Ísafold - 19.07.1921, Blaðsíða 2

Ísafold - 19.07.1921, Blaðsíða 2
ISAFOLD ¦I Mótmæli. Eftir Sk. Ihorarensen. Eins og kunnugt er, hefir eitt af -vikublöðum vorum, »Timinn«, kent sig við hina islensku bændastétt og nefnt sig »bændablað«, síðan það fór að koma út, og gert þið senni- lega í þeim tilgangi að afla sér ílits og fylgis, þar eð ætla má að enn hafi bændastéttin mikið að segja i stjórnarfarslegum efnum, þar sem hún i annað borð lætar til sin taka. Það er ekki nema eðlilegt að menn meðal bændastéttarinnar öm- uðust ekki við þessa heiti eða eink- unnarorði blaðsina í byrjun i með- an stefna þess var ekki verulega farin að sýna sig og menu höfðu ástæðu til að ætla að innihaldið kynni að svara til nafns og bera þess merki að ritstjórn og aðrir nin- ir aðstandendur munda láta sér ant um hina sönnu hagsmuni bænda- stéttarirnar. En nú þegar það er orðið auðsætt að tilgangurinn er ekki annar en sá að gera blaðið að pólitísku klikumálgagni, og það þeirra manna, sem telja mi að standi ekki á nokkorn hátt bændsstéttinni nær en aðrir, heldar ætli £.ér aðeins að nota sér hana með fláttskap og íagurgala, og láta hana í einfeldni sinni lyfta sjilfam sér upp í valda- sætin, þá tjáir ekki að þegja lengur, heldur hefja mótmæli gegn því að blað þetta kenni sig lengur við bændastétt vora, enda hygg eg að fldri munu vera innan bændastétt- arinnar líkrar skoðunar og eg og telji slík mótmæli oið i tíma talað. Þd þótt viðnrkenna megi að vér bændur séum ekki svo mentaðir, sem skyldi, þá er samt ekki líklegt að piltangum þeim, sem hér eiga hlut að mili, verði kápan úr þvi klæðinu að vér sjáum ekki hvert stefnt er fyr en það er orðið um seinan. Þeim góðu mönnum hefir sem sé gleymst að hin íslenska bændastétt hefir til að bera skarp- skyggni og góða greind, sem getur orðið þvi til fyrirstöðu að þeim takist að leiöa hana út á fullkomna glapstiga. Og því fiemur má ætla, að þessi meðfædda greind bænda- stéttarinnar fái bjargað henni fri að falla í greipar þessara manna, sem eru augsýnilega að reyna til þess að ginna hana, þar sem þeim, þrátt fyrir fleðulætin tekst ekki sem best að dylja úlfinn undir sauðargærunni. Því þegar blaðið er lesið ofan í kjölinn þá dylst, að eg ætla, fáum, h/e allur hugsanagangur þeirra, sem helst standa að þvi, og stefna í að- almáltranm er andstæð þvi, sem horfir bændastéttinni til hagsmuna. Þau mál, sem einna mest varða oss bændur nú sem stendnr ern vitan- lega atvinnumálin, samqönqumálin, slcattamdlin og verdunarmdlin. En að þvi er öll þessi mál snertir, er aðalstefna »Timans« annaðhvoit beint eða 6- beint andstæð hinnm sönnu hags- mnnnm bændastéttarinnar, eins og eg skal hér i stuttum dráttum leit- ast við að sýna fram í. Eg hyæg nti að visu að »Tímans«- menn telji sig beytta ósanngirni, ef því væri haldið fram að þeir hefðu beinlínis unnið á móti bændastétt- inni í atvinnumálnnum, en óbein- línis og ef tílvill á stundum óafvit- andi bygg eg þó að þeir hafi gert bændastéttinni ógagn en ekki gagn með afskiftum sinum af þeim mál- um. Eg býst við því að þeir vilji láta mig og aðra skoða það sem merki þess, hve mjðg þeir beri landbúnaðinn fyrir brjósti, að þeif hafa ósleitilega unnið ?ð þvi að fá styrkinn til Búnaðarfélagsins hækk- nðan mjðg mikið frá þvl, sem áðut var. Og þótt þeir eigi engan veg- inn einir þakkir skyldar fyrir það, heldur eins vel menn, sem þeim era í öðrum efnum andstæðir, þá er það jafnt fyrir það góðra gjalda verr, ef sá styrkur kæmi í raun og veru landbúaaðinum að verulegom notum. En svo virðist þvi, þvi miður, ekki hittað. Megnið af þess- um styrk vitðist fara til þess að launa einstaka menn. Búnaðarfélag- ið sjálft tekur sér svo og svo marga ráðunauta — rni eigi færri en 5 — er það verður að lita hafa sæmileg Iaun til þess að lifa af. Svo fá Biinaðarsamböndin hvert fyrír sig nokkrar fjárupphæðir, er þau síðan nota til þess að greiða sínum ráðu- nantum. Myndast þannig heill hóp- ur af starfsmönnum við Búnaðarfél. beint og óbeinf, sem eta mikið af styrknum upp svo lítið verðnr eftir til að starfa með. Enda sýna merk- in verkin þvi ekki er meira unnið nú af Búnaðarfélaginu heldar en meðan styrkurinn var mun lægri og færri riðunautarnir. En það láta »Tíma«-mennirnir sig sýnilega litlu skifta. Þeir virðast telja það nóg að sem flestar slikar stöður séu stofn- aðar, enda þótt fé vanti til að vinna með fyrir þá menn, er þær stöður skipa, hugsa ef til vill sem svo, að ef þeir hafi ekki annað nýtilegt að starfa, þá geti þeir á einhvern hátt greitt götu þeirra, sem þeir eiga einna helst lifsuppeldi sitt að þakka. Það, sem okkur bændurna varðar mestn, að því er atvinnumálin snertir, er i aðra hliðina það, að við getum fengið sem mest fyrir afurðir land- búnaðarins og á hina hliðina að eigi þurfi að gefa of mikið fyrir vinnu- kraftinn. En i hvorngu þessu efni hefir »Tímnn«, enn sem komið er, orðið okkur að liði. Að vísu býst eg við því, að þeir herrar eigni sér það fyrirkomulag, sem nú er i hrossasölunni og heimti þakkir fyr- ir, annað mál er hvort við Sunn- lendiugar ernm sérlega ánægðir með það eins og stendur. Og hvað hitt atriðið snertir, að stuðla að þvi að við bændur getum fengið sem ódýr- astan vinnukraít, er sist hægt að segja að »Timinn« hafi lagt sig nokk- uð i framkróka með það. Þvert i móti má vist fullyrða það um suma þá er standa »Tímanum« einna næst, að þeir hafi verið og séu stöð- ugt í beinu sambandi við verka- mennina og forsprakka þeirra og heyrast að minsta kosti aldrei sli á hinar óeðlilega kaupgjaldskröfur þeirra. Og kemur þetta sennilega bæði af því að þeir vilja ógjarnan missa hylli þeirra er rið hafa svo margra atkvæða og að þeir i hjarta sinu standa verkamönnum nær en bændum, sem fylgjeadum jafnaðar- manna stefnunnar, sem margar grein- ar þeirra »Timans«-manna beravott um. Og sem slíkir hafa þeir eng- an rétt til þess að kenna sig við bændur, því ef greina skal menn hér i laodi i tvo aðalflokka eftir hagsmunaaðstæðum, sem sé vinnu- veitendur og vinnuþiggendur eða eignamenn og öreigalýð, þi getur enginn vafi leikið i því hvorumegin bændur eiga heima, því þeir eru i raun réttri ailir undantekningarlitið vinnuveitendnr og eignamenn, þótt i smáum stil sé hji flestum, en í móti þeim flokki hefir »Tíminn« nnnið eins og kunnugt er. Að þvi er samgðngnmilin snertir þi þarf ekki langt mil til þess að færa rétt rök fyrir því, að þar er »Tíminn« og hans menn i and- stöðu við hagsmuni bænda; þeir hafa »Tímans«-mennimir i svo- nefndum Þingva!lafundi 25.—27. júni 1919 rætt ihugarril sin og samþykt tillögur í þeim, en í fund- argerðinni (sbr. »Timinn«, 5. júli 1919) sést ekki jirnbraut nefnd i nafn, ekki einusinni sem framtíðar- samgöngutæki, og þykist eg þvi réttilega ilykta að »Tima«-mennirn- ir séu andstæðir jirnbraatarlagningu hér i landi. — En jirnbrautarmílið hlýtur eftir eðli sinu að vera eitt- hvert helsta ihugamil bænda, sér- staklega þeirra er byggja Suðai- landsundirlendið og eiga vegna hafn- leysis svo örðuga aðstöðu hvað alla flutninga snertr. Jirnbraut um Suðurlandsundirlendið, fri öruggum hafnarstað, hljóta allir hugsandi menn að sji að er eina ibyggilega undirstaðan undir efnalegum fram- föram bænda i því svæði. Með henni væru þeir ekki að eins losað- ir við hina erfiðu og dýru aðdrætti, heldur mundu afurðir þeirra jafn- framt sf'ga í verði og þarfnast það ekki skýringa. Og þegar, eða ef sú mikla samgöngubót fengist, þá munda aðrar framfarir í búnaðinum koma eins og af sjilfa sér með þvi að þi fyrst gæti landbtinaður hér borg- að sig og borið þær uppi. í stað þess að allar framfarir í búnaðinum og jafnvel vatnsveitafyrirtæki eins og t. d. Flóaaveitan hafa litla þýðingn án járnbrautar eða miske verri en enga. En þessu stórkostlega nauð- synjamili, að minsta kosti fyrir bændur i Suðarlandsundirlendinn, hafa »Timans«-menn sýnt sig and- stæða en telja þó eftir sem iður blað sitt bændablað. Getor nokkuð hugsast fjarstæðara? Þi verður held- ur ekki sagt að »Timinn« hafi reynst sérlega hliðhollur oss bænd uaum í skattamilum, eða tillögum sínum og samhygðum i því sviði. í Tímariti kaupfélaganna irið 1919 var ritgerð eftir J. Gauta Pétnrsson þar sem hann lýsir kenningam Heary George. George þessi hélt þvi meðal annars fram að jarðeignir einstaklinga væru þjððarböl og orsök fitæktarinnar. Vill hann því að ríkið taki allar jarðeignir i sínar hendur annaðhvort beinlínis eða þi með svo hínm skatti að sem næst allur arður af þeim renni i ríkis- sjóð. Höfundur ritgerðarinnar mælir sterklega með þsssum kenningum George, sem hentugum til fram- kvæmda hér, og riðleggur því land- skatt, eða sem hér mundi nefndur verða ibiiðarskattar, sem einkaskatt. En menn munn nú máske spyrja hvað þetta komi í raun og veru »Timaaum« við, eða þeim mönn- um, sem að honum standa. Jú, þegar timaritið kom út, þi gat »Tím- inn« þess með nokkrum orðum og þi einnig þessarar greinar með mik- illi aðdiun og taldi hana fribærlega merkilega og verðskulda sérprentun, sem og varð. Ef nú »Tíminn« hefði verið bændablað i raun og vern, en ekki jafnaðarmannablað, þi hefði hann hlotið að snúast önd- verður gegn þessari grein og sér- staklega varað menn við kenning- um George, hinum svonefnda »Georgeisma«. En »Timans«-menn- irnir vora ekki að hugsa um það þótt bændnr, hvort sem þeir byggju sem sjilfseignarbændur að naíninu eða sem leiguliðar, væru rúair með svo háum landskatti inn að skinni, þeir voru sýnilega að »Timans« iliti réttir til að borga. Sem raun- verulegir jafnaðarmenn fundu þeir þefinn i þessum kenningum George og þess vegna var sjálfsagt að mæla með þeim, hvað sem hagsmunum bændaona leið, í »Tímanum«, þessu svonefnda bændablaði. Að þvi er verslunina snertir, þi er það kunnugt að »Tíminn« held- ur eindregið fram verslunarsam- vinnu, svona ofani. Og er auð- vitað ekki nema gott eitt um það að segja, sé verslunia með þvi fyrir- komulagi rekin i hinum uppruna- lega rétta grundvelli, sem skuldlaus og fijils verslun. En því mun nú varla að heilsa. Samvinnuverslan- irnar munu snmar hverjar vera ekki siður skuldaverslanir en gerist og gengur um verslanir yfirleitt. En það mi nú miske segja að »Tíœ- anum« verði ekki gefin sök i því. En hvað hitt atriðið snertir, hvort verslunin skuli frjils eða ekki, þi leynir sér tæplega afstaða »Tímans« til þess. Beint og blitt ifram hefir hann að visu ekki enn sem komiö er lýst þvi yfir að verslunin ætti að verða ófrjils. En flestir, sem sjá ofurlitið gegnum rykið, vita að að því marki er stetnt. Það er orðið alllangt síðan einn af »Tímans« ninustu, eða i það minsta telur hann sig það sjilfur, lét það ótvirættuppi við mig að umfram alla hluti ósk- aði hann eftir að öll verslun yrði rikisstofnan og allir starfsmenn henn- ar þar af leiðandi embættismenn ríkis- ins. Siðan hef eg nokkurnveginn vitað að hverju stefnt er, enda þótt eigi hafi verið bernm orðum sagt i dálkum blaðsins. Af þessum istæð- um hafa Hka »Tima«-mennirnir um- fram alt viljað fi sinn sérstaka skóla — samvinnuskóla —, til þess að undirbúa jarðveginn undir breyt- inguna. Að minsta kosti er þetta alls ekki ósennileg tilgita. Þvi nú sem stendur þýðir ekki að bera slikt upp. Hugsanarhátturinn þarf til þess að breytast. En honum er ekki hægt að breyta nema með »agi- tation«, en til slikrar »agitationar« mundu þeir reynast mjðg hentugir sem dvalið hefðu i þessum jafnað- armenskuskóla. — Að þetta sé hin eiginlega stefna »Timans«, »bænda- blaðsins«, i verslunarmilinu tel eg ekkert vafamil. Það er óbLndin jafnaðarstefna. Ríkið alstaðar með hendurnar uppi en einstaklingurina ekkeit. Sjianlegt er það, að með þessum hætti mundu opnast mögu- legleikar fyrir nokkra meðalmenn til sæmilegrar og ihyggjnlausrar af- komu, menn sem væru liðugir að smjtiga og hefðu geð til þess að kné- krjtipa valdhöfunum, þagar embætt- um við verslunina yrði tithlutað. Jafn- vist er það lika, að ef svo færi að verslunin bæri sig illa, eins og vildi brenna við um gömlo einokunar- verslunina, þi færi hún þó ekki al- gerlega yfirum fyr en landsmenn allir væru orðnir öreigalýður, í orðs- ins fylsta merkinga. En ef hún skyldi fyrir einhverra hlnta sakir hætta fyr, — segjum eftir nokkra iratugi —, þi er það samt sem ið- ur sýnt, að landsmenn yrðn að byrja aftur á ný alveg eins og börn i verslunarsökum, eins og fyrir hundr- að irum. Og þi mætti segja að sporið væri þarft, eða hitt heldur, ef það hrinti þjóðinni heila ðld eða meira aftur i bak. — En mundi nó þessi jafnaðarstefna geta verið eftir eðli fslenskra bænda, mundi þetta banatilræði við einstaklingseðlið og atvinnufrelsið vera framtiðarhugsjón alls þorra þeirra? Nei, slikir volaðir vesælingar eru þeir, að eg hygg, enn þí ekki orðnir. En þi getur heldur ekki »Tíminn«, sem styður slika stefnu, ýmist beint eða óbeint verið þeirra rnilgagn, heldur hljóta þeir isamt mér að mótmæla því, að hann framvegis kenni sig við þi og kalli sig »bændablaðið«. En auk þess sem »Timinn« hef- ir með framkomu sinni i hinum iðurnefndu fjórum stórmilum brot- ið af sér allan rétt til þess að geta talist blað sjílfstæðra, frjílshugsandi bænda, þi geta þeir heldar ekkilit- ið sér sæma að milgagn, sem hag- ar sér líkt og »Tímin« gerir i ýms- um öðrum sviðum, kenni sig við þi. Má í því sambandi minna i það hversu hann hefir riðist i menn með uppnefnum, óþverradylgjum og flutt langar greinar, er hafa í sér svo nauðalítinn skamt af sann- leika að vart mi auga i festa. Eða hvernig hann ekki blygðast sín fyr- ir það, að róa nti að því öllum ir- um að fi þeim steypt ur valdasæti er hann fyrir liðugu iri síðan taldi mjög vel hæfa til að skipa þann sess. Eg meina þí Jón Magntisson og Pétnr Jónsson, sjilfan formann hinna islensku samvinnufélaga, er »Tíminn« þykist þó unna öllu framar. Fyrir skömmn átti eg tal við greindan og skilgóðan bónda um »Timann«, sagði hann að leitt væri hverjir labbaktítar að blaðinu stæða og réðu þvi, þar eð það væti tals- veit útbreitt meðal bænda og mætti verða að gagni, ef þeir menn stæðu að, er bæru sjilfsagða stefnu bænda fyrir brjósti. Hygg eg þetta mila sannast, að gera þyrfti hreint við blaðið iðnr en það með nokkrum rétti geti talist bændablað. Gildir einu hvað það nefnir flokk þann er það þykist vera að steypa, hvort heldur það nefnir hann vinstri, framsókn eða miðflokk, því sá flokk- ur getur aldrei orðið bændaflokkur nema að nafninu til með þeirri stefnu í framantöldum mílum, er »Timinn« hefir sýnt. Og þar sem »Timinn« þannig að stefnunni til stríðir i móti hags- munum bændastéttarinnar og óvirð- ir hana að öðru leyti með framkomu sinni, þi mótmæli eg því sem einn meðlimur hennar að hann fram- vegis sé kendur við, eða kenni sig sjilfur við hana og kalli sig »bænda- blaðið*. Móeiðarhvoli, 25. maí i92T- 1S 1 Nokkur bréf til Þ. G. II. $0. okt. 1896. Góði vinur og Collegal Til framhalds i þeim þakklætis- linum, sem eg sendi yður um daginn, tek eg pennan, og itreka það þakk- læti, því eg las aftur iðan yðar grein utn mig qua póeta & homo — geri eg það ekki oft að marglesa það, sem am mig er sagt og sungið. Grein yðar er afbragð, hún er hu- moristisk, hnyttin, heppin, hlý og hreinskilin, öfgalaus og rökstudd með ýmsam dæmum og »correctiv- es« — alt currenti calamo auð- vitanlega vegna rúmsins, en alt mælt og vegið i rétta reislu — nema miske heldur velvildarlega (riflega). Nu — eg elska þesskonar dóma, og vil vara alla mina vini við að »dæma hart« — ekki persónul., ekki harðara en sannleikarinn sjilfur mundi dæma vilja. Og nú kem eg

x

Ísafold

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Ísafold
https://timarit.is/publication/315

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.