deilt. Aðalmótstaðan gegn frv. virtist vera sú, að það væri bygt á nokkuð öðrum grundvelH en þingsályktunartillagan frá 1919 gerði ráð fyrir, þar sem lán mætti fá í bankanum til fyrirtækja, sem ekki snertu Iandbúnaðinn að neinu leyti. En úr því virðist bætt með breytingar. tillögum þeirra St. St. og G. Sig. Til máls tóku auk framsögumanna meiri og minni hlutans (Jak. M. og J. A. j), J. Þorl., Eir. Ein., fjármálaráðh., G. Sig., atvinnumálaráðh., P. p., St. St. Aðalbreyttill. Jóns Þorlákssonar var feld með 17 :6 atkv. Brtill. G. Sig. og St. 6t. var samþykt með 20 :3 atkv. Erumvarpið með nokkrum smá- breytingum var samþykt og því vísað til 3. umr. með 20 :3 atkv. Bagnsemi konungdówis Mjög illa er mér við, er eg sé nokk- uð ritað eins og íslendingar væru ekki konunghollir, eða nokkuð af eftirtölu- tagi, þó að svo seru tvö hundruð þús- und krónum væri varið til að fagna konungi. Það má fagna konungi með kurteisi og prýði, alveg án skriðsemi. Og að miklu gagni getur það orðið °ss, að konungur vor er höfðingi einnig yfir Danmörku. Hið íslenska rfki er févana mjög, og horfur hörmulegar. Er nú ekki um annað meira rætt, en spara þurfi, og er slíkt ilt að vita, þar sem flest er hér ógert, sem gera þarf og gera má, með styrk fjár. Er það fyrirsjáanlegt, að landbúnaði verður ekki haldið uppi hér, án niðurniðslu fyrir þá sem íið honum starfa, nema stórvirki scit unnin honum til stuðnings. Og er bó fleira sem gera þarf. Pað mun skifta miljónum króna, eigi allfáum, sem vér þurfum að geta varíð á nokkmm næstu 4rum fram yfir væntanlegar tekjur landssjóðs til samgöngubóta og annara bjargráða, ef duga skal. Og er vér gætum þess, með hve miklu meiri framgangi en áður hefir verið starfað að fiskiveiðum, síðan sjávar- útvegurinn tók jyunndrögu, gufuvél og mótor í sína þjónustu, þá virðist öll ástæSa til aS ætla, að líkt mundi fara um fleira, þegar aSstaSa væri bætt. Og í Danmörku getum vér fengiS fé, það sem til þess þarf. Þar getur þaS orSiS oss aS því liSi sem1 duga mundi, að konungur fslands er einnig kouungur yfir slíku auðlandi og hagsældar sem Danmörk er. Fram- för væri það fyrir ísland eigi alllítil, ef samgöngur hér innanlands væru ekki nema svo sem tíu sinnum verri en er í Danmörku. Svo mikill er mun- urinn á aðstöðu Dana og fslendinga í þessu efni. Og eftir þessu er margt annað. v n. Dönuni v&ri það leikur einn, og þó að ekki væri nema nökkrir þeirra sem auðugastir eru, að láiia íslendingum fé það er þeir þurfa til að koma undir sig fótunum, og lána þeim þaS vaxta- lau.jt, fyrst nm sinn. Og það er eigi einungis íslendinga vegna sem eg vildi að þessu yrði framgengt, heldur einn- ig Dana sjálfra. Lítið á sögu Dan- merkur og þið munuð fljótt skilja, hvers vegna mér virðast nokkrar líkur til að það mundi verða dönsku þjóð- inni giftusamlegt, að reynast íslend- ingum vel. Og þaS mundi duga ef kon- ungur hefði áhuga á þessu máli. Er konungur svo mikils metinn þar í Danmörku, af öllumu þeim sem f jáS- astir eru og fésælastir, aS honum væri það innan handar aS fá þessu framgengt. Mundi ekki annars þurfa, en konungur lýsti þaS vilja sinn að svo væri gert sem hér er til lagt. Munu þeir menn vera, sem fésterkir eru, og ekki væri á móti skapi sá vegsauki, sem Mklegt er að leiða mundi af því að taka vel undir mál konungs. Ber eg gott traust til kon- ungs um fslandsmál. Hygg eg að Kristján konungur sé göfugmenni mikið, eins og hann á ætt til, og fleira gefið sem konung prýðir, en hæð um- fram aðra menn. Hygg eg að honum muni verða mikill hugur á að sagan geti hans sem hins besta konungs er yfir íslendingum hafi verið, þeirri þjóð, er konunglegast er ættuS, og svo lengi hefir við ómaklegar ástæður lifað, en látið þó mikið gott af sér leiða fyrir öll Norðurlönd. Mun hér einskis þurfa annars en þess, að þeir Islendingar, sem konungs eyra hafa, noti með góðri greind og hollum huga til sinnar þjóðar, áheyrn þá sem þeim er veitt. Helgi Pjetnrss ¦-»- Engin stétt getur þrifist í landinu án samúðar og samvinnu við aðrar stéttir. ]?ví má heldur eigi vænta þes9 að sú stétt sem er vanvirt og misskilin af þeim sem ráðandi eru, komi þjóð- félagsheildinni að fullum notum. Þótt íslenska ríkið sé fámennasta og afskektasta konungsríkið, þá verð- ur þó þjóðfélagsskipunin að lúta líkum lögum sem annarstaðar. pjóðin verð- ur að skifta með sér verkum eftir landsháttum og atvinnugreinum og hún þarf eigi síSur en aSrar þjóSir að eiga öfluga og ötula verslunar- stétt, er vinni í nánu sambandi við framleiSsluna í landinu, iSnað og sigl- ingar, annist sölu afurðanna og aS- drætti þeirra útlendu vara er þjóSin þarfnast. Efnalegt sjálfstæði þjóðar- innar og álit út á við er mikiS undir því komiS hvernig þessi stétt vinnur hlutverk sitt. Allar þjóðir keppast viS aS sty^» þessa stétt. pær verja ógrynni f$í til mentunar, samgangna, ferðalaga, leiSbeininga, sýninga, tilrauna o. s. frv og fórna lífi og limum vegna versl- unarinnar, ef því er aS skifta. Aðstaða vor íslendinga í verslun er að ýmsu leyti sérstök. Hún er erí'ið vegna þess hve landið er af- skekt, málið einstakt og framleiSslu- vörurnar ófullkomnar í ýmsum grein- um og óhagstæS vegna fátæktar, fólksfæSar strjálbygSar og ógreiðra samgangna. En úr þessum erfiSleikum má mikið draga eða jafnvel yfirstíga þá að mestu, ef þjóðin sér sjálf hvað það gildir að styðja verslunarstéttina í viSleitni hennar. Fyrst og fremst verður þjóðin að sjá hvaða þýðingu það hefir að við- skiftin við aðrar þjóðir séu henni sem hagkvæmust. Vér megum ekki við því aS kaupa vörur sem fluttar hafa veriS land úr landi, og gengiS hafa í gegn um margar hendur, heldur verSur aS keppa að því að kaupa frá fram- leiðslulöndunum. Eins verður að selja afurðirnar til þeirra landa sem nota þær og greiða hæst verð fyrir þær, jafnframt sem kept er að því að gera þær þannig úr garSi aS þær nái áliti og sem hæstu verSi. LítiS hundraðs- gjald sem þjóðinni vinst með hag- kvæmari erlendum viðskiftiun munar hana miklu, vegna þess hve útlendu viðskiftin eru mikil eftir fólksfjölda. pví betur sem verslunarstéttinni tekst í þessu efni, því ódýrara verður að lifa í landinu og meiri velmegun meSal þjóSarinnar. Um þetta verða eigi skiftar skoð- anir heldur frekar um það hvernig tilganginum verði best náð. Til skams tíma átti íslenska þjdðin enga verslunarstétt. Danskir kaup- menn önnuðust verslunina. Þeir fluttu útlendu vörurnar til landsins og keyptu fyrir þær íslensku afurðirnar. peir réðu verðlagi á báða bóga og höfðu þ4 auðvitað allan veg og vanda af versluninni. Nú er sjálfstæðistilfinningin orðin svo rík hjá þjóðinni og hugsunar- hátturinn breyttur að enginn óskar þess fyrirkomulags lengur, enda er nú smásöluverslunin í landinu öll að kalla komin í hendur innlendra kaupmanna og kaupfélaga, dálítill vísir myndaSur til heildsölu og ráS á nokkrum skipum til vöruflutninga. En þetta er aSeins spor í áttina. Menn mega ekki œtla aS verslunin sé þar meS orSin alinn- lend, að landið eða landsmenn njóti alls þess hagnaSar er verslunin geti veitt og aS verslunarstéttin hafi náS þeim þroska sem þjóSfélaginu er nauð- synlegur. Því fer fjarri. Verslunin.er ennþá að mestu leyti í gamla farvegin- nrn. Erlendir umboSsmenn og heild- salar, sérstaklega danskir, lifa ennþá á því aS lána islenskum kaupmönnum og kaupfélögum útlendar vörur og taka íslensku afurðina til umboðssölu. Á þennan hátt fara íslendingar á mis við þann ágóða sem fæst við þaS að kaupa vörur í stórum stíl frá fram- leiðendum og flytja þær til lancííms á hagkvæmastan hátt. Sömuleiðis b:xa þeir tjón við það að afurðirnar hrekj- ast oft með miklum kostnaði land úr landi og verða fyrir rýrnun og skemd- um áður en þær komast í hendur not- endanna. pær hafa eigi (máske að fiski undanskildum) unnið þaS álit, og eru aS ýmsu leyti eigi svo tilreidd- ar, að þær sé mjög eftirsóttar og var- anlegur markaSur sé' f yrir þær í land- inu. Meðan svo er eigi þurfa fslend- ingar sjálfir að leita út um lönd að heppilegum kaupendum, fylgja vörun- um eftir og gefa framleiSendunum leiðbeiningar um endurbætur. Það ætti að vera hlutverk fyrir áhuga- sama íslenska verslunarmenn að setj- ast að í helstu verslunarborgum ná- grannalandanna til þess að greiða fyx- ir íslenskri verslun, sérstaklega að því er snertir sölu afurðanna. Verslunarstéttinni verður <þó eigi með róttu ámælt fyrir það að hún hafi legið á iiði sínu eSa sýnt áhuga- leysi í því að beina viðskiftunum inn á nýjar og betri brautir, hana hefir frekar vantað kraft eða fjármagn og samúð samviunuþjóðarinnar til þess að ná betri árangri. Hún byrjaði me8 „tvær hendur tómar", en hefir þó, eins og áður er á vikið, náð góðum tökum á smáversluninni og komið á fót heildverslunum. Hún hefir ráð á húsum, fólki og öllum verslunartækj- um til þess að annast alla verslun landsins. Hún hefir ennfremur með f járframlögum og vinnu einstakr* manna stutt veislunarskólann í Beykja vík og algerlega kostað skrifstofu Verslunarráðsins. Fái því verslunar- stéttin að njóta sín í frjálsri sam- keppni án þess að löggjafarvaldið bregSi fótum fyrir hana er ástaeða til þess að ætla að hún muni innan fárra ára verSa svo efnalega sjálfstteð, aS hún geti unniS þjóSfélaginu til- ætlað gagn. En nú er sem þjóðin standi á kross- götum og efist um hvaða stefnu skuli taka í verslunarmálunum. Um fjórar aðalstefnur er talað. Frjáls verslun verslunarstéttarinnaT. Sameignarverslun kaupfélaga. Landsverslun hliðstæð kaupfélögum og kaupmönnum. Einkasala ríkisina. prjár leiðirnar hafa allar verið reyndar undanfarin ár og nú mun einkasöluhugmyndin vera efst á baugi. Eg vil ekki saka ráðandi menn þjóð- arinnar um stefnuleysi í þessu efni, en mér dylst ekki aS það er þjóðar- ógæfa að menn eiga eigi samleiS í verslunarmálum, eins og háttum er hagaS á íslandi, sérstaklega á þessum erfiSu yfirstandandi tímum. Eins og kunnugt er hefir á seinrd árum veriS unnið meS áhuga aS því aS ófrægja verslunarstéttina í augum bændastéttarinnar í þeim tilgangi að greiða kaupfélögum veg. Úr annaxi átt hefir kveSiS við sama tón í eyru verkalýðsins í lítið göfugri tilgangi, en með meiri ofsjónum yfir velgengi stéttarinnar. Eg vil þó ekki tileinka þjóðinni þær einstöku raddir, sem í sérstöku augnamiSi niSra verslunar- stéttinni, og vilja hana feiga, en heimta kaupfélög og landsverslun. — Hins vegar er að sjá aS ýmsir ráð- andi menn hafi orSiS fyrir áhrifum úr þessum áttum, svo lítillar samúðar eða mikils misskilnings gætir þegar ræða er um verslun landsins. Það virSist næstum að ýmsir álíti

x

Ísafold

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Ísafold
https://timarit.is/publication/315

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.